Νότιο Σουδάν: Το νεότερο κράτος στη δίνη των παλαιών εσωτερικών του κρίσεων

Το παρόν άρθρο αποτελεί το πρώτο σκέλος μίας διμερούς ανάλυσης, η οποία διερευνά τη σύγχρονη ζωή στο νεοσύστατο κράτος του Νοτίου Σουδάν. Συγκεκριμένα, παρατίθεται με χρονολογική σειρά το ιστορικό πλαίσιο της πορείας προς την ανεξαρτησία της χώρας, ενώ επεξηγούνται οι γενεσιουργοί λόγοι που πυροδότησαν και εξακολουθούν να οξύνουν τον εμφύλιο πόλεμο του 2013, με τα ανάλογα παραδείγματα. Το Νότιο Σουδάν, που μόλις το 2011 προστέθηκε στην αντζέντα των κρατών-μελών των Ηνωμένων Εθνών, βυθίζεται ολοένα και περισσότερο στο χάος του τετραετούς -με ελάχιστες παύσεις- εμφυλίου πολέμου. Τόσο εθνοτικά και κοινωνικοπολιτικά αίτια, όσο και κερδοσκοπικές εγχώριες πρακτικές, στη βάση των φυλετικών διακρίσεων που υιοθετούνται από τις δύο αντιμαχόμενες ηγετικές προσωπικοτήτες της χώρας, απολήγουν στη συνεχή ανάφλεξη των ένοπλων συγκρούσεων και σε ενδεχόμενη εθνοκάθαρση, με την οποία επαπειλείται η χώρα.

Δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί πως το νότιο Σουδάν δεν έχει γνωρίσει τίποτα πέρα από πόλεμο. Η πορεία προς την αυτοδιάθεση και αυτονομία του, σε συνδυασμό με τη δυσχερή ζωή ως τμήμα του Σουδάν, το επιβεβαιώνουν. Πιο συγκεκριμένα, το Σουδάν συστάθηκε το 1956, όταν αποκόμισε την ανεξαρτησία του από τη βρετανική και αιγυπτιακή κυριαρχία (Boston Review,2016). Έκτοτε κύλησε σε δύο αιματηρούς εμφυλίους πολέμους, λόγω της δυσθεώρητης διάστασης ανάμεσα στον πλούσιο Βορρά και στο φτωχό Νότο. Ο μουσουλμανικός βορράς επιθυμούσε την προώθηση και κυριαρχία του ισλαμικού στοιχείου έναντι των χριστιανικών και παραδοσιακών θρησκειών που συναντώνται στο νότο. Στην ουσία, επρόκειτο για μία μάχη επικράτησης των Αράβων έναντι των Αφρικανών (E-International Relations, 2011). Η κυβέρνηση της χώρας απαρτιζόταν από ελίτ του Βορρά, οι οποίες εκμεταλλεύονταν το Νότο μέσω επαχθών και μεροληπτικών πολιτικών. Παράδειγμα αποτελεί η διχοτόμηση του νοτίου τμήματος της χώρας σε τρεις υποπεριοχές, με απώτερο σκοπό τον περιορισμό των αρμοδιοτήτων των τοπικών κυβερνήσεων, καθώς και η αναγκαστική επιβολή της Sharia στο σύνολο του κράτους.
Ο πρώτος σουδανικός εμφύλιος πόλεμος, το 1955-1972, λήγει με ειρηνευτική συνθήκη, η οποία παραχωρούσε στο Νότο κάποια αυτονομία (BBC, 2016). Η κυβέρνηση, όμως, ανακάλεσε την υπόσχεση της, και το πολιτικό κόμμα του Sudan, People’s Liberation Movement, με το ένοπλο τμήμα του Sudan People’s Liberation Army, εμφανίστηκαν στο προσκήνιο, μαχόμενα για την αυτονομία της χώρας. Τα τελευταία εξακολουθούν να έχουν κυρίαρχο ρόλο στο κράτος έως και σήμερα. Ο δεύτερος εμφύλιος εκτυλίσσεται από το 1983 έως το 2005 ανάμεσα στους κυβερνητικούς και το SPLA, με απώλειες που ανέρχονται στους δύο εκατομμύρια νεκρούς. Μετά από 22 χρόνια πολέμου, οι ειρηνευτικές διαδικασίες ανάμεσα στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές καρποφορούν το 2005, με τη σύναψη του Comprehensive Peace Agreement, το οποίο εξασφάλισε αυτονομία στο Νότιο Σουδάν για έξι χρόνια (Vox, 2017). Έκτοτε, η διεξαγωγή δημοψηφίσματος, τον Ιανουάριο του 2011, θα καθόριζε το μέλλον της χώρας. Όπως ήταν αναμενόμενο, το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος τάχθηκε με ποσοστό 99% υπέρ της ίδρυσης του κράτους του Νοτίου Σουδάν, με πρωτεύουσα την Juba (Vox, 2016). Πρόεδρος της είναι ο Salva Kiir Mayardit, ηγέτης του SPLM – του κυρίαρχου πολιτικού κόμματος, που στελεχώνεται στην πλειοψηφία του από πρόσωπα της φυλής Dinka.
Τα μηνύματα ενθουσιασμού και αισιοδοξίας από τη διεθνή κοινότητα προς το νεότερο κράτος, καθώς και οι προσδοκίες του Kiir για οργάνωση και ανάπτυξη δεν διήρκησαν για πολύ. Οι αντιπαραθέσεις που ενίοτε μάστιζαν τη χώρα και, αρχικά, είχαν παραγκωνιστεί στο βωμό της ανεξαρτησίας της, σύντομα επανήλθαν για να επισκιάσουν την ειρήνη. Οι ρίζες τους εντοπίζονται σε λόγους εθνοτικούς, κοινωνικοπολιτικούς, και σε προϋπάρχουσες κρίσεις αστάθειας, που πραγματεύονται εφεξής.
Πρωταρχική πηγή σύγκρουσης αποτελεί το εθνικό μωσαϊκό του Νοτίου Σουδάν, και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Υποσαχάριας Αφρικής. Το γνώρισμα του «tribal horizontality», το οποίο παρατηρείται μόνο στην εν λόγω γεωγραφική περιοχή, αναφέρεται στην ίση εκπροσώπηση όλων των φυλών μίας χώρας, και είναι αυτό που οξύνει τις σχέσεις ανάμεσα στις κυρίαρχες φυλές του νοτίου Σουδάν (E-International Relations, 2014). Το τελευταίο απαρτίζεται από εξήντα εθνοτικές ομάδες, εκ των οποίων η φυλή Dinka εκπροσωπεί το 35,8% του πληθυσμού και η Nuer μόλις το 15,6%. Οι αντιμαχόμενες ηγετικές προσωπικότητες της χώρας προέρχονται από τις προαναφερθείσες φυλές, με τον πρόεδρο Kiir να είναι Dinka, και τoν ηγέτη των ανταρτών, Machar, να ανήκει στους Nuer. Η κόντρα τους δεν είναι νέα, δεδομένου ότι ακόμη και στον αγώνα της απόσχισης από το Βόρειο Σουδάν είχαν συγκρουστεί, με τη φυλή των Nuer να διαπράττει σφαγή βασισμένη σε φυλετικά κριτήρια. Εν ολίγοις, η προσπάθεια για επικράτηση της μίας φυλής έναντι της άλλης στο πολιτικό προσκήνιο αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες της διαμάχης που έλαβε γενικευμένη ένοπλη μορφή το 2013.
Η «υπερ-πολιτικοποίηση» -ως μετάφραση του αγγλικού όρου «over-politicization»–  στο βαθμό της απουσίας κάθε φιλελεύθερου συμβιβασμού μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών είναι υπαίτια για την αδυναμία εφαρμογής όποιας συμφωνίας ειρήνης. Επιπροσθέτως, το γεγονός ότι συνταγματικός επαγγελματικός στρατός δεν έχει συγκροτηθεί στη χώρα από την ίδρυσή του, αλλά τα ένοπλα τμήματα απαρτίζονται είτε από ένθερμους υποστηρικτές της κάθε φυλής, είτε από στρατολογημένα παιδιά, καθιστά πιο δυσχερή την πραγμάτωση ανακωχής και ειρήνης. Ακόμα, αξιοσημείωτη είναι η απουσία κάθε μέριμνας για την αναδιαμόρφωση του κράτους (statebuilding), παρά τις εκτιμήσεις διεθνών διπλωματών για ανάγκη ανασύστασης της χώρας έπειτα από την ανεξαρτησία της, και την επίγνωση που ο ίδιος ο πρόεδρος Κiir είχε επί τούτου. Δεδομένου ότι το Νότιο Σουδάν προέρχεται από δύο εμφυλίους πολέμους, είναι εύλογο πως τόσο η οικονομία του όσο και οι δημόσιες παροχές είναι ανύπαρκτες, ή υπολειτουργούν. Ωστόσο, καμία πολιτική πρόνοιας δεν θεσμοθετήθηκε. Αντιθέτως, κυριάρχησαν η διαφθορά, ο νεποτισμός και οι ανούσιες πολιτικές. Η αξιοποίηση των πλούσιων αποθεμάτων πετρελαίου -το οποίο αποφέρει το 98% των εσόδων- διεκόπη έξι μήνες μετά την ανεξαρτησία, λόγω προσωρινής αναστολής της παραγωγής ενώ, μέσα σε διάστημα επτά ετών ( 2005-2012), οι κρατικές αρχές έχουν κλέψει 4 δισεκατομμύρια από τα ταμεία της χώρας (Reuters, 2012)

Τα προαναφερθέντα, σε συνδυασμό με την απουσία ενοποιητικής κρατικής ταυτότητας και την επιθυμία κάθε εθνότητας να έχει υπό τον έλεγχό της ικανοποιητικό χώρο ώστε να διαμορφώσει τη δική της κοινότητα, είχαν ως απόρροια, το 2013, να ξεσπάσει ο πρώτος γενικευμένος εμφύλιος πόλεμος. Αφορμές, ωστόσο, για την έκρηξη της σύγκρουσης στάθηκαν συγκεκριμένα πολιτικά γεγονότα. Καταρχάς ο Kiir, με την κατηγορία για απόπειρα πραξικοπήματος, παρέπεμψε τον Machar από τα καθήκοντα του ως αντιπρόεδρο, ενώ ο τελευταίος, τον Δεκέμβρη του ίδιου έτους, ανακοίνωσε την υποψηφιότητα του για πρόεδρος στις τότε επόμενες εκλογές (Vox, 2016). Έτσι, λοιπόν, η πολιτική κρίση οδήγησε σε ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στον SPLA -πιστό στην κυβέρνηση- και στον SPLA In Opposition, υπό την ηγεσία των ανταρτών. Ο Machar κατάφερε να δραπετεύσει από την Juba, ενώ, παράλληλα, συστάθηκε ο White Army, αποτελούμενος από στρατιώτες των Nuer που μάχονταν στο πλευρό των ανταρτών για την αποτροπή του Kiir. Απόγειο των εχθροπραξιών αποτελεί το μακελιό στην πόλη Bentiu, τον Απρίλιο του 2014, καθοδηγούμενο από τον ίδιο τον Machar, όπου με φυλετικά κριτήρια προχώρησε στη δολοφονία 200 αμάχων τους οποίους θεωρούσε ως εχθρούς, μιας και άνηκαν στην φυλή των Dinka. (Telegraph, 2016)

Έπειτα από ένα έτος διαπραγματεύσεων και διακηρύξεων για κατάπαυση πυρών στην γειτονική Αιθιοπία, τον Αύγουστο του 2015, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία ειρήνης, η οποία καλούσε για κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Ο Machar επέστρεψε στην πρωτεύουσα για να ορκιστεί ως αντιπρόεδρος, όμως σύντομα η διαμάχη αναθερμάνθηκε και ο ίδιος απολύθηκε. Ο έντονος πολιτικός ανταγωνισμός (over-politicalization) δύναται να παρατηρηθεί τόσο από την αδυναμία διεκπεραίωσης και εφαρμογής των συμφωνιών ειρήνης, όσο και από τον πόθο των δύο ηγετών για εξουσία. Παράδειγμα αποτελεί η δήλωση του προέδρου της χώρας για αναδιαμονή των πολιτειών από 10 σε 28, με δικά του πρόσωπα στην εξουσία, καθώς και η προσπάθειά του για διεξαγωγή εκλογών το 2018, ενώ η χώρα βρίσκεται στα όρια του λιμού και της εθνοκάθαρσης (aljazeera, 2017).
Το νότιο Σουδάν εύλογα συγκαταλέγεται στην κατηγορία των κρατών που η περίοδος αμέσως μετά την ανεξαρτητοποίηση τους συνοδεύτηκε από εθνοτικές διαμάχες, εμφύλιες συρράξεις και πολιτικές κρίσεις. Όπως ορθά έχει ειπωθεί, είναι στο πλαίσιο της ουσίας του πολέμου ορισμένες ομάδες να επωφελούνται απ’ αυτόν και να επιδιώκουν τη συνέχιση του. Οι διεφθαρμένοι πολιτικοί, στρατιωτικοί και ηγέτες της εν λόγω χώρας αποκομίζουν εκατομμύρια από τον πόλεμο, ενώ τα μέλη της οικογένειάς τους απολαμβάνουν μία προνομιούχα ζωή στο εξωτερικό, και βρίσκονται συνδικαιούχοι σε εταιρείες στις οποίες καταλήγουν τα έσοδα της χώρας. Κάθε αισιοδοξία και ελπίδα κινδυνεύουν να εκλείψουν, μιας και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας εξακολουθούν να διαπράττονται, με βασικά παραδείγματα το βιασμό των γυναικών και κοριτσιών που αποτελεί, πλέον, όπλο πολέμου και εκδίκησης, το λιμό που έχει κηρυχθεί σε ορισμένες πολιτείες της χώρας, και τον αριθμό των προσφύγων που ανέρχεται σε δυόμισι εκατομμύρια. Το ποια είναι η νέα πραγματικότητα του εκτοπισμένου άμαχου πληθυσμού, καθώς είναι πλέον πρόσφυγες σε γείτονες χώρες, και το ποιες είναι οι φρικαλεότητες που χιλιάδες γυναίκες έχουν υποστεί, αποτελούν τις κατευθυντήριες του επόμενου σκέλους της ανάλυσης.

Πηγές:

  1. Mamdani, M. (2016). Who is to blame in South Sudan. http://bostonreview.net/world/mahmood-mamdani-south-sudan-failed-transition
  2. Vale, J. (2011). Is the Sudan conflict best understood in terms of race, religion, or regionalism?
     http://www.e-ir.info/2011/05/22/is-the-sudan-conflict-best-understood-in-terms-of-race-religion-or-regionalism/
  3. BBC, (2016). South Sudan in 105 second.
     http://www.bbc.com/news/av/world-africa-37779124/south-sudan-in-105-seconds
  4. Williams, J. (2017). The conflict in South Sudan, explained.
    https://www.vox.com/world/2016/12/8/13817072/south-sudan-crisis-explained-ethnic-cleansing-genocide
  5. Vox, (2016). South Sudan may be heading towards genocide.
    https://www.youtube.com/watch?v=LkWldwFdTPo&t=295s
  6. Sangmpam, S.N. (2014). Explaining the Political Crisis in South Sudan.
    http://www.e-ir.info/2014/03/01/explaining-the-political-crisis-in-south-sudan/
  7. Holland, H. (2012). South Sudan Officials have stolen $4b: president
    http://www.reuters.com/article/us-southsudan-corruption/south-sudan-officials-have-stolen-4-billion-president-idUSBRE8530QI20120604
  8. Pflanz, M. (2016). South Sudan rebels slaughter ‘hundreds’ in ethnic massacres.
    http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/south-sudan/10778097/South-Sudan-rebels-slaughter-hundreds-in-ethnic-massacres.html
  9. Aljazeera, (2017). South Sudan: UN, US failed to prevent ethnic cleansing.
    http://www.aljazeera.com/news/2017/10/south-sudan-failed-prevent-ethnic-cleansing-171018122555953.html

Tagged under:

Η Ροδάνθη Βιολάκη είναι προπτυχιακή φοιτήτρια Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ασχολείται με προσομοιώσεις διεθνών θεσμών, ευρωπαϊκά προγράμματα ανταλλαγής νέων, ενώ παράλληλα την ενδιαφέρει η έρευνα και ο εθελοντισμός.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest