Οδηγός επιβίωσης σε συζητήσεις Διεθνών Σχέσεων για αρχάριους.

Σε ταξί(κυρίως), σε καφενεία, σε ταβέρνες, σε παρέες ή σε οποιαδήποτε άλλο τομέα κοινωνικής ζωής ακούγονται τα πιο αξιοπερίεργα πράγματα. Όλοι, μα όλοι, έχουν να πουν κάτι για να εξηγήσουν τι συμβαίνει σε ένα γεγονός ανάμεσα σε κράτη. Η κυρία Νίτσα αποδίδει μια συμπεριφορά σε ζήλια ή κακία και ο κύριος Σπύρος σε εξωγήινους. Όλα τόσο απλοϊκά, που γίνονται εύκολα πιστευτά.
Αγαπούλα, σου έχω και καλά και κακά νέα. Τα κακά νέα(όπως το πάρει κανείς) είναι ότι ο κόσμος μας δεν είναι τόσο, μα τόσο χαοτικά απλοϊκός δηλαδή κάτι ανάμεσα σε ζηλιάρηδες και εξωγήινους. Τα καλά νέα είναι, ότι ακολουθεί οδηγός επιβίωσης σε συζητήσεις διεθνολογικού χαρακτήρα.
Το πρώτο και βασικότερο πράγμα που πρέπει να έχουμε κατά νου είναι, ότι το διεθνές σύστημα είναι άναρχο. Ψαρωτικός χαρακτηρισμός αλλά μην αγχωνόμαστε είναι εύκολα κατανοητός. Όταν λέμε, λοιπόν, για άναρχο διεθνές σύστημα εννοούμε ότι οι σχέσεις των κρατών δεν ελέγχονται από κάποιον. Για παράδειγμα, ενώ μέσα σε ένα κράτος υπάρχει μια αρχή, συνήθως η αστυνομία και τα δικαστήρια, η οποία ελέγχει τις συμπεριφορές των ατόμων, στο διεθνές σύστημα καμία ανώτερη αρχή, κάτι σαν μια παγκόσμια κυβέρνηση, δεν ελέγχει και δεν τιμωρεί τις συμπεριφορές των κρατών, τα οποία αποτελούν τους βασικούς παίκτες αυτού του συστήματος. Τα κράτη, κατά μία έννοια, είναι ολομόναχα και βασική τους επιδίωξη, μέσα σε όλη αυτή την αναρχία είναι να επιβιώσουν διατηρώντας την ανεξαρτησία τους. Είναι σαν μία ζούγκλα, δηλαδή, που ο ένας θέλει να φάει τον άλλον και ανά πάσα στιγμή ο καθένας κινδυνεύει να φαγωθεί.
Μέσα σε όλη αυτή την πραγματική ζούγκλα, δηλαδή το άναρχο διεθνές σύστημα, τα κράτη ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Όταν λέμε ανταγωνίζονται, εννοούμε στρατιωτικά, οικονομικά, πολιτιστικά, πολιτικά. Ο ανταγωνισμός αυτός, όμως, κατά κύριο λόγο πηγάζει από την βασική και ζωτική επιδίωξη των κρατών να επιβιώσουν.
Θα λέγαμε ότι η ισχύς των κρατών επιτυγχάνεται σε δύο άξονες. Στην εσωτερική και εξωτερική εξισορρόπηση. Ούτε αυτό είναι πολύ δύσκολο να το καταλάβουμε. Εσωτερική εξισορρόπηση είναι κυρίως η άμυνα και η οικονομία του κράτους, δηλαδή το τι συμβαίνει μέσα στο ίδιο το κράτος και εξωτερική εξισορρόπηση είναι κυρίως οι συμμαχίες που κάνει κάθε κράτος, π.χ το ΝΑΤΟ, δηλαδή το τι συμβαίνει έξω από το κράτος.
Ο ανταγωνισμός των κρατών είναι έντονος και συνεχής. Η ισχύς των κρατών, το ζητούμενο δηλαδή κάθε κράτους, ως μέσο επιβίωσης, δεν είναι κάτι στατικό αλλά είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας του κάθε κράτους και συνεχώς μεταβάλλεται. Η αναζήτηση της ισχύος, η επιδίωξη της αυτοσυντήρησης και ο ανταγωνισμός των κρατών, οδηγούν σε τριβές και τελικά σε πολέμους. Σε αυτό το σημείο, πρέπει να τονίσουμε ότι το πιο δύσκολο κομμάτι, όταν εξετάζουμε τους πολέμους είναι να διαχωρίσουμε τις αφορμές από τα αίτια. Πολύ χονδρικά, ένα εύκολο ξεσκαρτάρισμα των αιτίων από τις αφορμές είναι ότι τα αίτια ενός πολέμου πολύ συχνά δεν λέγονται δημόσια, είναι ανομολόγητα, όπως έλεγε και ο Θουκυδίδης, ο οποίο θεωρείται ο πατέρας των Διεθνών Σχέσεων. Για παράδειγμα, στον πόλεμο του Ιράκ το 2003 κανείς επίσημος δεν έλεγε ότι οι πραγματικοί λόγοι εισβολής ήταν οικονομικοί, αντιθέτως όλοι ψέλλιζαν κάτι λέξεις για εκδημοκρατισμό και πυρηνικά όπλα.
Ο πόλεμος ή αλλιώς χρήση βίας ανάμεσα στα κράτη στην γλώσσα των διεθνών σχέσεων, δεν είναι μια πράξη στην οποία τα κράτη προχωρούνε απερίσκεπτα. Ποτέ δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι τα κράτη λειτουργούν ορθολογικά, δηλαδή για κάθε πράξη τους έχουν προϋπολογίσει το κόστος και το όφελός τους και εντάσσουν τον πόλεμο σε μία γενικότερη στρατηγική για την επίτευξη των στόχων και σκοπών που έχουν θέσει. Βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις που τα κράτη έχουν πολλές φορές εμπλακεί σε πολέμους άθελά τους, λόγω παρανοήσεων των ελίτ ή των λαϊκών μαζών. Πάνω-κάτω τα αίτια του πολέμου γενικά τα έχουμε ήδη περιγράψει παραπάνω αλλά τώρα θα τα δούμε πιο απλά. Όπως είπαμε, ήδη, το διεθνές σύστημα στο οποίο τα κράτη αποτελούν τους κύριους και σημαντικότερους παίκτες, είναι άναρχο. Η ζούγκλα που λέγαμε πιο πριν. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τα κράτη αγωνιούν για την ύπαρξή τους, η καχυποψία αυξάνεται και ο βασικός τους στόχος είναι η επιβίωσή τους. Η επιβίωσή τους εξαρτάται άμεσα από την ισχύ την οποία διαθέτουν. Όπως είναι λογικό, το κάθε κράτος δεν αναπτύσσει την ισχύ του το ίδιο, αλλά διαφορετικά. Αυτό ονομάζεται άνιση ανάπτυξη και είναι ένα από τα αίτια του πολέμου. Για παράδειγμα, η υπέρμετρη ή η ταχύτερη ανάπτυξη ενός κράτους μπορεί να φοβίσει ή να είναι απειλητική για την ικανότητα επιβίωσης ενός άλλου κράτους. Παράλληλα, υπάρχουν κράτη τα οποία δεν είναι ικανοποιημένα με το υπάρχον καθεστώς και θα ήθελαν να το αλλάξουν, δηλαδή λέμε ότι παρουσιάζουν αναθεωρητικές συμπεριφορές. Επίσης, κάποιοι θεωρούνε ότι ως αίτιο πολέμου είναι η ίδια οι φύση του ανθρώπου, η οποία περιγράφεται, ως επιθετική και εκ γενετής με πρόθεση να επιβληθεί. Τέλος, η σύγκρουση των πολιτισμών, είναι μία σχετικά πρόσφατη θεωρία, η οποία υποστηρίζει, ότι οι τριβές που δημιουργούνται λόγω των πολιτισμικών διαφορών θα μπορούσαν να προκαλέσουν πολέμους.
Ο πόλεμος, πάντως, στις διεθνείς σχέσεις εκλαμβάνεται, περίπου σαν φυσιολογικός. Είναι το εργαλείο που κρατάει ζωντανό το διεθνές σύστημα. Το εργαλείο που το μεταβάλλει ή το διατηρεί. Ένα μέσο για να διατηρηθεί μια γενική ισορροπία ισχύος, δηλαδή της κατάστασης στην οποία κανένα κράτος δεν υπερισχύει, ώστε να επιβληθεί στα υπόλοιπα.
Και τώρα είναι απόλυτα λογικό να αναρωτηθεί ο καθένας. Είναι όλα τόσο μαύρα; Και τι ρόλο παίζουν διακρατικοί και υπερεθνικοί θεσμοί, δηλαδή ο Ο.Η.Ε ή η Ε.Ε κλπ;
Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι τα κράτη είναι οι κύριοι παίκτες του συστήματος. Ακόμη και αυτοί οι οργανισμοί αποτελούνται από κράτη, τα οποία με βάση το εθνικό τους συμφέρον επηρεάζουν τις όποιες αποφάσεις και δράσεις. Για να μην είμαστε, όμως, άδικοι, είναι αλήθεια, ότι η διεθνής κοινότητα έχει κάνει κάποια βήματα έτσι ώστε να περιορίσει την χρήση βίας ανάμεσα στα κράτη. Για παράδειγμα επιδιώκει να περιορίσει τους λόγους ή τις αιτίες, όπου ένα κράτος μπορεί νόμιμα να κάνει χρήση βίας ενάντια σε ένα άλλο κράτος, προσπαθεί να περιορίσει τον τρόπο με τον οποίο γίνεται ο πόλεμος, μέσω των παραδοσιακών κανόνων πολέμου, ενώ μέσω των κανόνων ουδετερότητας ελπίζει στην λιγότερο δυνατή γεωγραφική εξάπλωση των πολέμων. Όμως, και αυτό είναι πολύ σημαντικό, αν ένα κράτος, ελλείψει μια ανώτερης αρχής και λόγω του χαοτικού και άναρχου διεθνούς συστήματος, παραβιάσει το διεθνές δίκαιο δεν θα έχει πολύ σημαντικές επιπτώσεις. Κανένας, δεν μπορεί να εξαναγκάσει τα κράτη να συμμορφωθούν με τις επιτάσσεις του διεθνούς δικαίου. Συνεπώς, η συμμόρφωση των κρατών στο διεθνές δίκαιο αφορά σχεδόν την καλή θέληση των κρατών.
Στον σύγχρονο κόσμο, όμως, μέσω αυτών των υπερεθνικών και διακρατικών οργανισμών τα κράτη τείνουν να συνεργάζονται στενά ολοένα και περισσότερο. Παρατηρούμε, ότι πολλές φορές, λόγω της συνεργασίας τους, τα συμφέροντα των κρατών ταυτίζονται και έτσι ο πόλεμος θα προκαλούσε περισσότερο κόστος απ’ ότι όφελος και τα κράτη πάντα ως ορθολογικά σκεπτόμενες οντότητες, τον αποφεύγουν και προτιμούν την ειρηνική διευθέτηση των διαφορών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα θαυμάσιο παράδειγμα ενός τέτοιου υπερεθνικού οργανισμού, όπου η συνεργασία μεταξύ των κρατών καθώς και η αλληλεξάρτησή τους, έχει καταστήσει την ιδέα του πολέμου, ως παρανοϊκή. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι μεταξύ των κρατών της Ευρώπης, λόγω του ανταγωνισμού που υπήρχε, έχουν ξεσπάσει οι πιο φονικοί και φρικιαστικοί πόλεμοι.
Είναι λίγο πολύ γνωστό, ότι λόγω αυτών των φρικιαστικών πολέμων γεννήθηκε και η ίδια η ιδέα της Ενωμένης Ευρώπης. Θεωρήθηκε ότι η στενή συνεργασία μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης θα μπορούσαν να σβήσουν τους παραδοσιακούς τους ανταγωνισμούς, που γέννησαν πολέμους και ότι μέσα από τα κοινά κεκτημένα και συμφέροντα η ειρήνη θα αποτελούσε μονόδρομο ενώ ο πόλεμος έναν απόλυτα καταστροφικό δρόμο. Επιλέχθηκε η συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών να είναι βαθμιαία αυξανόμενη με τελικό στόχο την συγκρότηση ενός ενιαίου κράτους στα πρότυπα των Η.Π.Α. Σήμερα, αυτό που ζούμε, δηλαδή η όλο και αυξανόμενη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι το μονοπάτι προς τον αρχικό στόχο. Σίγουρα, πάντως, σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε ότι η Ε.Ε αποτελεί σήμερα κράτος και μάλλον ούτε διακρατικό οργανισμό αφού η συνεργασία των κρατών έχει προχωρήσει αρκετά. Για αυτόν τον λόγο προκρίνεται ο όρος υπερεθνικός οργανισμός.
Με αυτό τον οδηγό επιβίωσης, μπορεί πια ο καθένας να σταθεί σε μία συζήτηση που αφορά τις διεθνείς σχέσεις και να βγάζει τα δικά του συμπεράσματα. Ο κόσμος των διεθνών σχέσεων είναι μαγικός και είναι το εργαλείο για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει γύρω μας. Ο πρώτος που προσπάθησε με την λογική να εξηγήσει τις συμπεριφορές των κρατών και να εξετάσει την φύση του πολέμου ήταν ο Θουκυδίδης. Ήταν αυτός ο οποίος με λογικά επιχειρήματα προσπάθησε να κατανοήσει και να μεταφέρει στις επόμενες γενιές τα λογικά αίτια του Πελοποννησιακού πολέμου και δικαίως θεωρείται ο πατέρας των διεθνών σχέσεων. Ήταν τόσο επαναστατική η σκέψη του, που ακόμη και αν δεν ξέρει κανείς τίποτα για την φύση και την λειτουργία των διεθνών σχέσεων η παρακάτω του φράση εξηγεί σχεδόν τα πάντα, «Ο ισχυρός προχωρά όσο του επιτρέπει η δύναμη του και ο αδύναμος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του»

Απόφοιτος του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιά. Δουλεύει στα οικονομοτεχνικά. Λατρεύει την Ιταλία, το scramble και τα τραγούδια που δεν αρέσουν σε κανέναν άλλο. Λατρεύει ακόμη πιο πολύ τον γόνιμο διάλογο, τους ανθρώπους με διαφορετικές απόψεις και την πολιτική επιστήμη.

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest