Οι ελληνικές εξαγωγές στα χρόνια της κρίσης

Εισαγωγή

Σκοπός του συγκεκριμένου άρθρου είναι να εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει τις ελληνικές εξαγωγές -τόσο ποιοτικά, όσο και ποσοτικά-, αλλά και να διερευνήσουμε τις όποιες πιθανότητες ανάπτυξης του συγκεκριμένου τομέα. Σε αυτούς τους καιρούς όπου η εσωτερική αγορά έχει κατακερματιστεί, και οι πιθανότητες αύξησης της εσωτερικής κατανάλωσης μοιάζουν μηδαμινές, οι εξαγωγές μπορούν να αποτελέσουν σημαντική διέξοδο για τους νέους επιχειρηματίες. Η ανάλυσή μας θα ξεκινήσει από το 2009 – το έτος που ξέσπασε η παγκόσμια οικονομική κρίση, η οποία στη συνέχεια επηρέασε τη χώρα μας περισσότερο από κάθε άλλη. Προτού εξαγάγουμε τα συμπεράσματα της έρευνας, θα μελετήσουμε τον τρόπο μεταβολής των εξαγομένων προϊόντων και τη συνολική τους αξία, ενώ θα εξετάσουμε επίσης τους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας, και πώς αυτοί επηρεάστηκαν εξαιτίας της πολιτικοοικονομικής κρίσης.

Εξαγόμενα προϊόντα προ και μετά κρίσης

Το παραπάνω γράφημα απεικονίζει τους κλάδους στους οποίους ανήκουν τα κύρια προϊόντα που εξήγαγε η Ελλάδα το 2009. Όπως μπορούμε να δούμε, οι συνολικές εξαγωγές ανέρχονται στο ποσό των 21,8 δισεκατομμυρίων, ενώ οι πιο προσοδοφόροι κλάδοι ήταν τα μέταλλα, τα ορυκτά, τα τρόφιμα και τα χημικά προϊόντα, με 15%, 14%, 11% και 11% αντίστοιχα. Πιο αναλυτικά, πρώτο στη λίστα των εξαγόμενων εμπορευμάτων έρχεται το πετρέλαιο, που αποτελεί το 10% του συνολικού ποσού, και ακολουθούν τα φάρμακα, με 5.7%. Αξίζει, βέβαια, να αναφερθεί πως οι τιμές του συνόλου των πετρελαιοειδών προϊόντων εξαρτώνται άμεσα από τη ζήτηση και την προσφορά της διεθνούς αγοράς, και καθορίζονται με διαφορετικούς παράγοντες.

Εδώ μπορούμε να δούμε το αντίστοιχο γράφημα για το 2015, αφού η Ελλάδα έχει ήδη βρεθεί στη δίνη της οικονομικής κρίσης για 6 συνεχόμενα έτη. Το συνολικό ύψος των εξαγωγών διαμορφώθηκε σε 27,3 δισ., ενώ μπορούμε να παρατηρήσουμε πως ως κύριοι τομείς εξαγωγών έχουν πλέον αναδειχθεί τα ορυκτά, με 28% (περισσότερο, δηλαδή, από το 1/4 του συνολικού ποσού), με τα μέταλλα να ακολουθούν, με 14%. Τα χημικά προϊόντα και τα τρόφιμα έχουν χάσει 2 μονάδες το καθένα, και βρίσκονται στο 9%. Επίσης, μεγάλη μείωση εμφανίζει ο κλάδος των υφασμάτων, ο οποίος από το 9.3%, που βρισκόταν το 2009, υποχώρησε στο 4.8% το 2015. Όσον αφορά συγκεκριμένα εμπορεύματα, το πετρέλαιο αποτελεί το 24% των εσόδων, και ακολουθούν με μεγάλη διαφορά τα φάρμακα, με 3.9%.

Εάν συγκρίνουμε προσεκτικά τις πληροφορίες που αφορούν τα εξαγόμενα εμπορεύματα και τους προορισμούς τους, μπορούμε να αντλήσουμε πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Όσον αφορά τη συνολική αξία των ελληνικών εξαγωγών -η οποία το 2015 απεδείχθη αυξημένη κατά 5,5 δισ.-, γίνεται εύκολα αντιληπτό πως, λόγω της μειωμένης εσωτερικής ζήτησης εξαιτίας της κρίσης, οι επιχειρήσεις φανέρωσαν μεγαλύτερη εξωστρέφεια για να επιβιώσουν. Ακόμα, η κατακόρυφη αύξηση του εξαγόμενου πετρελαίου οφείλεται στο μεγάλο αριθμό επενδύσεων στη διύλιση, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν σε αυτό το χρονικό διάστημα (2009-2015) από εγχώριες και πολυεθνικές εταιρίες, αλλά και στην άνοδο της αξίας του εμπορεύματος σε σχέση με το 2009. Αντιθέτως, η πτώση των εξαγωγών φαρμάκων πιθανόν να οφείλεται στις φορολογικές «επιθέσεις» που δέχτηκε ο κλάδος. Ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, η σχετική σταθερότητα στον τομέα των τροφίμων, τα οποία διατήρησαν τη δυναμική τους εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.

Σε αυτό το σημείο, αξίζει να αναφερθεί πως τον Ιούνιο του 2015 τέθηκαν σε εφαρμογή τα μέτρα ελέγχου των κεφαλαίων (capital controls) στις τράπεζες – γεγονός που δυσχέρανε τις προσπάθειες των ελληνικών επιχειρήσεων για εξωστρέφεια. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων (Π.Σ.Ε.) με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία, κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2015 παρατηρήθηκε μείωση της συνολικής αξίας των εξαγωγών κατά 4,6% (στα 19 δισ. ευρώ, από 19,92 δισ. του 9μήνου του 2014), ενώ στο εξάμηνο του έτους η υποχώρηση υπολογιζόταν να ανέρχεται στα 2,2%. Ακόμα, σύμφωνα με ανάλυση του Π.Σ.Ε. και του Κέντρου Εξαγωγικών Ερευνών και Μελετών (Κ.Ε.Ε.Μ.) επί των στοιχείων ισοζυγίου πληρωμών της Τραπέζης της Ελλάδος, προκύπτουν για τους κλάδους των εξαγωγών προϊόντων (πλην των πετρελαιοειδών), του τουρισμού, των μεταφορών και των λοιπών υπηρεσιών αριθμητικά απόλυτες απώλειες της τάξης των 1,88 δισ. ευρώ για το 11μηνο του 2015, σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2014. Οι απώλειες αυτές ανέρχονται στα 4,54 δισ. ευρώ, εάν συμπεριληφθούν και οι εξαγωγές καυσίμων, οι οποίες όμως πλήττονται και από την υποχώρηση των διεθνών τιμών του πετρελαίου (-29,8% στις τιμές εξαγωγής του 2015, σε σχέση με αυτές του 2014).

Προορισμοί

Όσον αφορά τους προορισμούς των εξαγόμενων προϊόντων, μπορούμε να παρατηρήσουμε στο παραπάνω γράφημα τους κύριους εμπορικούς εταίρους της χώρας μας το 2009. Συγκεκριμένα, πρώτη χώρα-εισαγωγέας ελληνικών εμπορευμάτων ήταν η Γερμανία, καλύπτοντας το 10% των εξαγωγών, και αμέσως επόμενη η Ιταλία, με 9.2%. Κάπου εδώ, αξίζει να προστεθεί πως οι ευρωπαϊκές χώρες εκμεταλλεύονται την έλλειψη δασμών που έχει καθιερωθεί στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και έτσι διευκολύνεται το εμπόριο μεταξύ τους. Αυτό δικαιολογεί εν μέρει την πρωτιά των συγκεκριμένων χωρών, ασχέτως με το γεγονός πως αποτελούν μικρότερες αγορές απ’ ό,τι, για παράδειγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Ρωσία. Στη συνέχεια, ακολουθούν η Κύπρος, η Βουλγαρία και η Τουρκία, κυρίως λόγω εγγύτητας και σταθερών διπλωματικών και εμπορικών σχέσεων.

Συγκρίνοντας τώρα το γράφημα του 2009 με το γράφημα το 2015, μπορούμε να παρατηρήσουμε μία μείωση του ποσοστού εισαγωγών ελληνικών προϊόντων της Γερμανίας, με την Ιταλία να κινείται στα ίδια περίπου επίπεδα. Συγκεκριμένα, οι εμπορικές σχέσεις της χώρας μας με τη Γερμανία -τον μεγαλύτερο εισαγωγέα ελληνικών προϊόντων το 2009- μοιάζουν να έχουν επηρεαστεί αρνητικά από την πολιτική κρίση μεταξύ των δύο χωρών που ξέσπασε, λόγω των δημοσιονομικών μέτρων που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα. Ας θυμηθούμε, επίσης, πως το 2015 ήταν το έτος του δημοψηφίσματος επί της πρότασης Schäuble. Ακόμα, πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει η αύξηση των εξαγωγών στην Τουρκία -πριν τα τελευταία τραγικά γεγονότα που συνέβησαν τα τελευταία χρόνια στη γειτονική χώρα- και στην Αίγυπτο, με το ποσοστό της πρώτης να ανεβαίνει στα 7.2% και της δεύτερης στα 4.2%. Αυτή η άνοδος έχει τη βάση της στις ιδιαίτερα ομαλές σχέσεις που υπήρξαν μεταξύ της Ελλάδας και των δύο αυτών κρατών τα χρόνια της κρίσης. Σχετικά με τις μειώσεις, το ποσοστό εξαγωγών στην Αλβανία υποχώρησε από 3,2% σε 1,2%, γεγονός που αφορούσε κυρίως τα πετρελαιοειδή και το τσιμέντο. Γενικότερα, παρατηρούμε πως τα ποσοστά των χωρών-προορισμών των ελληνικών προϊόντων κινούνται σε άμεση συσχέτιση με τις διπλωματικές σχέσεις της χώρας μας με το εκάστοτε κράτος.

2016 και ευκαιρίες

Το 2016 υπήρξε έτος ανάκαμψης, αλλά και περαιτέρω ανάπτυξης των εξαγωγών για την Ελλάδα. Ειδικότερα, στο σύνολο του έτους, επετεύχθη η διεύρυνση της επίδοσης των 18,36 δισ. του 2015 στα 18,59 δισ. ευρώ πέρυσι, παρά τις πιέσεις που επανεμφανίστηκαν κατά τον περασμένο Δεκέμβριο σε ορισμένους κλάδους της οικονομίας – οι οποίες συνδέονται μερικώς με την επιστροφή της αβεβαιότητας γύρω από τις διαπραγματεύσεις, και την αξιολόγηση του Προγράμματος Προσαρμογής. Σύμφωνα με ανάλυση του Πανελληνίου Συνδέσμου Εξαγωγέων και του Κέντρου Εξαγωγικών Ερευνών και Μελετών (Κ.Ε.Ε.Μ.), σε επίπεδο έτους, η συνολική αξία των εξαγωγών το 2016 διαμορφώθηκε στα 25,11 δισ. ευρώ από 25,48 δισ το 2015, υποχωρώντας κατά -1,5%, εξαιτίας κυρίως των διακυμάνσεων στις διεθνείς τιμές των πετρελαιοειδών (που αντιστοιχούν στο 30% περίπου των συνολικών εξαγωγών της χώρας). Να σημειωθεί ότι οι απώλειες του κλάδου των πετρελαιοειδών υπολογίζονται σε 690 εκατ. ευρώ. Χωρίς τα πετρελαιοειδή, η αύξηση εξαγωγών που προκύπτει είναι της τάξης του 1,2% (ή κατά 225,5 εκατ. στα 18,59 δισ. ευρώ) – επίδοση που αποτελεί νέο ιστορικό ρεκόρ (σε τρέχουσες τιμές).

Βάσει των παραπάνω στοιχείων, αποδεικνύεται πως υπάρχουν πολλές δυνατότητες αύξησης της εξωστρέφειας των ελληνικών προϊόντων. Για παράδειγμα, παρατηρούμε ότι το ελαιόλαδο -ένα αγαθό που η Ελλάδα παράγει σε υψηλή ποιότητα και ποσότητα- διατηρεί ένα πολύ περιορισμένο ποσοστό, της τάξεως του 2.6%. Αυτό συμβαίνει, κυρίως, λόγω του υψηλού ανταγωνισμού από χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Τυνησία και η Τουρκία, αλλά είναι βέβαιο πως με τη σωστή προβολή της υψηλής ποιότητας του ελληνικού ελαιόλαδου στο εξωτερικό, οι εξαγωγές θα μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν. Το ίδιο μπορεί να ισχύσει και για τα υπόλοιπα προϊόντα, ακόμα και για τον τομέα των υπηρεσιών, που παραμένει υποανάπτυκτος όσον αφορά την εξωστρέφεια. Επίσης, στο μέτωπο των εμπορικών εταίρων, η κατάργηση του εμπάργκο που έχει επιβληθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση στη Ρωσία θα μπορούσε να τονώσει τις εξαγωγές αγροτικών αγαθών σε μια χώρα που αποτελούσε κύριο εισαγωγέα τους. Ολοκληρώνοντας, η κατεύθυνση στην οποία οφείλει να κινηθεί η Ελλάδα είναι η προώθηση των προϊόντων υψηλής αξίας που παράγει (τρόφιμα, υφάσματα κ.τ.λ.) σε ανερχόμενες αγορές, όπως η Βραζιλία, η Ινδία, η Κίνα και γενικότερα οι BRICS.

Πηγές:

  1. Atlas.media.mit.edu. (2017). OEC – Greece (GRC) Exports, Imports, and Trade Partners. [online] Available at: http://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/grc/ [Accessed 14 May 2017].
  2. Euro2day.gr. (2015). Εξαγωγές: Τα «χρυσά» προϊόντα που έσωσαν την Ελλάδα στην κρίση. [online] Available at: http://www.euro2day.gr/news/economy/article/1314373/exagoges-ta-proionta-poy-antexan-sthn-krish.html [Accessed 14 May 2017].
  3. Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων. (2017). Οι πρωταγωνιστές του νέου ρεκόρ εξωστρέφειας το 2016. [online] Available at: http://www.pse.gr/sites/default/files/DT_EXPORTS_%CE%A4%CE%9F%CE%A1_100_2016.doc [Accessed 14 May 2017].
  4. Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων. (2017). Με νέο ρεκόρ έκλεισε το 2016 για τις εξαγωγές, χωρίς τα πετρελαιοειδή. [online] Available at: http://www.pse.gr/sites/default/files/SIM_12%CE%9C%CE%97%CE%9D%CE%9F-2016_0.doc [Accessed 14 May 2017].
  5. Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων. (2016). Το κόστος των capital controls στην εξωστρέφεια της οικονομίας. [online] Available at: http://www.pse.gr/sites/default/files/DT-CAPITAL-CONTROLS-COST-2015.doc [Accessed 14 May 2017].
  6. Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων. (2016). Φωτεινό παράδειγμα οι εξαγωγές αγαθών το 2015. [online] Available at: http://www.pse.gr/sites/default/files/DT-12%CE%9C%CE%97%CE%9D%CE%9F-2015.doc [Accessed 14 May 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest