Ομάν και Ισλαμική Στρατιωτική Συμμαχία: Προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν

Η έξαρση των τρομοκρατικών ενεργειών από ισλαμικές, ριζοσπαστικές οργανώσεις, με συχνότερο πρωταγωνιστή το αυτοαποκαλούμενο Ισλαμικό Κράτος, από το ξέσπασμα της Αραβικής Άνοιξης ως σήμερα έχει προκαλέσει πρωτοφανή διλήμματα ασφαλείας στην παγκόσμια κοινότητα, η οποία αδυνατεί να λάβει επιτυχημένες συλλογικές δράσεις για την καταπολέμησή της. Κράτη όπως οι ΗΠΑ και η Ρωσία, έπειτα από πιέσεις της διεθνούς κοινότητας, έχουν δημιουργήσει διάφορους συνασπισμούς για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, στους οποίους κρίσιμο ρόλο παίζουν κυρίως οι δυτικές μεγάλες δυνάμεις.

Εντούτοις, στον δυτικό κόσμο πλανάται η αντίληψη ότι η ισλαμική τρομοκρατία πλήττει κυρίως τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Δύσης, λόγω των αυξημένων -και άμεσα προβεβλημένων- τρομοκρατικών επιθέσεων σε χώρες όπως η Γαλλία και το Βέλγιο. Η αντίληψη αυτή, όμως, αγνοεί το γεγονός ότι ο ισλαμικός κόσμος πλήττεται το ίδιο, ή και περισσότερο, από την τρομοκρατία που διεξάγεται από εξτρεμιστικά μορφώματα στο όνομα του Ισλάμ. Στο πλαίσιο αυτό παρατηρείται μια προσπάθεια των μουσουλμανικών κρατών της Μέσης Ανατολής να αντιμετωπίσουν την τρομοκρατία ανεξάρτητα από τον δυτικό κόσμο, τον οποίο, μάλιστα, μια μεγάλη μερίδα των κρατών αυτών θεωρούν ως υπαίτιο για την έκρυθμη κατάσταση που επικρατεί στην περιφέρειά τους. Μια τέτοια προσπάθεια αποτελεί η δημιουργία της Ισλαμικής Στρατιωτικής Συμμαχίας (Islamic Military Alliance-IMA) από το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας, η οποία όμως εγείρει πολλά ερωτήματα αν λάβει κανείς υπόψη ότι δεν περιλαμβάνει τη Συρία και το Ιράκ, αλλά ούτε και το Ιράν – χώρες που πλήττονται άμεσα από το Ισλαμικό Κράτος. Επίσης, μόλις τον περασμένο Ιανουάριο, το Ομάν, γνωστό για τις μετριοπαθείς και σχετικά ουδέτερες πολιτικές του, ανακοίνωσε την εισχώρησή του στην ΙΜΑ. Ποιος ή ποιοι ήταν οι λόγοι που οδήγησαν μια χώρα σαν το Ομάν να συνεργαστεί με έναν τέτοιο συνασπισμό;

Ο Αναπληρωτής Πρίγκιπας και υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας, Mohammed bin Salman, ανακοινώνει την δημιουργία της Ισλαμικής Στρατιωτικής Συμμαχίας. Πηγή: EPA.

Για να μπορέσουμε, όμως, να αναλύσουμε το ζήτημα της συμμετοχής του Ομάν στην ΙΜΑ, είναι απαραίτητο να δούμε μερικές παραπάνω πληροφορίες τόσο για την ΙΜΑ, όσο και για το Ομάν ως δρώντα του διεθνούς συστήματος.

Ισλαμική Στρατιωτική Συμμαχία-ΙΜΑ

Τον Δεκέμβριο του 2015, σε μια πρωτοφανή κίνηση, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε μέσω του Αναπληρωτή Πρίγκιπα και υπουργού Άμυνας, Mohammed bin Salman, τη δημιουργία ενός στρατιωτικού συνασπισμού μεταξύ μουσουλμανικών κρατών υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, με στόχο την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους αλλά και άλλων τρομοκρατικών οργανώσεων. Αρχικά, ο συνασπισμός περιλάμβανε 34 μουσουλμανικά κράτη (σήμερα αριθμεί 40 μέλη)  μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, η Λιβύη, το Πακιστάν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία. Κάποια κράτη έχουν επιλέξει να μην παρέχουν στρατιωτικές δυνάμεις στη Συμμαχία, όπως η Μαλαισία, ενώ το Πακιστάν είναι το μόνο κράτος της συμμαχίας που έχει στην κατοχή του πυρηνικά όπλα. Η ΙΜΑ έτυχε ευμενούς αποδοχής από την διεθνή κοινότητα, με τις ΗΠΑ να δηλώνουν ότι πρόκειται για ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία δήλωσε πως η δράση της συμμαχίας θα είναι πλήρως εναρμονισμένη με το διεθνές δίκαιο.

Η θέση του Ομάν στην Αραβική Χερσόνησο. Πηγή: Map courtesy of University of Texas Libraries.

Παρόλα αυτά, η ΙΜΑ έχει δεχθεί και κριτική, κατ’ αρχάς, λόγω της ασάφειας που διακρίνει τόσο τους στόχους της, όσο και τον τρόπο δράσης της. Πράγματι, εκτός των γενικών δηλώσεων που δόθηκαν από τον Salman, δεν έχουν γίνει γνωστά ως σήμερα ούτε συγκεκριμένοι στόχοι, ούτε λεπτομέρειες που να αφορούν το χώρο, το χρόνο και τον τρόπο που η Συμμαχία σκοπεύει να δράσει. Επίσης, η ΙΜΑ δεν περιλαμβάνει τα κράτη Ιράν, Ιράκ και Συρία, που συνδέονται άμεσα με την έξαρση της τρομοκρατίας. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι τα τρία αυτά κράτη έχουν σιιτικούς πληθυσμούς (το Ιράν είναι στην πλειοψηφία του σιιτικό), και έτσι μερικοί αναλυτές κάνουν λόγο για δημιουργία ενός αμιγώς σουνιτικού στρατιωτικού συνασπισμού, με ηγεμόνα τη Σαουδική Αραβία ως αντίβαρο στο σιιτικό Ισλάμ και, κυρίως, το Ιράν.

Λίγα λόγια για το Ομάν

Το Σουλτανάτο του Ομάν είναι χώρα της Αραβικής Χερσονήσου που συνορεύει, μεταξύ άλλων, με την Σαουδική Αραβία, την Υεμένη, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και με το Ιράν μέσω θαλάσσιων συνόρων. Η γεωγραφική του θέση καθιστά το Ομάν ένα κράτος σημαντικής γεωπολιτικής σημασίας, λόγω του ότι βρίσκεται στο στόμιο του Περσικού Κόλπου – της μεγαλύτερης, ίσως, ενεργειακής πηγής παγκοσμίως. Το πολίτευμά του χαρακτηρίζεται ως απόλυτη μοναρχία, και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού είναι μουσουλμάνοι Ιμπάντι, μια πιο μετριοπαθής έκφανση του Ισλάμ σε σχέση με το Σουνιτικό και Σιιτικό Ισλάμ. Στο θέμα της θρησκείας, το σουλτανάτο είναι πιο διαλλακτικό από τις γείτονές του χώρες, καθώς η ανεξιθρησκία είναι επιτρεπτή και κατοχυρωμένη νομικά. Επιπρόσθετα, το Ομάν διακρίνεται από την πλειοψηφία των αραβικών κρατών για τη μετριοπαθή εξωτερική πολιτική που ασκεί στην ευρύτερη περιφέρειά του, καθώς και για τις ιδιαίτερα καλές σχέσεις που διατηρεί τόσο με το Ιράν, όσο και με τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Με το Ιράν, πιο συγκεκριμένα, το Ομάν διατηρεί μακροχρόνια καλές σχέσεις τόσο σε πολιτικό-διπλωματικό επίπεδο, όσο και σε εμπορικό. Πολλές είναι, μάλιστα, οι φορές που το Ομάν έχει αναλάβει το ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα σε διάφορα κράτη και το Ιράν, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τη διευκόλυνση των συζητήσεων μεταξύ ΗΠΑ/διεθνούς κοινότητας και Ιράν για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αυτοί είναι μερικοί από τους λόγους που το Ομάν έχει καταφέρει να μην παρασυρθεί στο χάος από τις ταραχές στη Μέση Ανατολή τα τελευταία χρόνια, όπως επίσης δεν έχει δεχθεί επιθέσεις από εξτρεμιστικές οργανώσεις όπως το Ισλαμικό Κράτος. Ακολουθεί μία ρήση του σουλτάνου Qaboos bin Said που συνοψίζει την φιλοσοφία της εξωτερικής πολιτικής που ασκεί το Ομάν:

Στο κομμάτι των διεθνών σχέσεων, η εξωτερική μας πολιτική βασίζεται σε σταθερά θεμέλια και αρχές: υποστήριξη του δικαίου και της δικαιοσύνης, και την επιθυμία να δουλεύουμε μαζί με άλλες φιλειρηνικές χώρες του κόσμου προκειμένου να επιλύσουμε διεθνείς συγκρούσεις μέσω διαλόγου και διαπραγματεύσεων, ούτως ώστε όλοι να μπορούν να απολαμβάνουν ασφάλεια και σταθερότητα, και όλοι οι λαοί της Γης να μπορούν να καρπωθούν τα οφέλη αυτά. – His Majesty, Sultan Qaboos bin Said

Ποια η πολιτική σημασία της συνεργασίας Ομάν-ΙΜΑ

Αναμφισβήτητα, ο κύριος στόχος των κρατών είναι η επιβίωσή τους και η διατήρηση της ασφάλειάς τους στο άναρχο διεθνές σύστημα. Για να το επιτύχουν αυτό επιστρατεύουν όλα τα δυνατά μέσα – πολιτικά, στρατιωτικά, οικονομικά, και ούτω καθεξής. Η περιοχή του Περσικού Κόλπου (ως μέρος της ευρύτερης Μέσης Ανατολής) βρίσκεται σε μία περίοδο τρομερής αποσταθεροποίησης, καθώς έχει καταβληθεί από εμφύλιες συγκρούσεις, παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων και ασύμμετρες απειλές, όπως αυτή της τρομοκρατίας. Το Ομάν αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα μελέτης καθώς, μέσα στο γενικότερο κλίμα που επικρατεί στην μεσανατολική περιφέρεια, έχει επιλέξει να συνεχίσει την ίδια μετριοπαθή πολιτική που ασκεί τόσα χρόνια, για να εξασφαλίσει την ασφάλειά του. Το Σουλτανάτο είναι το μόνο, ίσως, κράτος του Κόλπου που διατηρεί καλές σχέσεις με το Ιράν, γεγονός που έχει δημιουργήσει ρήγματα με τα υπόλοιπα αραβικά κράτη και, κυρίως, τη Σαουδική Αραβία. Το Ιράν είναι ένας από τους μεγαλύτερους ανταγωνιστές της Σαουδικής Αραβίας, και υπάρχει μεγάλη καχυποψία μεταξύ τους λόγω του ότι η μεν Σαουδική Αραβία είναι κατά πλειοψηφία σουνιτική, ενώ το Ιράν σιιτικό. Το Ομάν προσπαθεί να διατηρεί σχέσεις ισορροπίας και με τις δυο αυτές χώρες, παραμένοντας πολλές φορές ουδέτερο σε επεισόδια εντάσεων. Έτσι, λοιπόν, είχε αρχικά αρνηθεί να συμμετάσχει στην Ισλαμική Στρατιωτική Συμμαχία, επιθυμώντας να διατηρήσει το status-quo με το Ιράν. Είναι, επομένως, αντιληπτό ότι η κίνηση του Ομάν να συνεργαστεί τελικά με την ΙΜΑ -ένα χρόνο μετά- προκάλεσε σύγχυση, και οδήγησε πολλούς σε βιαστικά συμπεράσματα σχετικά με την «αλλαγή πολιτικής πλεύσης» από πλευράς του Ομάν.

Στην πραγματικότητα, η απόφαση του Ομάν δεν πρέπει να εκπλήσσει ιδιαίτερα τη διεθνή κοινότητα. Πρόκειται για μια μικρή χώρα, με περιορισμένους πόρους σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη της Αραβικής Χερσονήσου, και γι’ αυτό δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση να έρθει σε ολική ρήξη με κάποιο από αυτά, καθώς η επιβίωσή του εξαρτάται άμεσα από τις καλές σχέσεις τους. Από την άλλη, αναγνωρίζει στο Ιράν έναν δυνητικά ισχυρό εταίρο, και αποζητά ευκαιρίες συνεργασίας (πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής), γεγονός που ωφελεί ιδιαίτερα και το ως τώρα απομονωμένο Ιράν. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, η προσχώρηση του Ομάν στην ΙΜΑ αποτελεί μάλλον μια περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική κίνηση, ώστε να συνιστά αλλαγή στην μακροχρόνια πολιτική της. Το Ομάν βασίζεται στις συνεργασίες και τη διπλωματία για τη διατήρηση της ασφάλειάς του. Την συγκεκριμένη χρονική περίοδο αντιμετωπίζεται με μεγάλη καχυποψία από τα κράτη του Κόλπου, και δέχεται πιέσεις για τις στενές σχέσεις που διατηρεί με το Ιράν. Βλέποντας ότι η πολιτική ουδετερότητας δημιουργεί εντάσεις που μπορούν να αποβούν καταστροφικές για την επιβίωσή του, το Σουλτανάτο θεώρησε πως, μελλοντικά, το όφελος συμμετοχής στην ΙΜΑ ίσως είναι μεγαλύτερο από το κόστος (θεωρητικά, ένα πλήγμα στις σχέσεις του με το Ιράν).

Κλείνοντας, κάποιοι υποστηρίζουν πως η δυνατότητα του Ομάν να διατηρεί στάσεις ουδετερότητας δεν θα είναι πάντα εφικτή, και ότι κάποια στιγμή θα παρασυρθεί από το ντόμινο εξελίξεων και θα αναγκαστεί να λάβει μια συγκεκριμένη θέση ανάμεσα στα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου και του Ιράν, και ίσως να ακολουθήσει πιο επιθετικές πολιτικές, όπως πχ η Σαουδική Αραβία. Όμως, έννοιες όπως ουδετερότητα, ειρηνική συνύπαρξη, ασφάλεια και συνεργασία θεωρούνται πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της εξωτερικής πολιτικής του Ομάν, και ο χρόνος θα δείξει αν και ποιες συνθήκες θα μπορούσαν να οδηγήσουν τη χώρα αυτή σε αλλαγή πλεύσης.

Πηγές

  1. Esfandiary, D. and Tabatabai, A.M. (2017) Scent of an Oman. Available at: https://www.foreignaffairs.com/articles/persian-gulf/2017-01-17/scent-oman (Accessed: 11 February 2017).
  2. Network, A.J.M. (2015) Saudi Arabia forms Muslim ‘anti-terrorism’ coalition. Available at: http://www.aljazeera.com/news/2015/12/saudi-arabia-forms-muslim-anti-terrorism-coalition-151215035914865.html (Accessed: 15 February 2017).
  3. Miles, O. (2015) Is Saudi Arabia’s anti-terrorist alliance real?. Available at: https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/dec/15/saudi-arabia-anti-terrorist-alliance-terrorism-muslim (Accessed: 15 February 2017).
  4. Hanlon, K. (2017) Oman joins the Saudi-Led anti-terrorism Islamic coalition. Available at: http://theowp.org/oman-joins-the-saudi-led-anti-terrorism-islamic-coalition/ (Accessed: 15 February 2017).
  5. DeYoung, K. (2015) Saudi Arabia launches ‘Islamic military alliance’ to combat terrorism. Available at: https://www.washingtonpost.com/world/national-security/saudi-arabia-launches-islamic-military-alliance-to-combat-terrorism/2015/12/15/ad568a1c-a361-11e5-9c4e-be37f66848bb_story.html?utm_term=.7261de02cc56 (Accessed: 15 February 2017).
  6. Associated Press (2015) Saudi-based ‘Islamic military alliance’ formed to fight terror. Available at: http://nypost.com/2015/12/15/saudi-based-islamic-military-alliance-formed-to-fight-terror/ (Accessed: 15 February 2017).
  7. Nakhoul, S. and Maclean, W. (2016) Oman joins Saudi-led Islamic alliance: Gulf sources. Available at: http://www.reuters.com/article/us-saudi-oman-coalition-idUSKBN14H1L4 (Accessed: 15 February 2017).
  8. Cafiero, G. (2015) What the Arab world can learn from Oman. Available at: http://www.huffingtonpost.com/giorgio-cafiero/what-the-arab-world-can-learn-from-oman_b_8074584.html (Accessed: 15 February 2017).
  9. Μποζανίνου, Τ. (2016) Σαουδική Αραβία – Ιράν: Τιτανομαχία στη Μέση Ανατολή. Available at: http://www.tovima.gr/world/article/?aid=767349 (Accessed: 20 February 2017).
  10. Gidda, M. (2017) How much longer can Oman be an oasis of peace in the middle east? Available at: http://europe.newsweek.com/oman-sultan-qaboos-terrorism-isis-al-qaeda-548682?rm=eu (Accessed: 20 February 2017).
  11. Cafiero, G. and Yefet, A. (2016) Oman and the GCC: A solid relationship? Available at: http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/oman-and-gcc-solid-relationship (Accessed: 15 February 2017).

Tagged under:

Τεταρτοετής φοιτήτρια στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest