Ο κόσμος του «short selling»: Από τη μεγάλη οθόνη στην καθημερινή μας ζωή

Όταν το 2015 η ταινία «The Big Short» του Adam Mckay βγήκε στους κινηματογράφους, σίγουρα η έννοια του «short selling» ήταν άγνωστη σε πολλούς. Ωστόσο, η πρακτική της «ανοικτής πώλησης» -ή αλλιώς short selling- είναι κάτι που χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται αρκετά στις ανά τον κόσμο αγορές. Στόχος του άρθρου είναι να διαφωτίσει για το σκοτεινό τοπίο του short selling.

Ξεκινώντας από τον ορισμό της έννοιας, ως «ανοικτή πώληση» χαρακτηρίζεται κάθε συναλλαγή στην οποία ο επενδυτής πουλά χρεόγραφα -κυρίως μετοχές- τα οποία έχει πρώτα δανειστεί, προβλέποντας σε πτώση της αγοραίας τιμής τους. Πιο αναλυτικά, ο επενδυτής (που συνήθως είναι είτε ένα hedge fund είτε μία επενδυτική τράπεζα) δανείζεται τα προαναφερθέντα χρεόγραφα από τον κάτοχό τους -ο οποίος μπορεί να είναι ένα συνταξιοδοτικό ταμείο ή κάποια ασφαλιστική εταιρεία-, με στόχο να τα πουλήσει (short) στην αγορά. Ο λόγος εμπλοκής κάποιου επενδυτή σε μία συναλλαγή ανοικτής πώλησης είναι για λόγους κερδοσκοπίας ή για αντιστάθμιση κινδύνου (hedging) (Investopedia, 2017). Τι, όμως, σημαίνουν στην πράξη τα δύο προαναφερθέντα κίνητρα;

Το κίνητρο της κερδοσκοπίας (speculation) προκύπτει από το γεγονός ότι ο επενδυτής αναμένει μείωση της τιμής της μετοχής. Έστω, λοιπόν, ότι ένας θεσμικός επενδυτής (π.χ. JP Morgan Chase & Co.) δανείζεται 1.000 μετοχές της εταιρείας ΧΥΖ από τον αληθινό τους κάτοχο. Επιπλέον, η συγκεκριμένη μετοχή τη δεδομένη χρονική στιγμή διαπραγματεύεται στην τιμή των €30 ανά μονάδα. Συνεπώς, ο επενδυτής δανείζεται και, στη συνέχεια, πουλάει μετοχές συνολικής αξίας €30.000. Αν η τιμή της μετοχής πέσει στα €25, τότε ο επενδυτής θα θελήσει να «κλείσει» τη θέση του, επαναγοράζοντας τις 1.000 μετοχές –συνολικά, δηλαδή, πληρώνει €25.000-, ώστε να τις επιστρέψει στον αρχικό τους κάτοχο. Από τη συναλλαγή αυτή ο επενδυτής έβγαλε €5.000. Το συγκεκριμένο ποσό μπορεί να μην φαίνεται τόσο μεγάλο. Αν σκεφτεί, όμως, κάποιος ότι οι συναλλαγές αυτές μπορεί να αφορούν σε ποσά πολλών εκατομμυρίων, γίνεται κατανοητό ότι το πιθανό περιθώριο κέρδους δεν είναι «ευτελές».

Το δεύτερο κίνητρο αφορά στην αντιστάθμιση του κινδύνου. Από το παραπάνω παράδειγμα προκύπτει πως το short selling είναι επικερδές, όταν η τιμή της μετοχής πέφτει. Συνεπώς, ένας επενδυτής που, όντως, κατέχει μετοχές της εταιρείας ΧΥΖ και φοβάται ότι η τιμή της μετοχής θα σημειώσει πτώση, μπορεί, αντί να πουλήσει τις μετοχές του, να κάνει short selling κάποιου αξιογράφου που αναμένει να κινηθεί σε αντίθετη τροχιά από τη μετοχή του ώστε, αφενός, να κρατήσει τις μετοχές στο χαρτοφυλάκιό του και, αφετέρου, να μειώσει την πιθανή του έκθεση σε περίπτωση πτώσης της τιμής διαπραγμάτευσής της.

Παρ’όλο που οι συναλλαγές ανοικτής πώλησης δεν φαίνονται πολύ διαφορετικές από μία απλή αγοραπωλησία μετοχών στο χρηματιστήριο, η πραγματικότητα και τα προβλήματα που μπορούν να προκληθούν είναι πολύ σημαντικά.

Η περίπτωση της HBOS

Η περίπτωση της κατάρρευσης της τράπεζας HBOS είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που πιστοποιεί πως το short selling μπορεί να οδηγήσει εισηγμένες επιχειρήσεις στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

Η τράπεζα HBOS προέκυψε το 2001 από τη συγχώνευση των Halifax και Bank of Scotland. Η συνολική της αξία τη στιγμή της συγχώνευσης αποτιμήθηκε στα 30 δισεκατομμύρια στερλίνες (Karmali, 2015). Σχεδόν επτά χρόνια μετά, το 2008, η τράπεζα κατέρρευσε. To χρονικό της κατάρρευσης παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Τα χρόνια προβλήματα της HBOS, και οι προβλέψεις για πτώση της τιμής της μετοχής της, την είχαν από νωρίς μετατρέψει σε στόχο κερδοσκόπων. Στις 20/3/2008 η τιμή της μετοχής της HBOS έπεσε σχεδόν 20% μέσα σε μια μέρα, εξαιτίας κερδοσκοπικών επιθέσεων μέσω short selling. Η επέμβαση της Financial Services Authority (FSA), ήτοι της βρετανικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, ανέστειλε μόνο προσωρινά την επερχόμενη κατάρρευση (Treanor, 2012).

Στις 29/4/2008 η HBOS αναφέρει την πρόθεσή της να προχωρήσει σε αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου (να εκδώσει, δηλαδή, νέες μετοχές), με στόχο να αντλήσει £4 δισεκατομμύρια και να καλύψει σειρά οικονομικών ανοιγμάτων και αστοχιών. Μία από τις 2 σημαντικές επενδυτικές τράπεζες που βοήθησαν την HBOS στη διαδικασία αυτή, η Morgan Stanley, παράλληλα με τη βοήθεια που παρείχε στην εταιρία, προχωρούσε σε short sell μετοχών της. Με άλλα λόγια, ενώ λειτουργούσε ως σύμβουλος της HBOS, έχοντας πρόσβαση και σε εσωτερικές πληροφορίες, πόνταρε και στην πτώση της τιμής της ίδιας της μετοχής (Prosser, 2008), αποκομίζοντας διπλό όφελος, τόσο μέσω των αμοιβών για τις συμβουλευτικές υπηρεσίες, όσο και μέσω των κερδών από την ανοικτή πώληση μετοχών.

Η λογική της τράπεζας πίσω από αυτή την απόφασή της προέκυψε από μία ρήτρα του συμβολαίου συνεργασίας τους που όριζε ότι, σε περίπτωση μη κάλυψης της Αύξησης Μετοχικού Κεφαλαίου, τότε η Morgan Stanley θα έπρεπε με δικά της κεφάλαια να συνεισφέρει, καλύπτοντας το υπόλοιπο ποσό. Ως εκ τούτου, το short selling αποτελούσε για την Morgan Stanley έναν τρόπο για να μπορέσει να αντισταθμίσει τις απώλειες που θα προέκυπταν από αγορά μετοχών της HBOS έναντι υπερβολικού τιμήματος.

Η κατάρρευση της τιμής της μετοχής της HBOS στο χρονικό διάστημα Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2008 ήταν χαρακτηριστική.

Πηγή: BBC

Λοιποί προβληματισμοί

Η χρηματοοικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2007-2008 άλλαξε πολύ το περιβάλλον και τα όσα μέχρι τότε ίσχυαν αναφορικά με το short selling. Πιο συγκεκριμένα, πριν την έναρξη της κρίσης, μία παραλλαγή του short selling που χρησιμοποιούταν μαζικά από τους επενδυτές, ήταν αυτή του «naked short sell». Η διαφορά μεταξύ των δύο έγκειται στο γεγονός ότι η πώληση των μετοχών στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν προϋποθέτει τον «δανεισμό» των μετοχών, οι οποίες στη συνέχεια πωλούνταν. Ο πωλητής δεν έχει πρόσβαση στο χρεόγραφο το οποίο επιχειρεί να πουλήσει (Censky, 2010), καθώς «πουλούσε αέρα».

Εξαιτίας των παραπάνω, η πρακτική του naked short sell είναι πλέον απαγορευμένη στις ΗΠΑ.

Η πρακτική αυτή είχε οδηγήσει, κατά την προ-κρίσης περίοδο, στη διαπραγμάτευση μεγαλύτερου αριθμού μετοχών μίας εταιρείας από τον πραγματικό αριθμό τους – κάτι το οποίο δημιουργούσε μία αληθινή φούσκα εντός της ήδη υπάρχουσας. Ειδικά σε συνθήκες κρίσης, που οι τιμές των μετοχών πέφτουν, η παραπάνω διαδικασία οδήγησε σε μαζικά κέρδη κερδοσκόπων απέναντι σε ασθμαίνουσες μετοχές και εταιρείες.

Ως προς τις ηθικές προεκτάσεις του ζητήματος, αμφίβολης ηθικής είναι η πρακτική των συνταξιοδοτικών ταμείων και ασφαλιστικών εταιρειών να δανείζουν μετοχές από το χαρτοφυλάκιό τους σε επενδυτές οι οποίοι επιδιώκουν να επωφεληθούν από την πτώση των τιμών των ίδιων μετοχών – γεγονός που συνεπάγεται για τα συνταξιοδοτικά ταμεία την πτώση της αξίας του χαρτοφυλακίου τους. Αν, επιπροσθέτως, ληφθεί υπόψιν το γεγονός ότι τα έσοδα των συνταξιοδοτικών ταμείων πρέπει να εγγυηθούν την αποπληρωμή συντάξεων σε 30 ή 40 χρόνια από σήμερα, η εμπλοκή τους σε τέτοια εγχειρήματα ενδεχομένως να δημιουργήσει ζητήματα φερεγγυότητας στο μέλλον.

Εν κατακλείδι

Η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος στηρίζεται στο παρακάτω παράδοξο. Η περαιτέρω ενοποίηση και ολοκλήρωση των αγορών τις καθιστά όλο και πιο ασταθείς. Η κοινωνία σήμερα όχι μόνο δεν έχει γνώση του τί συμβαίνει πίσω από τα νούμερα του χρηματιστηρίου αλλά, ταυτόχρονα, είναι όλο και πιο εκτεθειμένη στις αποσταθεροποιήσεις που δημιουργούνται εντός των αγορών χρήματος και κεφαλαίου.

Η ιστορία των τελευταίων 90 χρόνων έχει δείξει πως το σημερινό χρηματιστηριακό κέρδος -όπως και αν αυτό προκύπτει- είναι η απώλεια του αύριο. Η ρύθμιση των χρηματιστηριακών αγορών και προϊόντων απλά σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός κομματιού του φαύλου κύκλου, και τη δημιουργία συνθηκών για τη γένεση του επόμενου.

Με λίγα λόγια, το ζήτημα δεν είναι αν είναι καλό ή κακό το short selling ή οποιαδήποτε άλλη στρατηγική που χρησιμοποιείται από τους ανά τον κόσμο traders. Ούτε επίσης το πώς μπορούμε να περιορίσουμε κάποιες αρνητικές πτυχές τους. Η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι ενιαία, με απλές εκφάνσεις υπερβολικής ή μετριοπαθούς έκθεσης στον κίνδυνο.

Συνεπώς, το αληθινό διακύβευμα είναι το ακόλουθο: είτε θα ζούμε και θα πεθαίνουμε με τις συνέπειες που έχουν οι αντιφάσεις και τα αδιέξοδα που χαρακτηρίζουν τις αγορές σήμερα, είτε θα επιλέξουμε να ζούμε χωρίς αυτές και χωρίς τις αντιφάσεις τους, ψηλαφώντας νέους τρόπους οργάνωσης των κοινωνιών και των οικονομιών μας.

Πηγές:

  1. Censky, A. (2010). What is naked short selling? http://money.cnn.com/2010/05/19/news/economy/naked_short_selling_wtf/index.htm
  2. Jones, H. and Milliken, D. (2015). Factbox: UK’s HBOS –a ‘simple bank that created a big problem’. https://uk.reuters.com/article/uk-britain-boe-hbos-factbox/factbox-uks-hbos-a-simple-bank-that-created-a-big-problem-idUKKCN0T81LB20151119
  3. Investopedia. (2017). Short Sale. https://www.investopedia.com/terms/s/shortsale.asp
  4. Karmali, R. (2015). HBOS’ demise: How it happened. http://www.bbc.com/news/business-34859067
  5. Prosser, D. (2008). The big question: what is short selling and is it a practice that should be stamped out? http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/the-big-question-what-is-short-selling-and-is-it-a-practice-that-should-be-stamped-out-874717.html
  6. Treanor, J. (2012). Short-sellers nearly brought down HBOS, inquiry told. https://www.theguardian.com/business/2012/nov/12/short-sellers-hbos-inquiry

Tagged under:

Είμαι τελειόφοιτος φοιτητής του τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του ΟΠΑ (πρώην ΑΣΟΕΕ) με κατεύθυνση τη Θεωρία Οικονομικής Πολιτικής. Τα κύρια ενδιαφέροντα μου κινούνται γύρω από το διάβασμα (εξω-πανεπιστημιακών βιβλίων για να είμαι πιο σαφής), τις ξένες γλώσσες και τα ταξίδια. Επιπλέον, καθώς θεωρώ ότι η οικονομία δεν είναι επιστήμη αλλά πρωτίστως ένας απαραίτητος κρίκος στην δόμηση-δικαιολόγηση πολιτικών επιλογών και ‘κατευθύνσεων’ (κυρίως ωστόσο το αντίστροφο) προσπαθώ να συνδυάζω στην καθημερινότητα μου την μελέτη των παραπάνω δύο. Στο πλαίσιο της Power Politics ελπίζω να μπορέσω να δώσω ερμηνείες της πολιτικής πραγματικότητας υπό το πρίσμα της οικονομίας και των τάσεών της.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest