Ο οικονομικός πόλεμος μεταξύ γιγάντων: ΗΠΑ – Κίνα

Το επίσημο αγγλικό λεξικό της Οξφόρδης ορίζει τον οικονομικό πόλεμο ως «οικονομική στρατηγική, βασισμένη στη χρήση μέτρων, των οποίων το πρωταρχικό αποτέλεσμα είναι να αποδυναμώσουν την οικονομία ενός άλλου κράτους».

Η παραδοξότητα -κατά τον υποφαινόμενο- της καταφυγής σε οικονομικό πόλεμο, έγκειται στην ταυτόχρονη, αναπόφευκτη -μα όχι απρόσμενη- διακοπή ενός μέρους ή του συνόλου των οικονομικών του σχέσεων με το κράτος αυτό. Η μη ηθελημένη -αλλά, σαφώς, δικαιολογημένη- εκπυρσοκρότηση αυτή είναι το πρώτο κιόλας τίμημα που πληρώνει το «επιτιθέμενο» κράτος καθώς, με όρους κόστους ευκαιρίας, αποδυναμώνεται σχεδόν ακαριαία μέρος της οικονομικής του ισχύος και επιρροής – παρόλο που, γενικότερα, αποτελεί μία πολύ πιο ήπια μορφή πολέμου σε σχέση με τη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Λαμβάνοντας, άλλωστε, μικρότερη ή μεγαλύτερη διάσταση, είναι προφανές ότι ένας οικονομικός πόλεμος μεταξύ οικονομιών-γιγάντων (όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα) αφενός δεν θα μπορούσε να μείνει απαρατήρητος, αφετέρου δεν θα μπορούσε να είναι εκτός των μεταβλητών της εξίσωσης που καθορίζουν τη διεθνή πραγματικότητα. Η ισχύς -πόσο μάλλον η οικονομική πτυχή της ισχύος- έχει μεταφερθεί κατά τον 21ο αιώνα και, κυρίως, μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση της Δύσης, το 2009, στον ανατολικό χώρο της Γης – ήτοι στην Ασία. Είναι, επομένως, στρατηγικής σημασίας η υπεροχή και η διάκριση του «κράτους-δύναμης» στην Ασία, και -δεδομένου ότι η γεωγραφική θέση των ΗΠΑ δεν βοηθά ιδιαίτερα στην διεκδίκηση αυτή- η προσφυγή σε οικονομικά, κατά κόρον, μέσα είναι μονόδρομος.

Τα τελευταία 25 χρόνια, οι ΗΠΑ έχουν κατορθώσει να γίνουν ο νoύμερο 1 εμπορικός συνεργάτης ενός εξαιρετικά μεγάλου αριθμού χωρών, καθιστώντας παγκόσμια, με αυτόν τον τρόπο, την οικονομική επιρροή τους, και συμβάλλοντας, κατά συνέπεια, στη διεθνή οικονομική αλληλεξάρτηση. Πέρα από τα αναγνωρισθέντα επιτεύγματα των ΗΠΑ, εξίσου φιλόδοξοι και δυναμικοί παίκτες -από τους οποίους, τη σημαντικότερη «απειλή» αποτελεί η Κίνα- επιδιώκουν τη δική τους ανάδειξη στο διεθνές σύστημα και, ειδικότερα, στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον. Έτσι, η περίπλοκη δεύτερη δεκαετία του 21ου  αιώνα, ξεκινάει με την προσπάθεια των ΗΠΑ να συνέλθουν από ένα χρηματοπιστωτικό πλήγμα, ενώ, παράλληλα, οι τελευταίες προσπαθούν να διατηρήσουν την οικονομική τους ηγεμονία. Η οικονομική σύγκρουση με την Κίνα καθίσταται αναπόφευκτη. Τούτο δοθέντος, ξεκινάει, το 2008, η υπερατλαντική εμπορική συμφωνία (Trans Pacific Partnership) ανάμεσα σε 12 χώρες, στις οποίες συγκαταλέγονται οι ΗΠΑ και οι χώρες της ανατολικής Ασίας – όπως η Ιαπωνία, η Σιγκαπούρη, η Μαλαισία και το Βιετνάμ. Γεωγραφικά, η συγκεκριμένη συμφωνία θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως μία στρατηγική οικονομικού περιορισμού της Κίνας στα ανατολικά της.

Απεικονισμένες γεωγραφικά οι χώρες που εμπλέκονται στην TPP

Παράλληλα, οι ιστορικοί δεσμοί των ΗΠΑ με τη Νότια Κορέα θεμελιώνουν και σταθεροποιούν -όσο σταθερή μπορεί να είναι μία συμμαχία στις διεθνείς σχέσεις- τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τη σύναψη διμερούς συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου (KORUS FTA), με ισχύ από τον  Μάρτιο του 2012. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, με το δόγμα «Pivot to Asia» -που η κυβέρνηση Obama έθεσε σε λειτουργία-, νομιμοποίησε την επιδίωξη ισχύος στην Ασιατική Ήπειρο. Το σχέδιο αυτό, πέρα από τη σύναψη των διμερών συμφωνιών εμπορίου και της πολυμερούς συμφωνίας TPP, περιλαμβάνει την ανάμειξη των ΗΠΑ, άμεσα και έμμεσα, σε οργανισμούς όπως o ASEAN (Association of Southeast Asia Nations), η APEC (Asia-Pacific Economic Co-operation) και η Lower Mekong Initiative.[1]

Στην αντίπερα όχθη του ειρηνικού, ο ηγέτης της Κίνας, Xi Jinping, έχοντας πλήρη γνώση για τις δυνατότητες και τις προσδοκίες του κράτους του, κάθε άλλο παρά απάθεια έχει δείξει απέναντι στις αμερικανικές αξιώσεις ισχύος στην Ασιατική ήπειρο. Το κινέζικο πλάνο “One belt, one Road’’ (OBOR) αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της κινεζικής αντίδρασης, και τον πυλώνα της εξωτερικής οικονομικής πολιτικής της Κίνας τα τρία τελευταία χρόνια. (Μία σύντομη αναφορά για το σχέδιο OBOR: Η κεντρική ιδέα του σχεδίου είναι η παλινόρθωση του θρυλικού Δρόμου του Μεταξιού[2], ο οποίος παρουσιάζεται να εκτείνεται σε παγκόσμια κλίμακα. Οι σχεδιασμοί OBOR αφορούν, κυρίως, στη δημιουργία υποδομών, όπως δρόμων, γεφυρών και τούνελ, σε χώρες της Ασίας. Επενδύσεις τέτοιου ύψους έχουν εξασφαλίσει στην Κίνα στενότατη οικονομική συνεργασία με τις χώρες της κεντρικής Ασίας (Καζακστάν, Τατζικιστάν, Κιργιστάν, Ουζμπεκιστάν και Τουρκμενιστάν). Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι, για την υποστήριξη του οικονομικού αυτού εγχειρήματος, έχουν δημιουργηθεί τρεις διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί: Το Ταμείο Υποδομών Δρόμου του Μεταξιού (Silk Road Infrastructure Fund), η ασιατική τράπεζα υποδομών και επενδύσεων (Asian Infra Investment Bank) και η Νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα των χωρών BRICS (New Development Bank). Οι παραπάνω φιλοδοξούν, στρατηγικά, να λειτουργήσουν ως αντίβαρα των δυτικά προερχόμενων οργανισμών, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.)

Απεικονίζονται οι εμπορικές σχέσεις της Κίνας με σημαντικές χώρες-οικονομίες.

Σε ό,τι αφορά την ενέργεια, περίπου το 1/4 της παραγωγής πετρελαίου του Καζακστάν βρίσκεται στα χέρια κινεζικών εταιρειών.Το ίδιο ισχύει και για το 1/2 της παραγωγής φυσικού αερίου του Τουρκμενιστάν, καθιστώντας το τελευταίο, σε μεγάλο βαθμό, μία χώρα ενεργειακά εξαρτημένη από την κινεζική αγορά – δεδομένου ότι η οικονομία του βασίζεται, πρωτίστως, στην εξαγωγή φυσικού αερίου και, δευτερευόντως, στην εξαγωγή πετρελαίου. Το μονοπώλιο της Κίνας στην τεχνογνωσία για την κατασκευή συρμών υψηλής ταχύτητας (High-Speed Rails) δίνει ένα τεράστιο πλεονέκτημα στην ίδια για την εξαγωγή της τεχνογνωσίας αυτής στο εξωτερικό, δημιουργώντας, πιθανότατα, μία ριζικά καινούρια αγορά παγκοσμίως. Ωστόσο,η κινεζική φιλοδοξία δεν περιορίζεται στην Ασιατική ήπειρο. Προσβλέπει στην Αφρική, στην ευρωπαϊκή αγορά -που είναι και ο μεγαλύτερος εμπορικός συνεργάτης της-, ακόμα και στην λατινική Αμερική, μέσα από επενδυτικά και κατασκευαστικά σχέδια υπέρογκων ποσών. Ήδη, η φιλόδοξη οικονομική πολιτική της Κίνας υποβάθμισε την επιρροή της  Ρωσίας στις αγορές της Κεντρικής Ασίας. Συνεπώς, παρά την κομμουνιστική βάση του πολιτεύματός της, έχει υιοθετήσει ουκ ολίγες φιλελεύθερες πρακτικές ως προς την οικονομική της μεγέθυνση και ανάπτυξη παγκοσμίως. Άλλωστε, δεν είναι η πρώτη φορά που αποδεικνύεται ότι, μπροστά στο κρατικό συμφέρον, οι “ιδεολογικές παρωπίδες” στενεύουν τόσο, όσο χρειάζεται, ώστε να αναδειχτεί και να προωθηθεί το πρώτο.

Τα δεδομένα, όμως, στις διεθνείς σχέσεις μεταβάλλονται συνεχώς, κι αυτό γιατί είναι αδύνατον να μείνουν ανεπηρέαστα τόσο από τις εξωτερικές, όσο και από τις εσωτερικές πολιτικές συνθήκες. Σε μία τέτοια συζήτηση, δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε την πιο πρόσφατη αλλαγή στην κυβέρνηση των ΗΠΑ – με τον νεοεκλεγέντα Donald Τrump να αξιώνει μία πιο συντηρητική εξωτερική οικονομική πολιτική από αυτή του προέδρου Obama. Χωρίς υπερβολές, -κρατώντας μία αξιολογικά ουδέτερη στάση απέναντι στην πολιτική, που διαλαλεί ότι θα ακολουθήσει ο Trump- ο προστατευτισμός της αμερικανικής οικονομίας φαίνεται ως ένας από τους πρώτους και κύριους στόχους του. Επομένως, μία ενδεχόμενη εγκατάλειψη του TPP από τις ΗΠΑ θα σήμαινε καλά νέα για την κινεζική οικονομία. Αν οι ΗΠΑ στο τέλος της ημέρας απουσιάζουν από την Ασιατική Ήπειρο, το κενό ισχύος αυτό θα πρέπει να καλυφθεί, και ο καταλληλότερος δεν είναι άλλος από την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Οι δύο γιγάντιες οικονομίες έχουν εισχωρήσει μέσα σε μία θύελλα πολιτικών και οικονομικών δράσεων και αντιδράσεων που θα επηρεάσουν σοβαρότατα την παγκόσμια οικονομία σε μακροχρόνιο επίπεδο. Ίσως η ανατολική φιλοσοφία περί διεθνών σχέσεων να δίνει ένα εκ φύσεως πλεονέκτημα στην κινεζική οικονομική εξωτερική πολιτική (βλ. «Η τέχνη του πολέμου», Sun Tzu), τη στιγμή που η Αμερικανική οικονομία δείχνει να λυγίζει – χωρίς, ωστόσο, να σπάει. Καθώς η ισχύς έχει μεταφερθεί στην ασιατική ήπειρο, η πάλη μεταξύ Δύσης και Ανατολής, εκφρασμένη σε οικονομικούς όρους, είναι αναμφισβήτητα μία από τις πιο καθοριστικές μεταβλητές που θα διαγράψουν την πορεία της διεθνούς κοινωνίας στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα.

Σημειώσεις:

[1] Περιληπτικά οι οργανισμοί:

  1. ASEAN – Οικονομική και πολιτική ένωση 10 ασιατικών κρατών (Πρόκειται για τις εξής χώρες: Ινδονησία, Μαλαισία, Φιλιππίνες, Ταϊλάνδη, Σιγκαπούρη, Μπρουνέι, Λάος, Βιετνάμ, Μιανμάρ και Καμπότζη).
  2. APEC – Πρόκειται για συμφωνία συνεργασίας, η οποία αφορά, κυρίως, στην οικονομική και εμπορική συνεργασία μεταξύ των 21 κρατών/οικονομιών-μελών (ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγονται οι ΗΠΑ, η Αυστραλία, η Κίνα, η Ρωσία και, κυρίως, χώρες της Ασίας και της κεντρικής Αμερικής)
  3. LMI – Μία καινοτομία πολυμερούς οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των πέντε χωρών της Νότιας Ασίας (Μιανμάρ, Καμπότζη, Λάος, Βιετνάμ, Ταϊλάνδη) και των ΗΠΑ.

[2] Ως Δρόμος του Μεταξιού είχε χαρακτηριστεί η αρχαία διαδρομή μέσα από μονοπάτια και θαλάσσιες οδούς, καθιστώντας τα τελευταία κεντρικές αγορές μεταξιού και άλλων αγαθών. Η συγκεκριμένη διαδρομή εκτεινόταν από την Κίνα, διαμέσου της Κεντρικής Ασίας και της Ινδίας, μέχρι τις ακτές της Μεσόγειας Θάλασσας και τις ανατολικές αφρικανικές ακτές, μέσω της αραβικής χερσονήσου. Ο δρόμος του μεταξιού ήταν η πιο διάσημη τοποθεσία εμπορίου παγκοσμίως περί τoυς πρώτους μ.Χ. αιώνες. (Available at: http://en.unesco.org/silkroad/about-silk-road )

Πηγές:

  1. BBC (2016) TPP: What is it and why does it matter? Available at: http://www.bbc.com/news/business-32498715 (Accessed: 16 January 2017).
  2. CLSA (2015) One belt, One road: A brilliant plan. Available at: https://www.clsa.com/special/onebeltoneroad/ (Accessed: 16 January 2017).
  3. Gracie, C. (2016) US leaving TPP: A great news day for china. Available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-china-38060980 (Accessed: 16 January 2017).
  4. Hongyong, Z. (2016) Economic relations between Japan and China in 2016. Available at: http://www.rieti.go.jp/en/columns/a01_0441.html (Accessed: 16 January 2017).
  5. Wilson, W.T. (2016) China’s huge ‘One belt, One road’ initiative is sweeping central Asia. Available at: http://nationalinterest.org/feature/chinas-huge-one-belt-one-road-initiative-sweeping-central-17150?page=2 (Accessed: 16 January 2017).
  6. Zakaria, F. (2017) Opinion | Trump could be the best thing that’s happened to china in a long time. Available at: https://www.washingtonpost.com/opinions/trump-could-be-the-best-thing-thats-happened-to-china-in-a-long-time/2017/01/12/f4d71a3a-d913-11e6-9a36-1d296534b31e_story.html?utm_term=.e86e10aaf798 (Accessed: 16 January 2017).
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (1 έτος) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Ο Αιμίλιος Κλήμης φοιτά στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Στα ακαδημαϊκά και προσωπικά του ενδιαφέροντα εντάσσονται η πολιτική, οι διεθνείς σχέσεις, η οικονομία, και η φιλοσοφία. Στα πλαίσια της αρθρογραφίας, της έρευνας και ενημέρωσης θα τον βρείτε στο [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest