Ο Παρθενώνας ως όριο της εθνικής ταυτότητας

Σκοπός του συγκεκριμένου άρθρου είναι η μελέτη, ανάλυση και διερεύνηση της έννοιας της εθνικής ταυτότητας, όταν αυτή συναρτάται άμεσα με μία συγκεκριμένη τοπική επικράτεια. Πιο συγκεκριμένα, με αφορμή το αίτημα παραχώρησης του ναού του Παρθενώνα για επίδειξη υψηλής ραπτικής από τον οίκο Gucci, θα αναλύσουμε τη συσχέτιση της εθνικής ταυτότητας στον ελληνικό χώρο σε σύνδεση με τις πολιτισμικές ρίζες, αλλά και την ευρύτερη οικονομικοπολιτική σκηνή της τελευταίας δεκαετίας.

Αρχικά, σύμφωνα με τους Altman και Low, η τοπική σύνδεση (place attachment) προσδιορίζει τις μορφές δεσμών ανάμεσα σε ένα υποκείμενο και ένα συγκεκριμένο τόπο, διαμορφώνοντας παράλληλα διαφορετικές πολιτικές δημιουργίας ταυτοτήτων, κατανόησης και σύνδεσης με τον τόπο, και παράγοντας διαφορετικές οπτικές ανακατασκευής του (Altman and Low, 1992). Κάθε τόπος παράγει και πλαισιώνεται από έναν πολιτισμό, ο οποίος έχει ορισμένα χαρακτηριστικά: είναι κοινός, είναι συλλογικό προϊόν, είναι δυναμικός -άρα και μεταβλητός στο πέρασμα του χρόνου-, είναι σωρευτικός και απαραίτητος (Fuster, 2012).

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η ταυτότητα των Ελλήνων διαμορφώνεται από δύο βασικούς άξονες, οι οποίοι συνδέονται και αλληλεπιδρούν για να τη διαμορφώσουν. Ο πρώτος κεντρικός άξονας της ταυτοτικής παραγωγής στην Ελλάδα είναι η ύπαρξη ενός κοινού, ένδοξου παρελθόντος, το οποίο είναι κοινό, συλλογικό, μη απορριπτέο, αλλά και μη μεταβλητό, σε αντίθεση με τα χαρακτηριστικά που δίνει ο Fuster. Όπως αναφέρει η Fisher, ο αρχαίος πολιτισμός θεωρείται ότι έχει παραμείνει αμετάβλητος σε μεγάλο βαθμό, και ότι τα βασικά του στοιχεία (φιλοξενία, εθνική υπερηφάνεια, ενασχόληση με τα κοινά) έχουν παραμείνει αναλλοίωτα στον πληθυσμό αυτού του τόπου (Fisher, n.d.). Ο δεύτερος κεντρικός άξονας, σύμφωνα με τον Chrysoloras (2010), είναι η διατήρηση του Ορθόδοξου Χριστιανισμού – ο οποίος έχει υπάρξει, για πολλούς, κύριος «μαχητής» για τη διαιώνιση του Ελληνισμού, και την παραγωγή του σύγχρονου Ελληνο-Χριστιανισμού.

Οι δύο αυτοί κεντρικοί άξονες, που αποτελούν κρίσιμους παράγοντες της διαμόρφωσης της σύγχρονης εθνικής, πολιτισμικής ταυτότητας, έχουν ένα κύριο κοινό στοιχείο: υπερασπίζονται μία καθαρή, αυθεντική «ελληνικότητα», η οποία υπάρχει πέρα και πάνω από τους «Έλληνες», και την οποία είμαστε «αναγκασμένοι» να αφομοιώσουμε και να προωθήσουμε, όπως τη λάβαμε. Ωστόσο, μία τέτοια ιδεολογική τοποθέτηση μπορεί να χαρακτηριστεί από προβληματική εώς και α-ιστορική, αν αναλογιστούμε τη σύγχρονη πολιτική, κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα: δηλαδή, τη συνεχόμενη και αδιάκοπη μεταβολή των εθνικών ορίων και στενών πλαισίων, λόγω της προώθησης ενός οικονομικού και πολιτικού διεθνισμού.

Το αφήγημα της εθνικής ταυτότητας, σε μία ορισμένη εδαφική επικράτεια, δημιουργεί έναν «αόρατο δεσμό» με την οικοδομημένη κληρονομιά (built heritage), και τη νοηματοδότηση συγκεκριμένων τοποθεσιών ως κέντρων της συλλογικής πολιτισμικής συνείδησης (Graham, 1998). Είναι άμεσα κατανοητό ότι αυτοί οι τόποι, που σωρευτικά συμβολίζουν το κοινό πολιτισμικό υπόβαθρο, αλλά και -σε ένα βαθμό- το κοινό πολιτισμικό μέλλον, αποτελούν βαθιά, απαραβίαστα όρια της εθνικής ταυτότητας. Λαμβάνοντας, ειδικά, υπόψιν μας τις συνεχόμενες παρεμβάσεις στην εσωτερική πολιτική σκηνή από «εξωτερικούς» παράγοντες, είναι άξιο αναφοράς το έργο του Castels (1993). Ο Castels θεωρούσε ότι το μέλλον των μεγάλων πόλεων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα χαρακτηρίζεται είτε ως νεο-φιλελεύθερο (neo-liberalism) είτε ως νεο-εθνικιστικό (neo-nationalism).

Στην περίπτωση του ναού του Παρθενώνα, το νεο-εθνικιστικό, νεο-φιλελεύθερο μέλλον της Αθήνας είναι σαφές. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο απέρριψε την αίτηση του παγκοσμίως γνωστού οίκου μόδας υψηλής ραπτικής, αιτιολογώντας την απόφασή του στη βάση του ότι «Ο ιδιαίτερος πολιτιστικός χαρακτήρας των μνημείων της Ακρόπολης δεν συνάδει με τη συγκεκριμένη εκδήλωση, καθώς πρόκειται για μοναδικά μνημεία και σύμβολα παγκόσμιας κληρονομιάς, μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO» (Kathimerini, 2017).

Παρθενώνας και Σελήνη. Πηγή: ShutterStock

Η δήλωση αυτή προσφέρει μία διαφορετική προσέγγιση στη χρήση του ναού για «εμπορικούς» σκοπούς. Από την άλλη πλευρά, όμως, ο ναός του Παρθενώνα έχει χρησιμοποιηθεί ήδη για τη φωτογράφηση της Nelly’s το 1928, και για φωτογράφηση του Dior το 1951 (1951: Οταν ο Christian Dior έκανε φωτογράφιση με τα μοντέλα του στην Ακρόπολη [εικόνες], 2017). Η ύπαρξη αυτών των περιστατικών, αλλά και η γενικότερη εμπορευματικοποίηση αυτών των μνημείων και συμβόλων ως τουριστικών πόλων έλξης, υπογραμμίζει το διαφορετικό διακύβευμα της απόφασης του ΚΑΣ.

Συμπερασματικά, καταλήγουμε στο ότι η απόφαση του ΚΑΣ (Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου) είναι μία σαφής αποκρυστάλλωση της ανάγκης για διατήρηση μίας βαθύτερης, ουσιαστικής «ελληνικότητας», μη ικανής να εμπορευματικοποιηθεί, και μη ικανής να αλλοιωθεί από εξωτερικούς παράγοντες και την ευρύτερη διεθνιστική διαδικασία που βιώνουν όλες οι κοινωνίες. Η ιστορική περίοδος που έπρεπε να αποφασίσει το ΚΑΣ, για την παραχώρηση του χώρου ή όχι, είναι κρίσιμη για τη διασφάλιση και προστασία της εθνικής ταυτότητας. Για την ακρίβεια, αποτελεί τα όρια αυτής της κάποιας, καθαρής, αυθεντικής «ελληνικότητας», μέσω ενός cordon sanitaire – μιας διαδικασίας, δηλαδή, απομάκρυνσης και απομόνωσης από κάτι επικίνδυνο και μιαρό. Αυτή η «ελληνικότητα» δεν πρέπει ούτε να εμπορευματικοποιηθεί, αλλά και ούτε να αλλοιωθεί μέσω εξωτερικών παρεμβάσεων από «Άλλους». Με αυτόν τον τρόπο, ο ναός του Παρθενώνα ειδικά, και η περιοχή της Ακρόπολης γενικότερα, παραμένουν σύμβολα του λίκνου της δημοκρατίας, σύμβολα της δημιουργίας του ευρωπαϊκού πολιτισμού, και η «πεμπτουσία» της εθνικής ταυτότητας. Τα λόγια της Μελίνας Μερκούρη φαντάζουν πιο επίκαιρα από ποτέ «..η Ελλάδα αυτό είναι η κληρονομιά της, αυτό είναι η περιουσία της, και αν το χάσουμε αυτό δεν είμαστε κανείς» (MELINA MERKOURI ABOUT THE PARTHENON MARBLES, 2009).

Πηγές:

  1. iefimerida (2017) 1951: Οταν ο Christian Dior έκανε φωτογράφιση με τα μοντέλα του στην Ακρόπολη. Available at: http://www.iefimerida.gr/news/319324/1951-otan-o-christian-dior-ekane-fotografisi-me-ta-montela-toy-stin-akropoli-eikones (Accessed: 19 February 2017).
  2. Altman, I. and Low, S. (1992) Place Attachment. 1st ed. Boston, MA: Springer US, pp.1-12.
  3. Chrysoloras, N. (2010) Religion and National Identity in the Greek and Greek-Cypriot Political Cultures. 1st ed. ProQuest LLC 2014. Available at: http://etheses.lse.ac.uk/3026/1/U615978.pdf (Accessed 16 Feb. 2017).
  4. FIsher, N. (2004) Parthenon marbles and Greek identity by Natalie Fisher. Available at: http://poieinkaiprattein.org/culture/cultural-heritage/the-parthenon-marbles/parthenon-marbles-and-greek-identity-by-natalie-fisher/ (Accessed: 19 February 2017).
  5. Fuster, C. (2012) The Characteristics of Culture. Available at: http://hubpages.com/education/Characteristics-of-Culture (Accessed: 19 February 2017).
  6. Graham, B. (1998). Modern Europe: Place, Culture, Identity. 1st ed. London: Arnold, pp.38-42.
  7. iPedia (2016) Melina Merkouri and the British museum director. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=Irs8gJZ8GDI (Accessed: 19 February 2017).
  8. kathimerini.gr (2017) Γιατί το ΚΑΣ είπε ‘όχι’ στην επίδειξη μόδας του οίκου Gucci στην Ακρόπολη. Available at: http://www.kathimerini.gr/896381/article/epikairothta/ellada/giati-to-kas-eipe-oxi-sthn-epidei3h-modas-toy-oikoy-gucci-sthn-akropolh (Accessed: 19 February 2017).

Tagged under:

Ο Χριστόφορος - Δημήτριος Ζαφείρης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Σπουδών Φύλου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, ενώ αποφοίτησε από το τμήμα Κοινωνιολογίας του ίδιου πανεπιστημιακού φορέα. Κύρια ενδιαφέροντα του οι προσεγγίσεις διεθνών πολιτικών και διεθνούς τρομοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η προστασία μειονοτήτων.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This