«Ο Πόλεμος των Άστρων»: Ανταγωνισμός για την Κυριαρχία στο Διάστημα και η Στρατηγική Σημασία του

Το Διάστημα ξεκίνησε να αποτελεί αντικείμενο διεθνούς ανταγωνισμού κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, με τη Μόσχα και την Ουάσιγκτον να ενδιαφέρονται για την κατάκτησή του. Δεν επρόκειτο απλά για μια «επιστημονική κονταρομαχία», αλλά περισσότερο για ένα σημαντικό στρατηγικό και στρατιωτικό ζήτημα, καθώς τόσο οι Αμερικάνοι, όσο και οι Σοβιετικοί, αντιλαμβάνονταν την κυριαρχία στο διάστημα ως ένα μέσο που θα έδινε τη δυνατότητα να κυριαρχήσει η μία υπερδύναμη στην άλλη. Έτσι, ο ανταγωνισμός για τον έλεγχό του δεν άργησε να γίνει ένα από τα κύρια σημεία της αντιπαλότητας μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Χαρακτηριστικά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ John Kennedy είχε προσδιορίσει το διάστημα ως το «νέο σύνορο» των Ηνωμένων Πολιτειών. Πρόκειται, λοιπόν, για μία αντιπαλότητα για τη γη, η οποία είχε μεταφερθεί στο διάστημα.

%ce%b1%ce%bc%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%ba%ce%b1%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%b4%ce%bf%cf%81%cf%85%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%82

Ήδη κατά τη διάρκεια τoυ Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Γερμανοί επιχείρησαν να σχεδιάσουν ένα «υπερόπλο μεγάλης εμβέλειας» -το βαλλιστικό πύραυλο V2- χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία, αφού κάποιοι απ’ τους πυραύλους αυτούς καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια πειραμάτων, ενώ άλλοι απέτυχαν να απογειωθούν λόγω τεχνικών προβλημάτων. Στόχος ήταν η δημιουργία ενός νέου όπλου, που θα επέτρεπε να ξεπεραστούν οι αποστάσεις, και θα καθιστούσε με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα τρωτό το έδαφος του αντιπάλου.

Ο στρατηγικός αυτός στόχος εξυπηρετείται σήμερα μέσω του διαστήματος. Συγκεκριμένα, μέσω των διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων (ΙCBM), είναι δυνατή η εκτόξευση πυρηνικών όπλων ικανών να φτάσουν στο έδαφος του αντιπάλου, ανεξαρτήτως της χιλιομετρικής απόστασης που μεσολαβεί. Για το λόγο αυτό, οι ΙCBM θεωρούνται το «απόλυτο όπλο», απέναντι στο οποίο δεν μπορεί να υπάρξει άμυνα.

Η διαχείριση των πυρηνικών όπλων, που διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, διαμόρφωσε και τις διαστημικές φιλοδοξίες των δύο υπερδυνάμεων. Εφόσον ο εναέριος χώρος που βρίσκεται πάνω από μια χώρα είναι μέρος της επικράτειάς της, τα κατασκοπευτικά αεροπλάνα των ΗΠΑ,τα οποία θα μπορούσαν να λάβουν στρατηγικές πληροφορίες σχετικά με την ΕΣΣΔ, ήταν πιθανό να καταρριφθούν νόμιμα. Στο διάστημα, δηλαδή στο χώρο πέρα από τη γήινη ατμόσφαιρα, που δεν υπάρχει η εθνική κυριαρχία, οι δορυφόροι που κυκλοφορούν ελεύθερα μπορούν να αποκτήσουν τα βασικά στοιχεία για τον προσδιορισμό της θέσης των δυνάμεων του εχθρού. Αυτή είναι η έξω-εδαφική υπόσταση του διαστήματος, που του δίνει ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.

Ο ανταγωνισμός για την κατοχή διηπειρωτικών πυραύλων έληξε με τη στρατηγική ασυμμετρία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950 το αμερικανικό έδαφος ήταν εκτός της εμβέλειας των σοβιετικών πυραύλων, οι οποίοι δεν μπορούσαν να φτάσουν παρά μόνο τους στόχους που βρίσκονταν στην Ευρώπη. Ωστόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες, από τις θέσεις τους στην Ευρώπη, θα μπορούσαν να φτάσουν την πλειοψηφία των σημαντικότερων σοβιετικών στρατηγικών σημείων. Έτσι, παρόλο που η ΕΣΣΔ και οι ΗΠΑ ήταν οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις, δεν βρίσκονταν σε θέση ισότητας. Ως εκ τούτου, οι Αμερικανοί παρουσίαζαν την κατάκτηση του διαστήματος ως ένα έργο εξερεύνησης του διαπλανητικού χώρου για επιστημονικούς σκοπούς.

Η κατάσταση αυτή άλλαξε, όταν το 1957 η Σοβιετική Ένωση κατόρθωσε να στείλει τους δύο πρώτους δορυφόρους Sputnik στο διάστημα. Με το γεγονός αυτό, το Διάστημα προστέθηκε επίσημα στο πεδίο ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων. Ένας πύραυλος, που ξεφεύγει από τη γήινη ατμόσφαιρα, θα μπορούσε ασφαλώς να φτάσει σε οποιοδήποτε σημείο των Ηνωμένων Πολιτειών. Επιπλέον, όπως δήλωνε ο τότε ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, Nikita Khrushchev, «ένα σύστημα που μπορεί να εκτοξεύσει έναν Sputnik, μπορεί να εκτοξεύσει και έναν διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο, αν ο δορυφόρος αυτός αντικαθίστατο με μια πυρηνική κεφαλή». Η απειλή, λοιπόν, μιας σοβιετικής πυρηνικής επίθεσης ήταν -πλέον- ορατή.

Στην πραγματικότητα, με τις δηλώσεις αυτές, ο Khrushchev επιχειρούσε μόνο να ασκήσει ψυχολογική πίεση για να εξασφαλίσει πολιτικά οφέλη, καθώς η Σοβιετική Ένωση την εποχή εκείνη δεν είχε ούτε έναν διηπειρωτικό πύραυλο ικανό να πλήξει τις ΗΠΑ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Eisenhower, γνώριζε την αλήθεια, αφού μέσω της κατασκοπευτικής φωτογραφίας και των αεροσκαφών υψηλού υψομέτρου U2 δεν είχε εντοπίσει ούτε μία βάση διηπειρωτικών πυραύλων στο έδαφος της Σοβιετικής Ένωσης.

Σε κάθε περίπτωση, η εκτόξευση του Sputnik και το χαρακτηριστικό σήμα του «μπιπ μπιπ», που ήταν ακροάσιμο σε όλη την υφήλιο, είχαν αντιμετωπισθεί από τους Αμερικανούς ως πλήγμα των συμφερόντων τους, και ως μια άμεση απειλή για την επικράτειά τους. Απειλή, μάλιστα, πολύ σημαντική, λόγω του γεγονότος ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν πάντα προστατευμένες, καθώς η γεωγραφική θέση τους τούς κρατούσε μακριά από κάθε πιθανό αντίπαλο.

Εν συντομία η στρατηγική σημασία του διαστήματος:

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το Διάστημα διευκολύνει τις πυρηνικές και συμβατικές στρατιωτικές επιθέσεις, μέσω της εκτόξευσης των διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων (ΙCBM), οι οποίοι ξεπερνάνε τις αποστάσεις, και θεωρούνται το «απόλυτο όπλο» απέναντι στο οποίο δεν μπορεί να υπάρξει άμυνα.

Επιπλέον, οι δορυφόροι σήμερα αποτελούν βασικά εργαλεία του στρατού παγκοσμίως. Παραδείγματα ειδικών στρατιωτικών χρήσεων αποτελούν η αναγνώριση (Reconnaissance), η υποκλοπή σημάτων (Signal Intelligence), η παρακολούθηση ωκεανών (Ocean Reconnaissance), η έγκαιρη προειδοποίηση (Early Warning), ο εντοπισμός πυρηνικών εκρήξεων (Detection of Nuclear Explosions), οι τηλεπικοινωνίες (Communications), η πλοήγηση (Navigation), η μετεωρολογία (Meteorology) και η γεωδαισία (Geodesy). Μέσω αυτών γίνεται δυνατή η λήψη πληροφοριών που αφορούν σε άλλες χώρες, χωρίς να παραβιάζεται -με τον οποιοδήποτε τρόπο- η εθνική κυριαρχία αυτών.

Τέλος, στη στρατιωτική τέχνη, η εκμετάλλευση του υψηλότερου σημείου παραδοσιακά εξασφάλιζε ένα αποφασιστικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Κατ’ αναλογία, το διάστημα αποτελεί -πλέον- αυτό το υψηλότερο σημείο, που επιτρέπει τον έλεγχο και την κυριαρχία θέσεων της γης. Η διαφορά είναι ότι το διάστημα είναι -πάνω από όλα- ένα μέρος διαρκούς κίνησης, όπου οι θέσεις του καθενός δεν είναι προστατευμένες ούτε απρόσιτες, εν αντιθέσει με την περίπτωση μιας θέσης, για παράδειγμα, στο βουνό.

Συμπερασματικά, ο αγώνας για την κατάκτηση του διαστήματος αποτελεί ακόμα ένα σύμβολο της σύγχρονης εποχής. Σήμερα, κάθε χώρα που καταφέρνει να «λανσάρει» ένα δορυφόρο, επικοινωνεί και προβάλλει σε μεγάλο βαθμό το θέμα αυτό, για να δείξει παγκοσμίως τις τεχνολογικές δυνατότητές της που φαίνονται -σε αντίθεση με τα πυρηνικά όπλα- a priori ειρηνικές.

Πηγές

  1. Κολοβός Α. Κ. (2006), Διάστημα και Εθνική Ασφάλεια: Πολιτικές και Στρατηγικές Διαστάσεις, Αθήνα, Ποιότητα
  2. Παπασωτηρίου Χ. (2002), Αµερικανικό πολιτικό σύστηµα και εξωτερική πολιτική, Αθήνα, Ποιότητα
  3. Boniface P. (2015), La géopolitique, Collection Eyrolles Pratique
  4. Mutschler M. (2013), Arms Control in Space: Exploring Conditions for Preventive Arms Control, Palgrave Macmillan UK

Tagged under:

1 Comment

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest