Ο Φιντέλ έφυγε, η επανάσταση έμεινε. Τα ανθρώπινα δικαιώματα;

Αυτό το άρθρο είναι το 1ο μέρος από τα 4 με τίτλο: Fidel Castro: Ένας αμφιλεγόμενος ηγέτης
Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Ο Φιντέλ Κάστρο, του οποίου το πλήρες όνομα είναι Fidel Alejandro Castro Ruz, διετέλεσε Πρωθυπουργός της Κουβάς από το 1959 ως το 1976,  και Πρόεδρος από το 1976 ως το 2008. Ο Κάστρο κατάφερε, κατά τα χρόνια της διακυβέρνησής του, να βελτιώσει το σύστημα υγείας και το σύστημα εκπαίδευσης, αλλά, παράλληλα, να μειώσει και να καταπατήσει πληθώρα ατομικών δικαιωμάτων (όπως η ελευθερία έκφρασης και η ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι) καθώς και να κατηγορηθεί για απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, βασανιστήρια πολιτικών αντιπάλων, μέχρι και για την εκτέλεση κάποιων από αυτούς (Biography.com, n.d.). Ως έναν τρόπο αποτίμησης της πολιτικής του πορείας, θα προσπαθήσουμε να εξιχνιάσουμε κάποια θεμελιώδη ζητήματα, θετικά και αρνητικά, που προέκυψαν στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ένα από τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα που προστατεύονται και προωθούνται στην Κούβα, κατά τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, είναι το δικαίωμα στην υγεία και την πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Πιο συγκεκριμένα, η Κούβα έχει ως μέσο όρο προσδόκιμου ζωής τα 78 χρόνια, όπως και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αλλά ξοδεύει μόνο το 4% ανά άτομο συγκριτικά με τις τελευταίες. Ο κύριος λόγος που το δικαίωμα στην υγεία προστατεύεται και προωθείται τόσο στην Κούβα είναι η έμφαση στην προληπτική ιατρική (preventive medicine), σε σύγκριση με την “κατασταλτική” ιατρική/φαρμακευτική που επικρατεί στις δυτικές χώρες (Lamrani, 2014).

Τι εννοούμε, όμως, λέγοντας “προληπτική ιατρική”, και ποιες είναι οι αρχές του συστήματος υγείας στην Κούβα[1]; Αρχικά, αυτό επικεντρώνεται στη διατροφή, στην υγιεινή και σε παραδοσιακές μορφές θεραπείας, οι οποίες έχουν μικρότερο κόστος σε σχέση με τις δαπανηρές και ακριβές τεχνικές θεραπείας της δυτικής ιατρικής. Επίσης, υπάρχει μια δομή “γιατρών της γειτονιάς”, οι οποίοι γνωρίζουν τις κοινότητες και τις ανάγκες που έχουν τα μέλη καθεμιάς από αυτές, αντιλαμβανόμενοι ότι οι άνθρωποι είναι πολυεπίπεδα υποκείμενα, όπου η βιολογία, η ψυχολογία και η κοινωνιολογία συνδυάζονται για να αναλυθεί το όποιο πρόβλημα υγείας αντιμετωπίζουν (Keck and Reed, 2012).

Μια άλλη διάσταση που βελτιώνεται λόγω της απόλαυσης του δικαιώματος στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη είναι η μείωση του κινδύνου για απομόνωση και απόλυτη φτώχεια (Cooper, Kennelly and Orduñez-Garcia, 2006). Μέσω ενός ολοκληρωμένου συστήματος κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλισης, καθώς και της ανάπτυξης της κρατικής μέριμνας, άτομα τα οποία μπορεί να μην έχουν τους απαραίτητους πόρους για να καλύψουν βασικές ανάγκες, έχουν δυνατότητα για ελεύθερη πρόσβαση σε επιδόματα, ιατρική και φαρμακευτική υποστήριξη (Poverties.org, 2015). Αυτό αναδεικνύει την συνεχή ανάγκη ύπαρξης ενός ορθού και αποτελεσματικού κράτους μέριμνας και κοινωνικής πρόνοιας, όπως αυτό της Κούβας, προσαρμοσμένο πάντα στις ανάγκες και συνθήκες κάθε χώρας.

Ωστόσο, μια από τις κύριες αρνητικές επιπτώσεις της πολιτικής τοποθέτησης και πρακτικής εφαρμογής των όσων πίστευε και οραματιζόταν ο Φιντέλ Κάστρο γίνεται εμφανής σε σχέση με την ελευθερία έκφρασης και την ανοχή στη διαφορετικότητα πολιτικών πεποιθήσεων και απόψεων. Σειρά εκθέσεων και επίσημων άρθρων από διεθνείς/περιφερειακούς οργανισμούς, από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (Μ.Κ.Ο.) και από σωματεία προάσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων σημειώνουν την κατάφωρη παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων όσων διαφωνούν με την κυβερνητική γραμμή και τις κεντρικές αποφάσεις της εξουσίας στην Κούβα. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρούνται παράνομες κρατήσεις ατόμων χωρίς να ακολουθούνται οι επίσημες νόμιμες διαδικασίες∙ δίνονται εξωδικαστικές εντολές φυλάκισης και απομόνωσης προσώπων που μπορεί να συμμετέχουν σε αντικυβερνητικές ειρηνικές διαδηλώσεις∙ δημοσιογράφοι, μέλη Μ.Κ.Ο. και ανεξάρτητοι υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν χαίρουν του δικαιώματος της ελευθερία της έκφρασης (World Report 2016 – Cuba, 2016). Οι καταπιέσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επικεντρώνονται συγκεκριμένα στα ατομικά δικαιώματα, τα οποία προστατεύονται από πληθώρα διεθνών συμβάσεων και δεν χρήζουν παρέκκλισης, όπως αναφέρεται και στο Report of the Working Group on Arbitrary Detention (Report of the Working Group on Arbitrary Detention, 2015).

Ένας άλλος τομέας που έχει προωθηθεί στην Κούβα είναι το δικαίωμα στην εκπαίδευση μέσω της ύπαρξης ενός δημόσιου συστήματος εκπαίδευσης. Όπως αναφέρει ο Salim Lamrani, αναλύοντας εκθέσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, η Κούβα είναι η μόνη χώρα παγκοσμίως η οποία ξοδεύει το 13% του προϋπολογισμού της στην εκπαίδευση (Lamrani, 2014). Αυτό έχει οδηγήσει σε ένα από τα υψηλότερα ποσοστά αλφαβητισμού, που αγγίζει το 99.8% του πληθυσμού (99.8% για τις γυναίκες, 99.9% για τους άνδρες) (Cia.gov, 2013). Η Κούβα έχει πάνω από 47 πανεπιστήμια, με ένα από τα γνωστότερα να είναι το Latin American School of Medicine (LASM), το οποίο φιλοξενεί φοιτητές από όλη τη Λατινική Αμερική. Ωστόσο, η “απρόσκοπτη” πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση απαιτεί την έγκριση από μια Επιτροπή για την Προάσπιση της Επανάστασης, ώστε να επιβεβαιωθούν οι πολιτικές πεποιθήσεις του υποψηφίου (Academic Exchange, 2016).

Σοβαρή είναι, επίσης, η κατάσταση που επικρατεί σχετικά με το δικαίωμα της ελεύθερης μετακίνησης των πολιτών της Κούβας προς τρίτες χώρες – ειδικά προς τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Παλαιότερα, οι πολίτες της Κούβας μπορούσαν να φύγουν εκτός χώρας και να παραμείνουν στο εξωτερικό για το μέγιστο των 11 μηνών, γεγονός που άλλαξε πρόσφατα και ανήλθε στα 2 χρόνια (Sabo and Kurmanae, 2013). Για μεγάλο διάστημα, εμπορικά και τουριστικά πλοία από χώρες της Λατινικής Αμερικής και τον Καναδά μπορούσαν να ταξιδέψουν κανονικά στην Κούβα, αλλά όχι και από τις ΗΠΑ. Κατά το τελευταίο διάστημα αυτό έχει αλλάξει, θέτοντας κάποιες θετικές βάσεις στη γενικότερη κατάσταση της χώρας. Είναι αξιοσημείωτο, όμως, το γεγονός ότι, παρότι οι πολίτες της Κούβας μπορούν πλέον να ταξιδεύουν πιο εύκολα, υπάρχουν ακόμα κάποιες “νόμιμες βάσεις” για την απόρριψη της άδειας που ζητούν -όπως λόγοι δημοσίας τάξης και εθνικής ασφάλειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Jose Daniel Ferrer, αρχηγός του Patriotic Union of Cuba (Unpacu), ο οποίος δεν μπόρεσε να ταξιδέψει στο εξωτερικό προς χάριν του “δημόσιου συμφέροντος” (World Report 2016 – Cuba, 2016).

Συμπερασματικά, θα προτιμήσω να μην καταλήξω σε μια συγκεκριμένη, παγιωμένη θέση για το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κούβα, και για την προώθηση ή μη των θεμελιωδών ελευθεριών από τον Φιντέλ Κάστρο. Το σίγουρο είναι πώς, καθημερινά, βασικές ατομικές ελευθερίες καταπατούνται κατάφωρα, ενώ μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν μπορεί να απολαύσει απρόσκοπτα την ελευθερία έκφρασης και μετακίνησης, το δικαίωμα στη δίκαιη δίκη, αλλά και σειρά άλλων βασικών αρχών ελευθερίας των δυτικών κρατών. Είναι, επίσης, σίγουρο ότι το δημόσιο σύστημα υγείας, με τις αρχές που ακολουθεί ήδη υπό τη διακυβέρνηση Κάστρο, λειτουργεί υπέρ του δικαιώματος στην υγεία και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ειδικά σε συνδυασμό με το γενικότερο κράτος πρόνοιας. Είναι, λοιπόν, γεγονός ότι οι συνέπειες της διακυβέρνησης αυτής είναι ποικίλες, θετικές και αρνητικές, όπως ακριβώς συμβαίνει, δηλαδή, με οποιοδήποτε κράτος αποφασίσει κάποιος να εξετάσει ως προς την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το μόνο ερώτημα που θέτω στο τέλος αυτού του άρθρου είναι το εξής: μήπως, αντί για μια μονόπλευρη, χιλιοειπωμένη αρνητική κριτική ως προς τα “μύρια κακά” του Φιντέλ Κάστρο, θα ήταν προτιμότερο να εξερευνηθούν, να αναλυθούν και να προωθηθούν τα θετικά της πολιτικής του ιδεολογίας; Μήπως θα ήταν προτιμότερο να συνειδητοποιήσουμε τη σημασία των συλλογικών αγαθών και της ελεύθερης απόλαυσής τους, δηλαδή της ανάγκης για ελεύθερη και απρόσκοπτη πρόσβαση στο σύστημα εκπαίδευσης και υγείας, ως δύο από τις βασικές αρχές μιας ισοπολιτειακής, ισότιμης κοινωνίας;

[1] Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να παρακολουθήσετε το Cubans Reap Health Rewards from Preventive Medicine Strategy του PBS NewsHour: https://www.youtube.com/watch?v=Wokp7-cmxD4.

 

Πηγές:

  1. Academic Exchange. (2016). 15 Facts on Cuba and its Education System. Available at: https://academicexchange.wordpress.com/2015/01/08/15-facts-on-cuba-and-its-education-system/ [Accessed 9 Dec. 2016].
  2. Alvarez, L. (n.d.). Cuba Eases Decades-long Restriction on Sea Travel. Available at: http://www.nytimes.com/2016/04/23/us/cuba-eases-decades-long-restriction-on-sea-travel.html?_r=0 [Accessed 7 Dec. 2016].
  3. Six facts about censorship in Cuba. Available at: https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2016/03/six-facts-about-censorship-in-cuba/ [Accessed 10 Dec. 2016].
  4. bio..  Available at: http://www.biography.com/people/fidel-castro-9241487#decline-in-health [Accessed 9 Dec. 2016].
  5. Cia.gov. (2013). CIA. Available at: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2103.html [Accessed 8 Dec. 2016].
  6. Cooper, R., Kennelly, J. and Orduñez-Garcia, P. (2006). Health in Cuba. International Journal of Epidemiology, 35(4), pp.817-824.
  7. Foundation for Human Rights in Cuba. (2014). The Fight For Equality in Cuban Education – Foundation for Human Rights in Cuba. Available at: http://www.fhrcuba.org/2014/03/fight-equality-cuban-education/ [Accessed 9 Dec. 2016].
  8. Keck, C. and Reed, G. (2012). The Curious Case of Cuba. American Journal of Public Health, 102(8), pp.e13-e22.
  9. Lamrani, S. (2014). Cuba’s Health Care System: A Model for The World.  Available at: http://www.huffingtonpost.com/salim-lamrani/cubas-health-care-system-_b_5649968.html [Accessed 9 Dec. 2016].
  10. Lamrani, S. (2014). World Bank: Cuba has the Best Education System in Latin America and the Carribean. Available at: http://www.huffingtonpost.com/salim-lamrani/world-bank-cuba-has-the-b_b_5925864.html [Accessed 12 Dec. 2016].
  11. Extreme Poverty in Cuba – Welfare in a Broke Country. Available at: http://www.poverties.org/blog/poverty-in-cuba [Accessed 9 Dec. 2016].
  12. United Nations Basic Principles and Guidelines on Remedies and Procedures on the Right of Anyone Deprived of Their Liberty to Bring Proceedings Before a Court. Available at: https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G15/149/09/PDF/G1514909.pdf?OpenElement [Accessed 10 Dec. 2016].
  13. Sabo, E. and Kurmanae, A. (2013). Cubans are permitted to travel freely today for the first time since 1961. Available at: https://skift.com/2013/01/14/cubans-are-permitted-to-travel-freely-today-for-the-first-time-since-1961/ [Accessed 10 Dec. 2016].
  14. These Are The Major Human Rights Issues In Cuba And The Castro Government’s Response. Available at: http://www.huffingtonpost.com/entry/cuba-human-rights-castro-government_us_56f12d7fe4b03a640a6b7e30 [Accessed 9 Dec. 2016].
  15. World Report. Available at: https://www.hrw.org/world-report/2016/country-chapters/cuba [Accessed 10 Dec. 2016].
Πλοήγηση στις σειρές<< Patria o Muerte: Η δεύτερη ανεξαρτησία της Κούβας.Η παρακαταθήκη του Κάστρο στην οικονομία της Κούβας >>

Tagged under:

Ο Χριστόφορος – Δημήτριος Ζαφείρης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Σπουδών Φύλου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, ενώ αποφοίτησε από το τμήμα Κοινωνιολογίας του ίδιου πανεπιστημιακού φορέα. Κύρια ενδιαφέροντα του οι προσεγγίσεις διεθνών πολιτικών και διεθνούς τρομοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η προστασία μειονοτήτων.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest