Ο Renzi αναθεωρεί; Κίνητρα και αιτίες πίσω από το χάσμα Ιταλίας και Ευρωπαικής Ένωσης

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Τους τελευταίους μήνες αίσθηση έχει προκαλέσει η σκληρή, σε ρητορικό τουλάχιστον επίπεδο, κριτική που υιοθετεί ο Matteo Renzi απέναντι στις Ευρωπαϊκές αρχές γενικότερα, και στη Γερμανία και τη Γερμανίδα καγκελάριο ειδικότερα.

Έκτος από την τελευταία του ανοιχτή κριτική ως προς τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, και το έλλειμμα  δημοκρατίας και διαφάνειας που δημιουργείται από την τάση για στενότερες διαβουλεύσεις μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας εις βάρος των υπολοίπων κρατών μελών (1), η ιταλική δυσαρέσκεια πηγάζει από ουσιαστικότερους λόγους. Ως επί το πλείστον, αφορά στην υιοθέτηση διπλών στάνταρτς απέναντι στη Ρωσία, και τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης. (2)

Από τη μια πλευρά, υπάρχει μια αυξανόμενη αγανάκτηση ενάντια στην Ε.Ε εξαιτίας της ανικανότητας να διαχειριστεί αποτελεσματικά την προσφυγική κρίση, και της αδυναμίας υιοθέτησης ενιαίας συνεκτικής πολιτικής. Το προτεινόμενο σχέδιο για εντοπισμό και ταυτοποίηση των ανθρώπων που φτάνουν καθημερινά στις ιταλικές και ελληνικές ακτές, δεν έχει προς το παρόν εφαρμοστεί. Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατηγορεί την Ιταλία για αμέλεια στη συλλογή δαχτυλικών αποτυπωμάτων των αιτούντων άσυλο. Αυτή η λανθάνουσα ένταση μεταφράστηκε σύντομα σε ακόμη σκληρότερη ρητορική εκατέρωθεν.

Ωστόσο, η πρόσφατη ιταλική  δυσαρέσκεια απέναντι στην Ε.Ε ενισχύεται από έναν επιπλέον παράγοντα: τη γερμανική πολιτική απέναντι στη Ρωσία. Ενώ η Γερμανία έχει υποστηρίξει την ευρωπαϊκή απόφαση για εφαρμογή εμπορικών κυρώσεων απέναντι στη Ρωσία ως αντίποινα στη ρωσική κατάληψη της Κριμαίας, όταν πρόκειται για οικονομικά συμφέροντα ακολουθεί εντελώς αντίθετη πολιτική. Ο προτεινόμενος αγωγός Nord Stream II, που αποτελεί ουσιαστικά επέκταση του υφιστάμενου υποθαλάσσιου αγωγού Νοrd Stream I, αναμένεται να μετατρέψει τη Γερμανία στον κύριο ευρωπαϊκό ενεργειακό κόμβο, και να αυξήσει παράλληλα την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία. Το συγκεκριμένο σχέδιο έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις προσπάθειες της Ε.Ε για επίτευξη διαφοροποίησης των ενεργειακών της πηγώ,ν και πράγματι αποτελεί μια εκδήλωση υιοθέτησης διπλών στάνταρτς, δικαιολογώντας ως ένα βαθμό το επιχείρημα των Ιταλών. (3)

Ιδιαίτερα, αν ληφθεί υπόψιν το γεγονός ότι δεν έχουν συμπληρωθεί ούτε δύο χρόνια απ’ όταν η Γερμανία εναντιώθηκε ανοιχτά στην κατασκευή του ”South Stream”, που αναμένετο να μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο στην Ιταλία μέσω των Βαλκανίων. Το σχέδιο αυτό είχε θεωρηθεί ως μη συμβατό με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο, και εν τέλει ακυρώθηκε – υποκύπτοντας και στις πολιτικές πιέσεις.

Όσον αφορά στο σκεπτικό της Ρωσίας για τον ”Nord Stream II”, βασική επιδίωξη αποτελεί η παράκαμψη της Ουκρανίας, που αποτελεί μέχρι και σήμερα το βασικό σημείο διέλευσης ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, και αναπόφευκτα θα υπονόμευε τη δυτική υποστήριξη προς την Ουκρανία. Οι κυρώσεις που έχουν εφαρμοστεί έχουν ένα δυσανάλογο αρνητικό αντίκτυπο στον ιταλικό αγροτικό τομέα.  (4)

Εξάλλου μια πιθανή επίλυση των κρίσεων σε Λιβυή και Συρία φαντάζει ως αμεσότερη προτεραιότητα για την Ιταλία, συγκριτικά με το Ουκρανικό ζήτημα το οποίο έχει σχεδόν καταστεί ”ημί-παγωμένη” διαμάχη. Τα ανεξέλεγκτα κύματα εισροής προσφύγων και μεταναστών μέσω της Μεσογείου οφείλονται σε αυτές τις κρίσεις, και η Ιταλία βλέπει τη Ρωσία περισσότερο ως μέρος της λύσης παρά του προβλήματος.

Ως εκ τούτου, τον περασμένο Δεκέμβρη η Ιταλία πίεσε και κατάφερε να αναβάλει την έκδοση απόφασης, στα πλαίσια της Ε.Ε., σχετικά με το εάν θα ανανεώσει και επεκτείνει τις κυρώσεις απέναντι στη Ρωσία ή όχι. Επιπλέον, ο Ιταλός πρωθυπουργός αντικατέστησε τον Ιταλό μόνιμο αντιπρόσωπο στην Ε.Ε (τον οποίο θεωρούσε ως πολύ ”ήπιο” και μετριοπαθή) με άτομο που χαίρει της πλήρης εμπιστοσύνης του, προκειμένου να ανταποκριθεί επαρκέστερα στην υιοθέτηση αυτής της νέας ιταλικής στάσης.  (5)

Η χρονική συγκυρία για την υιοθέτηση αυτής της νέας στάσης, εμποτισμένης με σκληρότερη ρητορεία, φαντάζει ιδανική για τον Ιταλό πρωθυπουργό, δεδομένης της δυσαρέσκειας που επικρατεί στο Νότο αναφορικά με τις Γερμανικές πολιτικές. Τα μέτρα λιτότητας που έχουν επιβληθεί σε χώρες όπως η Ελλάδα, και η γενικότερη σφικτή οικονομική πολιτική που προτείνεται από το Βερολίνο με τη θέσπιση ελέγχου των εθνικών προϋπολογισμών, έρχονται σε  σύγκρουση με την προσέγγιση και τις επιδιώξεις των νότιων ευρωπαϊκών χωρών, όπως για παράδειγμα η Ισπανία ή ακόμη και η Γαλλία.  (6)

Παρόλα αυτά, η αλλαγή στάσης δεν πρέπει να αποδοθεί αποκλειστικά σε εξωτερικούς παράγοντες. Στην πραγματικότητα αποσκοπεί και στην επίτευξη εσωτερικής δημόσιας υποστήριξης, καθώς η κυβέρνηση βρίσκεται προς το παρόν υπό πίεση εξαιτίας της ανόδου του λαϊκιστικού ”Κινήματος 5 Αστέρων” υπό τον κωμικό Bepe Grillo, αλλά και την απειλή πιθανής συνεργασίας του κεντροδεξιού κόμματος του Berlusconi με το ακροδεξιό ευρωσκεπτικιστικό κόμμα ”Northern League”. Αυτή η τακτική αποβλέπει κατ’ επέκταση στην αναχαίτιση τους, και μέχρι πρότινος έχει δικαιώσει τον 41χρονο πρωθυπουργό, δεδομένου ότι το 60% της ιταλικής κοινής γνώμης φέρεται να την επικροτεί. (7)

Τέλος, η ρητορική του Renzi πρέπει να ιδωθεί και υπό ένα ακόμη πρίσμα: την άνοιξη αναμένεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η ανακοίνωση της επίσημης απόφασης για τον ιταλικό προϋπολογισμό. Αποτελεί απεγνωσμένη ανάγκη της Ιταλίας η παραχώρηση ορισμένων ελαφρύνσεων το προσεχές έτος, προκειμένου να αντιμετωπίσει την εσωτερική πίεση και να διατηρήσει τη δημόσια υποστήριξη, δεδομένου του βάρους που έχει επωμιστεί στις πλάτες του ο Ιταλός πρωθυπουργός στην προσπάθεια εφαρμογής ριζικών μεταρρυθμίσεων που καλούνται να αντιμετωπίσουν χρόνιες δυσλειτουργίες. (8)

Βέβαια, όσον αφορά την ιταλική πίεση για αναβολή της απόφασης σχετικά με το καθεστώς των κυρώσεων, δεν αποκλειέται στην πραγματικότητα να ερμηνευτεί ως ένα μέσο προκειμένου να αποκτήσει μόχλευση επί του Νorth Stream 2, χρησιμοποιώντας αυτή τη στάση ως διαπραγματευτικό εργαλείο για να εξασφαλίσει τη συμμετοχή του ιταλικού κολοσσού ενέργειας, της ENI, στο όλο project. Ώστοσο προς το παρόν δεν πρόκειται παρά μόνο για ένα πιθανό σενάριο. (9) Μέχρι και σήμερα η Ιταλία εναντιώνεται, όπως προαναφέραμε, σθεναρά, σχηματίζοντας μια ”ανίερη συμμαχία” με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, και κυρίως το δυναμικότερο επικριτή μιας Ρωσο-Γερμανικής προσέγγισης, την Πολωνία.

Αποτελεί διαχρονικό παράδοξο το γεγονός ότι η Ιταλία, μολονότι είναι το 4ο μεγαλύτερο κράτος-μέλος, και ήταν ανέκαθεν θερμή υποστηρίκτρια του όλου Ευρωπαϊκού εγχειρήματος, έχει αποτύχει μέχρι σήμερα να αφήσει τη δική της ιδιαίτερα σφραγίδα στην ιστορία της Ε.Ε, συγκριτικά με τη Γερμανία και τη Γαλλία. Αυτό το παράδοξο μπορεί να εξηγηθεί από τις χρόνιες παθογένειες δεκαετιών που χαρακτηρίζουν το εσωτερικό της Ιταλίας,  όπως η διαφθορά, το πελατειακό κράτος, το αναποτελεσματικό σύστημα διακυβέρνησης, η πολιτική αστάθεια και το χάσμα Βορρά και Νότου*. Ο Renzi, εκμεταλλευόμενος το πολιτικό του ταλέντο, κλήθηκε να φέρει εις πέρας ό,τι δεν κατάφερε προηγουμένως μια κυβέρνηση τεχνοκρατών. Προτού επιχειρήσει να επηρεάσει  την πολιτική της Ευρώπης,  οφείλει πρώτα να αλλάξει την ίδια την Ιταλία.

 

 

* Ενδεικτικό του χάσματος αποτελεί το γεγονός ότι η οικονομική απόσταση μεταξύ Λομβαρδίας και Καλαβρίας είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη απόσταση μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας(!). Για περισσότερα βλ. Lorenzo Totaro (2015) , ”Italy’s North-South Gap Widens as Even Mafia  Flees Mezzogiorno” , Bloomberg, December 11

 

(1): http://neurope.eu/article/renzi-criticizes-german-franco-dominance-in-the-eu-decision-making-process/

(2):    Jacopo Barigazzi (2015) , ”Matteo Renzi picks fight with Angela Merkel” , POLITICO,  December 18

(3): ‘’NORD STREAM 2: Άλλη μια πρόκληση για την ευρωπαϊκή ενότητα;’’, Power Politics

(4): ”Italian ex-FM: Sanctions affecting EU much more than expected, not impacting US at all”  https://www.rt.com/news/209551-eu-sanctions-russia-frattini/

(5): After the controversy with the EU, Renzi changes the Italian ambassador to the EU” , http://europeanpost.co/after-the-controversy-with-the-eu-renzi-changes-the-italian-ambassador-to-the-eu/

(6): Andrea Mammone (2016), Going South: Italy mounts opposition to Germany’s EU”, Foreign Affairs , January22

(7):Σφίγγει ο κλοιός γύρω από τον Ρέντσιhttp://www.kathimerini.gr/846965/article/epikairothta/kosmos/sfiggeiokloiosgyrwapotonrentsi

(8): Italy dispute with EU escalates as Renzi hits back”   http://www.reuters.com/article/us-eu-italy-budget-idUSKCN0UT13N?feedType=RSS&utm_source=The+Daily+News+Brief&utm_campaign=b20f57848c-Morning_Email1_15_2016&utm_medium=email&utm_term=0_b4a0944fbd-b20f57848c-74427813

(9): Italy Wants in on Russian Pipeline” , Τhe American Interest , http://www.the-american-interest.com/2016/01/11/italy-wants-in-on-russian-pipeline/

 

Tagged under:

Τελειόφοιτος φοιτητής στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με κατεύθυνση τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Είναι δόκιμος ερευνητής στο Κέντρο Ρωσίας, Ευρασίας και Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ). Επίσης έχει ολοκληρώσει πρακτικές στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ) και στο Υπουργείο Εξωτερικών.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest