Παγκόσμια Ανάπτυξη εν καιρώ Διεθνών Κρίσεων

Εν έτει 2015 βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία σειρά σοβαρών διεθνών ζητημάτων. Το διεθνές σύστημα έχει κλονιστεί πολυπλεύρως, και αυτό αποτελεί γεγονός. Τα κράτη γίνονται συχνά πρωταγωνιστές διενέξεων, και το «παιχνίδι του ισχυρού» καλά κρατεί. Μέσα από τις φλόγες του πολέμου στη Συρία, και ως συνέχεια προηγούμενων πολέμων [1], μέσα από τις στάχτες των τρομοκρατικών επιθέσεων, καθώς και μέσα από το λουτρό αίματος που χύνεται καθημερινά στα ανοιχτά της Μεσογείου λόγω της προσφυγικής κρίσης, η διεθνής κοινότητα καλείται να λάβει ουσιώδη και αποτελεσματικά μέτρα, προκειμένου να περιορίσει και να καταστείλει την έκταση αυτών των φαινομένων. Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητο να λάβουμε υπόψη το ρόλο των διεθνών οργανισμών, καθώς και τις δράσεις τους για την αντιμετώπιση αυτών των διεθνών ζητημάτων, και ιδιαίτερα αυτές του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

 

Ο ΟΗΕ και οι δράσεις του:

Τα Ηνωμένα Έθνη δημιουργήθηκαν μέσα από τα συντρίμμια του πιο φονικού πολέμου που είχε συναντήσει ποτέ ο κόσμος. Ο Οργανισμός ιδρύθηκε το 1945 από 51 κράτη-μέλη[2]. Πρωταρχικός στόχος των ιδρυτικών μελών, τότε, ήταν να αποτρέψουν τις φρικαλεότητες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ούτως ώστε να μην επαναληφθούν αντίστοιχα θλιβερά γεγονότα στο μέλλον, και επομένως να αποκατασταθεί η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια. Πρόδρομός του θεωρείται η Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ). Στα 50 χρόνια ύπαρξής του ο Οργανισμός είχε ένα εξαίρετο ρεκόρ επιτευγμάτων. Ως διεθνής οργανισμός παγκόσμιας εμβέλειας μεταξύ των κρατών του κόσμου, είχε ως πρωταρχικό του σκοπό την συνεργασία στο Διεθνές Δίκαιο, την ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη και την πολιτική ισότητα.

Πηγή: http://beapeacekeeper.com/unjobs/

Πηγή: http://beapeacekeeper.com/unjobs/

Σήμερα, ο Ο.Η.Ε. αριθμεί 193 κράτη μέλη, δηλαδή σχεδόν όλα τα διεθνώς αναγνωρισμένα ανεξάρτητα έθνη. Ως διεθνής οργανισμός αποτελεί κέντρο συνεργασίας των κυρίαρχων κυβερνήσεων, η βούληση των οποίων καθορίζει την δράση του. Είναι εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι οι αξίες που πρεσβεύει έχουν γίνει μέρος της καθημερινής ζωής των κρατών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι βασικοί τομείς δραστηριότητας των Ηνωμένων Εθνών είναι:

  • η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια
  • η ανάπτυξη
  • τα ανθρώπινα δικαιώματα

Το έργο[3] των Ηνωμένων Εθνών είναι ζωτικής σημασίας στην παγκόσμια προσπάθεια επίλυσης των προσκλήσεων που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Σήμερα, περισσότερες από τριάντα «θυγατρικές» – ειδικευμένες οργανώσεις αποτελούν αυτό που είναι γνωστό ως «σύστημα του ΟΗΕ». Επιπροσθέτως, σε καθημερινή βάση, ο ΟΗΕ και το σύστημα των οργανώσεών του εργάζονται αφενός για την προώθηση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προστασία του περιβάλλοντος, και αφετέρου για την καταπολέμηση των ασθενειών και τη μείωση της φτώχειας. Επιπλέον, καθορίζουν τα πρότυπα για ασφαλείς και αποτελεσματικές αερομεταφορές, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στη βελτίωση των τηλεπικοινωνιών και στην προστασία του καταναλωτή. Τέλος, τα Ηνωμένα Έθνη ηγούνται της παγκόσμιας εκστρατείας κατά της διακίνησης ναρκωτικών και της τρομοκρατίας. Σε όλο τον κόσμο ο ΟΗΕ και οι οργανώσεις του παρέχουν βοήθεια στους πρόσφυγες, υλοποιούν προγράμματα αποναρκοθέτησης, συμβάλλουν στην αύξηση της παραγωγής τροφίμων και ηγούνται της μάχης κατά του AIDS.

 

Η Διακήρυξη της Χιλιετίας και οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της (ΑΣΧ) – Millennium Development Goals (MDGs)

Στα πλαίσια της Γενικής Συνελεύσεως που πραγματοποιήθηκε το Σεπτέμβριο του 2000, τα 191 κράτη-μέλη του οργανισμού εξέδωσαν τη «Διακήρυξη της Χιλιετίας» για την υλοποίηση ενός σχεδίου παγκόσμιας κλίμακας, με στόχο τη σημαντική μείωση κάθε ακραίας μορφής φτώχειας μέχρι το 2015[4]. Οι οχτώ «Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας» (ΑΣΧ) που απορρέουν από τη διακήρυξη αυτή και έχουν αποτελέσει τον κεντρικό πυρήνα της διεθνούς συνεργασίας για την  ανάπτυξη, αποσκοπούν στα εξής ζητήματα:

Πηγή: http://un.org.au/campaigns/major-un-campaigns/mdgmomentum/

Πηγή: http://un.org.au/campaigns/major-un-campaigns/mdgmomentum/

  1. Την εξάλειψη της ακραίας φτώχειας και της πείνας, με την μείωση στο μισό του ποσοστού των ανθρώπων που λαμβάνουν εισόδημα κάτω του ενός δολαρίου την ημέρα, με τη διασφάλιση αξιοπρεπούς απασχόλησης για όλους, γυναίκες, άντρες και νέους, καθώς και με τη μείωση στο μισό του ποσοστού των ανθρώπων που υποφέρουν από την πείνα.
  1. Την επίτευξη καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, με βασικότερο στόχο να μπορέσουν έως το 2015 όλα τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, να ολοκληρώσουν ένα πλήρες πρωτοβάθμιο σχολικό πρόγραμμα.
  1. Την προώθηση της ισότητας των φύλων και κυρίως την εξάλειψη της ανισότητας των φύλων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση έως το 2005 και σε όλα τα επίπεδα έως το 2015.
  1. Τη μείωση της παιδικής θνησιμότητας και ιδιαίτερα τη μείωση κατά δύο τρίτα, από το 1990 έως το 2015, της κάτω των πέντε ετών παιδικής θνησιμότητας.
  1. Τη βελτίωση της υγείας των μητέρων μέσω της μείωσης κατά τρία τέταρτα, από το 1990 έως το 2015, του ποσοστού θνησιμότητας των μητέρων, καθώς και την επίτευξη, έως το 2015, παγκόσμιας πρόσβασης στην αναπαραγωγική υγεία.
  1. Την καταπολέμηση του HIV / AIDS, της ελονοσίας και άλλων ασθενειών με την διακοπή, έως το 2015, και έναρξη αντιστροφής της εξάπλωσης του AIDS, τη διασφάλιση, έως το 2010, πρόσβασης σε θεραπευτική αγωγή για το AIDS για όσους την χρειάζονται, αλλά και τη διακοπή, έως το 2015, και έναρξη αντιστροφής της εμφάνισης της ελονοσίας και άλλων σοβαρών ασθενειών.
  1. Την εξασφάλιση της περιβαλλοντικής αειφορίας με την ενσωμάτωση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης στις πολιτικές και τα προγράμματα των χωρών και την αντιστροφή της απώλειας των περιβαλλοντικών πόρων, με τη μείωση της απώλειας της βιοποικιλότητας, πετυχαίνοντας μέχρι το 2010 σημαντική μείωση στο ποσοστό απωλειών, με τη μείωση στο μισό του ποσοστού του πληθυσμού που ζει χωρίς βιώσιμη πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό και στοιχειώδη υγιεινή αποχέτευση. Τέλος, μέχρι το 2020 είναι αναγκαία η επίτευξη βελτίωσης στη ζωή τουλάχιστον εκατό εκατομμυρίων κατοίκων στις φτωχογειτονιές.
  1. Την δημιουργία μιας παγκόσμιας σύμπραξης για την ανάπτυξη

 

Η συμβολή της Ελλάδας στους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας (ΑΣΧ):

Η διεθνής οικονομική κρίση, η μεγαλύτερη κρίση που αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει μεταπολεμικά ο κόσμος, έδειξε καθαρά πόσο αλληλεξαρτώμενες είναι οι οικονομίες και οι κοινωνίες σήμερα. Ωστόσο η Ελλάδα, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ακολουθώντας μέχρι σήμερα την ευρωπαϊκή πολιτική σε μία προσπάθεια εναρμόνισης της εξωτερικής πολιτικής της, υποστήριξε ένθερμα τη «δέσμη» των οχτώ αυτών στόχων. Επιθυμώντας την υλοποίηση του σχεδίου αυτού, στήριξε την πρόταση των μέτρων για περαιτέρω ενίσχυση της δράσης του ΟΗΕ, ενώ παράλληλα συμφώνησε σχετικά με την χρηματοδότηση της ανάπτυξης.

Στη διάσκεψη του Μοντερέι το 2002, η Ελλάδα – ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης – δεσμεύτηκε να αναλάβει νέες υποχρεώσεις, ούτως ώστε να επιτευχθεί ένας ενδιάμεσος στόχος για την αύξηση της αναπτυξιακής βοήθειας, και έδωσε έμφαση στη σημασία της βελτίωσης της συνεκτικότητας των αναπτυξιακών πολιτικών, ώστε να καταστεί δυνατή η υλοποίηση των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας (ΑΣΧ). Σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών στην αναφορά του 2009 για την «Ενίσχυση της Παγκόσμιας Εταιρικής Σχέσης για την Ανάπτυξη σε Καιρό Κρίσης», αν και η Ελλάδα (όπως και τα υπόλοιπα κράτη μέλη της Ε.Ε. και άλλες βιομηχανικές χώρες) αποδέχθηκε το στόχο διάθεσης 0,7% του ΑΕΠ ετησίως για την παροχή βοήθειας, μόνο η Δανία, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες και η Σουηδία πέτυχαν το στόχο αυτό. Πιο συγκεκριμένα, ο μέσος όρος του διατιθέμενου ποσοστού του ΑΕΠ στη χρηματοδότηση των στόχων αυτών διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Ενδεικτικά η Σουηδία διαθέτει το 1% του ΑΕΠ της στη χρηματοδότηση των MDGs, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία 0,18% του ΑΕΠ, ενώ η Ελλάδα και η Ιταλία διαθέτουν το 0,20% του ΑΕΠ.[5]

Εντούτοις η Ελλάδα, στο μέτρο των δυνατοτήτων της, είναι παρούσα και συμμετέχει ενεργά στην προσπάθεια για ένα καλύτερο κόσμο, έχοντας στραμμένο το βλέμμα της προς το μέλλον. Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί αύξηση στην παροχή βοήθειας προς την Αφρική, και ειδικότερα την Υποσαχάρια Αφρική, όπου υπάρχουν και οι μεγαλύτερες δυσκολίες στην προσπάθεια προσέγγισης των Στόχων της Χιλιετίας. Επίσης, παρουσιάζεται σταθερά αυξητική η τάση της πολυμερούς βοήθειας, κυριως στο επιπεδο των βοηθητικων/ εξειδικευμενων διεθνών οργανισμων,όπως το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Σίτισης (WFP) και FAO, που κατευθύνεται μεσω του «μητρικού» διεθνούς οργανισμού, δηλαδη του ΟΗΕ. Κατ’ αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται ο καλύτερος συντονισμός, η λιγότερη επικάλυψη δράσεων µε άλλους δωρητές, καθώς και η μεγαλύτερη αποδοτικότητα της βοήθειας.

 

Η Αναπτυξιακή Ατζέντα για το διάστημα μετά το 2015 – Βιώσιμοι Αναπτυξιακοί Στόχοι (SDGs):

Πηγή: http://www.greenbiz.com/article/know-sustainable-development-goals-first-end-poverty

Πηγή: http://www.greenbiz.com/article/know-sustainable-development-goals-first-end-poverty

Εντούτοις η διεθνής κοινότητα εξετάζει συνεχώς τους στόχους αυτούς, προκειμένου να επιτευχθεί ορθά η αειφόρος ανάπτυξη σε κάθε γωνιά του κόσμου. Σύμφωνα, μάλιστα, με έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί στα πλαίσια των δράσεων των Ηνωμένων Εθνών, έχουν παρατηρηθεί σημαντικά επιτεύγματα όσον αφορά την εφαρμογή των οχτώ αυτών στόχων.  Ωστόσο στο διάστημα αυτών των δεκαπέντε ετών, από το 2000 μέχρι και σήμερα, τα κενά που εντοπίζονται στους αναπτυξιακούς τομείς είναι πολύ περισσότερα, γεγονός που κρίνεται άξιο ανάλυσης.

Πιο συγκεκριμένα, στη Σύνοδο Κορυφής της Γενικής Συνέλευσης το Σεπτέμβριο του 2015, και έπειτα από προετοιμασία δύο ετών, τα Ηνωμένα Έθνη αποφάσισαν να προχωρήσουν ένα βήμα παρακάτω, υπογράφοντας ένα νέο αναπτυξιακό «συμβόλαιο»[6] το οποίο καλεί τα κράτη-μέλη να υλοποιήσουν τους 17 – πλέον – αναπτυξιακούς στόχους, και 169 συνδεόμενους στόχους, έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2030. Η ένθερμη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των ενδιαφερόμενων φορέων ξεπέρασε κάθε προσδοκία, γεγονός που εκτιμάται ότι συνέβαλε στις διαπραγματεύσεις που διεξήχθησαν στο Παρίσι για μία νέα και αποτελεσματικότερη συμφωνία σχετικά με την κλιματική αλλαγή (COP21). Επιπροσθέτως, στη νέα ατζέντα του 2030 συμπεριλαμβάνεται και το Πρόγραμμα Δράσης της Αντίς Αμπέμπα[7], το οποίο εγκρίθηκε νωρίτερα (τον Ιούλιο του 2015) προκειμένου να προσδιοριστούν τα μέσα για την υλοποίηση του νέου θεματολογίου.

Αξίζει να αναφερθεί ότι «η Αναπτυξιακή Ατζέντα για το διάστημα μετά το 2015» διαφέρει από την προηγούμενη, καθώς έχει αναγνωριστεί διεθνώς, τόσο από όλες τις χώρες όσο και από τις εθνικές πολιτικές, ως η πρώτη παγκόσμια συμφωνία με ένα καθολικό και ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσης. Ειδικότερα, οι 17 νέοι στόχοι για την βιώσιμη ανάπτυξη, σε συνδυασμό με τους 169 συνδεόμενους στόχους, αγγίζουν τόσο την περιβαλλοντική όσο και την κοινωνικοοικονομική διάσταση. Αυτό οφείλεται στο εύρος των επιμέρους τομέων, όπως η φτώχεια, η ανισότητα, η επισιτιστική ασφάλεια, η υγεία, η βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή, η οικονομική ανάπτυξη, η απασχόληση, οι υποδομές, η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, η κλιματική αλλαγή, και κατ’ επέκταση η ισότητα των φύλων, οι ειρηνικές κοινωνίες, η εξάλειψη του αποκλεισμού, η ελεύθερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη, καθώς και η λογοδοσία των θεσμών.

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε ότι, παρά τις πολλαπλές πληγές που καλείται να επουλώσει – κυρίως – η Ευρωπαϊκή Ένωση στις επιμέρους περιοχές των κρατών μελών της, και ιδιαίτερα στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, τα κράτη μέλη της είναι, ως σύνολο, μακράν ο μεγαλύτερος χορηγός αναπτυξιακής βοήθειας παγκοσμίως, έχοντας διαθέσει 58 δισ. ευρώ μόνο για το έτος 2014.

Συμπεράσματα:

Με αφορμή την 70η Επέτειο – κατά το τρέχον έτος – της ίδρυσής τους, τα Ηνωμένα Έθνη καλούνται να επιβεβαιώσουν τον ηγετικό τους ρόλο στην υιοθέτηση και προώθηση των Αναπτυξιακών Στόχων για το διάστημα μετά το 2015. Η 70η επέτειος των Ηνωμένων Εθνών είναι μια κατάλληλη ευκαιρία για να αναδείξει ποικίλα και διαρκή επιτεύγματα, και να ενισχύσει τη συλλογική αποφασιστικότητα για την προώθηση της ειρήνης και της ασφάλειας, της βιώσιμης ανάπτυξης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η Ελλάδα συμμετέχει – σε συντονισμό με τους εταίρους της ΕΕ – στις διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, δίνοντας έμφαση στην ανάδειξη της διασύνδεσης μεταξύ των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών διαστάσεων της βιώσιμης ανάπτυξης στην υπό διαμόρφωση νέα αναπτυξιακή ατζέντα. Παράλληλα, η Ελλάδα θεωρεί ότι η Σύνοδος Κορυφής για το Κλίμα, που συγκάλεσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ στις 23 Σεπτεμβρίου του 2014, αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση μίας ουσιαστικής, παγκόσμιας συμφωνίας για το Κλίμα, που υπογράφηκε πριν λίγες ημέρες στο Παρίσι.

Εντούτοις – σε ένα ευρύτερο πλαίσιο – η δράση του ΟΗΕ, σε μια περίοδο πολλαπλών διεθνών κρίσεων, αμφισβητείται συνεχώς, καθώς τα συμφέροντα των κρατών μελών, και ιδιαίτερα των κρατών μελών που απαρτίζουν το Συμβούλιο Ασφαλείας, είναι συχνά αντικρουόμενα, με αποτέλεσμα να θεωρείται από ορισμένους ως ένας αναποτελεσματικός διεθνής οργανισμός. Οφείλουμε, όμως, να παραδεχτούμε ότι δίχως την ύπαρξη ενός τέτοιου διεθνούς οργανισμού, η παγκόσμια τάξη πραγμάτων δεν θα είχε τη μορφή που έχει σήμερα. Η εξήγηση αυτής της άποψης έγκειται στο γεγονός ότι τα Ηνωμένα Έθνη δημιουργήθηκαν με έναν απώτερο σκοπό: την ειρηνική συνύπαρξη της παγκόσμιας κοινότητας και, επομένως, την αποφυγή ενός ενδεχόμενου Παγκόσμιου Πολέμου.

Οι προσδοκίες, όμως, του νεοσύστατου τότε Διεθνούς Οργανισμού εμπλουτίστηκαν και έφτασαν σε ένα άλλο, πολύ υψηλότερο επίπεδο, καθιστώντας τον διεθνώς αναγκαίο δρώντα. Επιπλέον αξίζει να σημειωθεί ότι, στην προσπάθεια αυτή δεν αρκεί μόνο η καθιέρωση θεματολογίων και η δράση των Διεθνών Οργανισμών και των ΜΚΟ. Την μεγαλύτερη ευθύνη έχουν οι ίδιοι οι πολίτες της διεθνούς κοινότητας, οι οποίοι οφείλουν – ως ανθρώπινα και πολιτισμένα όντα – να είναι συμμέτοχοι και ένθερμοι υποστηρικτές αυτής της ευρύτερης τάσης για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης.

Βιβλιογραφία:

  • Δίπλα Χ. – Δούσση Ε., Εξήντα χρόνια από την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών: Ειρήνη, Ανθρώπινα Δικαιώματα, Βιώσιμη Ανάπτυξη, Θεσμική Μεταρρύθιση, Εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα, 2007.
  • Δούσση Ε., Η Ελλάδα στους Διεθνείς Οργανισμούς
  • Ζερβάκη Αντ., Ο ρόλος της πολιτικής κουλτούρας στη διαμόρφωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών, Διδακτορική Διατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών – Σχολή Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών – Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης, Αθήνα 2005.

Πηγές:

 

[1] Βλ. Πόλεμος στο Αφγανιστάν (2001), στο Ιράκ (2003), στην Κεντρική Αφρικανική Δημοκρατία (2004), στο Λίβανο (2006), στη Γεωργία (2008), στην Υεμένη (2009), στη Σομαλία (2009),  στη Λιβύη (2011), στην Αίγυπτo, στην Ουκρανία (2014) κ.ά.

[2] Αξίζει να σημειωθεί ότι μερικά από αυτά τα κράτη μέλη, έχουν μετονομαστεί για ιστορικούς και εθνικούς λόγους. Βλ. http://www.un.org/depts/dhl/unms/founders.shtml.

[3] Πηγή: http://www.un.org/en/sections/what-we-do/index.html

[4] Πηγή: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=URISERV:r12001

[5] Πηγή: http://www.un.org/millenniumgoals/pdf/MDG_Gap_%20Task_Force_%20Report_2009.pdf

[6] Πηγή: http://www.kathimerini.gr/831217/article/epikairothta/kosmos/oi-neoi-stoxoi-toy-ohe-gia-thn-anapty3h-se-olo-ton-kosmo

[7] Σχετικά με το πρόγραμμα Αντίς Αμπέμπα, βλ. επίσημη αναφορά: http://www.un.org/esa/ffd/ffd3/wp-content/uploads/sites/2/2015/07/Addis-Ababa-Action-Agenda-Draft-Outcome-Document-7-July-2015.pdf

 

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest