Παιδιά-Στρατιώτες: ένα φαινόμενο που προσλαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις

Η Παγκόσμια Ημέρα Διακήρυξης και Υπογραφής της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (20η Νοεμβρίου) μας δίνει το έναυσμα για την περαιτέρω διερεύνηση και παρουσίαση ενός αρκετά ευαίσθητου, αν και μη ευρέως γνωστού φαινομένου, του φαινομένου των λεγόμενων παιδιών-στρατιωτών (child soldiers).

184Η υπάρχουσα κατάσταση: Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία αναφορικά με τον ακριβή αριθμό των παιδιών-στρατιωτών, υπολογίζεται ότι περίπου 250.000 παιδιά είναι, σήμερα, ενταγμένα είτε σε κυβερνητικές στρατιωτικές δυνάμεις, είτε σε ένοπλες επαναστατικές ομάδες. Ορισμένα, μάλιστα, από αυτά δεν ξεπερνούν την ηλικία των 8 ετών. Συγκεκριμένα, από το 2001 έχει καταγραφεί συμμετοχή παιδιών ως στρατιωτών σε 21 τουλάχιστον ενεργές εμπόλεμες συρράξεις ή σε πρόσφατες ένοπλες διαμάχες, σε όλο τον κόσμο.

Γενικά, τα παιδιά αποτελούν εξαιρετικά ευάλωτο στόχο προς στρατολόγηση, λαμβάνοντας υπόψη τη συναισθηματική, αλλά και βιολογική ανωριμότητά τους. Παράλληλα, το βιοτικό, αλλά και κοινωνικό υπόβαθρο αποτελεί ένα άλλο στοιχείο που επηρεάζει τις πιθανότητες στρατολόγησης. Έτσι, παιδιά τα οποία προέρχονται από οικογένειες με χαμηλό επίπεδο διαβίωσης που, σε κάποιες περιπτώσεις, βρίσκεται ή και ξεπερνά το κατώτατο όριο της φτώχειας, παιδιά τα οποία έχουν απομακρυνθεί από τις οικογένειές τους ή ζουν σε περιοχές που ήδη μαστίζονται από ένοπλες συρράξεις, αλλά και παιδιά που δεν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση αποτελούν τις πιο συνήθεις περιπτώσεις στελέχωσης στρατιωτικών ομάδων, είτε επίσημης είτε ανεπίσημης μορφής. Επιπροσθέτως, πολλά παιδιά αποφασίζουν να στρατολογηθούν εξαιτίας οικονομικής πίεσης, ή επειδή ευελπιστούν ότι, κατ’ αυτό τον τρόπο, θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν φαγητό και ασφάλεια. Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις εξαναγκασμού, ο οποίος οδηγεί σε βίαιη στρατολόγηση, όπως, για παράδειγμα, οι περιπτώσεις παιδιών που απήχθησαν από τις οικογένειές τους.

1280x720-7tΣτο σημείο αυτό θα ήταν σκόπιμο να επισημάνουμε ότι, ως στρατιώτες χρησιμοποιούνται άτομα νεαρής ηλικίας και των δύο φύλων. Για παράδειγμα, σε χώρες όπως το Νεπάλ, η Ουγκάντα, αλλά και η Σρι Λάνκα, το ένα τρίτο των παιδιών που χρησιμοποιήθηκαν ως στρατιώτες ήταν κορίτσια. Σε ορισμένες συρράξεις, μάλιστα, τα κορίτσια αυτά συχνά γίνονται θύματα βιασμού, ή προσφέρονται ως μελλοντικές σύζυγοι των ενηλίκων στρατιωτών.

Εφόσον στρατολογηθούν, τα παιδιά-στρατιώτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αχθοφόροι, μάγειρες, φύλακες, αγγελιοφόροι, ή ακόμα και κατάσκοποι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, χρησιμεύουν και ως ναρκαλιευτές, ή πραγματοποιούν αποστολές αυτοκτονίας, ενώ δεν είναι ασύνηθες να εξαναγκάζονται να πραγματοποιήσουν θηριωδίες, ακόμα και εναντίον μελών της ίδιας τους της οικογένειας. Κατ’ αυτούς τους τρόπους επιφέρεται, ουσιαστικά, η στιγματοποίηση του παιδιού, το οποίο πλέον δεν μπορεί να επιστρέψει και να επανενταχθεί στην οικογένεια και στην κοινότητα απ’ όπου προέρχεται. Μάλιστα, μια κοινότητα, κάποιες φορές, εξαναγκάζεται να παραδώσει ένα συγκεκριμένο αριθμό παιδιών για να χρησιμοποιηθούν ως στρατιώτες, με αντάλλαγμα την αποφυγή μελλοντικών επιθέσεων.

Σε ορισμένες χώρες, πρώην παιδιά-στρατιώτες έχουν πρόσβαση σε προγράμματα αποκατάστασης, τα οποία έχουν ως βασικό σκοπό την επανεισδοχή των ατόμων αυτών στην ενεργό πολιτική ζωή, ήτοι την προσπάθεια επανασύνδεσης με την οικογένεια τους και τη συμμετοχή τους σε σχολεία, αλλά και σε άλλα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά προγράμματα. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει μεγάλος ο αριθμός των παιδιών που δεν έχουν πρόσβαση στα προγράμματα αυτά, λόγω ανυπαρξίας σχετικής κρατικής, ή ακόμα και ιδιωτικής μέριμνας, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες επαναστρατολόγησής τους.

website-bannerΧαρακτηριστικό είναι, επίσης, το γεγονός ότι, από τις 31 χώρες στις οποίες εκτυλίχθηκαν ένοπλες συγκρούσεις το 1998, στο 87% των εν λόγω περιπτώσεων χρησιμοποιήθηκαν παιδιά-στρατιώτες κάτω των 18 ετών, ενώ στο 71% κάτω των 15 ετών. Αν και τα ποσοστά αυτά παρέμειναν σταθερά από τότε, ο αριθμός των ενόπλων ομάδων που στρατολογούν παιδιά αυξήθηκε από 23 το 2002, σε 40 το 2006 και σε 57 το 2007. Αυτό καταδεικνύει ότι η διεθνής κοινότητα, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως και την επιδείνωση της κατάστασης από τη δράση του ISIS, έχει ακόμα μεγάλο και δύσκολο δρόμο να διαβεί, προκειμένου να διαχειριστεί και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το φαινόμενο.

Το ιστορικό υπόβαθρο: Το φαινόμενο των παιδιών-στρατιωτών δεν αποτελεί νέα τακτική στο πεδίο των μαχών. Αντίθετα, παρατηρείται διαχρονικά η χρησιμοποίηση παιδιών ως στρατιωτών, με πιο πρόσφατο ιστορικό παράδειγμα αυτό της λεγόμενης Χιτλερικής Νεολαίας (Hitler Jugend), κατά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Την τακτική αυτή ακολούθησαν και άλλες χώρες κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Σοβιετική Ένωση, προκειμένου να ενισχύσουν τους στρατούς των αντιμαχόμενων παρατάξεων με έμψυχο δυναμικό. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ωστόσο, η ίδια τακτική εξακολούθησε να κάνει αισθητή την παρουσία της, μέσω του πολλαπλασιασμού των συγκρούσεων εντός του ίδιου κράτους, με συνηθέστερη μορφή αυτή του εμφυλίου πολέμου.

Ένα ακόμα στοιχείο που συντελεί στην ολοένα και πιο συστηματική χρησιμοποίηση και στρατολόγηση παιδιών σε στρατιωτικές δυνάμεις αποτελεί και η εξέλιξη του στρατιωτικού εξοπλισμού, με την ανάπτυξη νέων, ελαφρών και ευκόλως χειριζόμενων όπλων, ακόμα και από παιδιά.

Κατά τα τελευταία 15 χρόνια η στρατολόγηση παιδιών-στρατιωτών παρατηρήθηκε, κατά κύριο λόγο, σε χειμαζόμενες από εμφύλιο πόλεμο περιοχές, όπως το Μπουρούντι, η Κολομβία, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Λιβερία, η Μιανμάρ, η Ουγκάντα και το Σουδάν, με πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτό της Συρίας.

child-soldiers_250x250Το διεθνές υπόβαθρο: Το διεθνές νομικό υπόβαθρο για την προστασία των παιδιών από ενδεχόμενη στρατολόγησή τους εξελίσσεται τα τελευταία 40 χρόνια. Το γεγονός, ωστόσο, ότι το φαινόμενο των παιδιών-στρατιωτών παρουσιάζεται, κυρίως, σε περιπτώσεις «αποτυχημένων κρατών», εσωτερικών συγκρούσεων, εξωκρατικών παραγόντων, παραστρατιωτικών οργανώσεων, οργανωμένου εγκλήματος, μειονοτήτων αλλά και μετακινούμενων ή εκτοπισθέντων πληθυσμών, καθιστά εξαιρετικά δυσχερή την εξέλιξη αυτή. Αυτός, άλλωστε, είναι και ο λόγος που το φαινόμενο των παιδιών-στρατιωτών εξακολουθεί να ανθεί σε περιοχές που ανθούν και οι ανωτέρω καταστάσεις, δηλαδή σε περιοχές της Ασίας, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.

Σύμφωνα με το Διεθνές Ταμείο Επείγουσας Βοήθειας των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά, πιο γνωστό με το ακρωνύμιο UNICEF (United Nations Children’s Emergency Fund), «ως παιδί-στρατιώτης ορίζεται κάθε παιδί -αγόρι ή κορίτσι- με ηλικία κάτω των 18 ετών, το οποίο αποτελεί τμήμα κάθε τακτικής ή άτακτης στρατιωτικής δύναμης ή ένοπλης ομάδας, και κάτω από οποιαδήποτε ιδιότητα

Επιπλέον, σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού που υιοθετήθηκε το 1989 και τέθηκε σε ισχύ το 1990, κάθε παιδί έχει εγγενές δικαίωμα στη ζωή (άρθρο 6), στην προστασία από κάθε μορφή βίας (άρθρο 19), στην απόλαυση του καλύτερου δυνατού επιπέδου υγείας (άρθρο 24), πρόσβασης στην εκπαίδευση (άρθρο 28), και στην προστασία από ένοπλες συρράξεις (άρθρο 38).

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.) υιοθέτησε το 2000 ένα Προαιρετικό Πρωτόκολλο στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, σχετικό με τη συμμετοχή των παιδιών στις ένοπλες συγκρούσεις, το οποίο άρχισε να ισχύει το 2002. Το εν λόγω πρωτόκολλο, το οποίο έχει επικυρωθεί μέχρι σήμερα από 123 χώρες, απαγορεύει την αναγκαστική στρατολόγηση παιδιών ηλικίας κάτω των 18 ετών, ή τη χρήση τους σε εχθροπραξίες. Εν αντιθέσει με το συγκεκριμένο Πρωτόκολλο, η 4η Σύμβαση της Γενεύης του 1949, η οποία θέτει τις βάσεις του διεθνούς δικαίου για την ανθρωπιστική μεταχείριση των θυμάτων του πολέμου, καθώς και τα Προαιρετικά σε αυτήν Πρωτόκολλα του 1977 ορίζουν το συγκεκριμένο ηλικιακό όριο στα 15 έτη. Αξίζει να σημειωθεί εκ νέου ότι σχεδόν το 80% των συγκρούσεων με χρησιμοποίηση παιδιών-στρατιωτών αφορά άτομα που δεν έχουν συμπληρώσει ακόμα το 7ο ή 8ο έτος της ηλικίας τους.

12-12-childΕπίσης, η  Σύμβαση της Διεθνούς Οργάνωση Εργασίας για τις Χειρότερες Μορφές Παιδικής Εργασίας του 1999, που έχει επικυρωθεί από πάνω από 150 κράτη μέχρι σήμερα, απαγορεύει την αναγκαστική ή υποχρεωτική στρατολόγηση παιδιών ηλικίας κάτω των 18 ετών για χρήση σε ένοπλες συγκρούσεις. Ύστερα, το Καταστατικό της Αφρικανικής Ένωσης για τα Δικαιώματα και την Ευημερία του Παιδιού απαγορεύει αναλόγως στις κρατικές ένοπλες δυνάμεις τη στρατολόγηση εθελοντών κάτω των 18 ετών.

Επιπλέον, το Καταστατικό του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (Καταστατικό της Ρώμης), το οποίο υιοθετήθηκε το 1998 και τέθηκε σε ισχύ το 2002, δηλώνει ρητώς ότι η επιστράτευση ή η στρατολόγηση από τις εθνικές στρατιωτικές δυνάμεις ατόμων που δεν έχουν συμπληρώσει το 15 έτος της ηλικίας τους, ή η χρησιμοποίησή τους κατά τη διάρκεια εχθροπραξιών, συνιστά έγκλημα πολέμου.

Επιπλέον, η κρισιμότητα της κατάστασης, καθώς και η ανάγκη λήψεως μέτρων προκειμένου να αντιμετωπισθεί σταδιακά το φαινόμενο των παιδιών-στρατιωτών, αναγνωρίσθηκε και από το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών με το Ψήφισμα 1261, που υιοθετήθηκε ομόφωνα στις 25 Αυγούστου του 1999. Το εν λόγω Ψήφισμα αποτέλεσε το πρώτο ψήφισμα σχετικά με τη στρατολόγηση παιδιών. Ακολούθησαν και άλλα ψηφίσματα αναλόγου περιεχομένου, όπως τα ψηφίσματα 1314/2000 και 1379/2001, αλλά και άλλα πιο πρόσφατα, όπως το Ψήφισμα 2143/2014 και το Ψήφισμα 2225/2015. Σημαντικό αποτελεί και το Ψήφισμα 1612/2005 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο μιλά σαφώς για έλλειψη προόδου στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Σημαντική εξέλιξη αποτέλεσε και το Διεθνές Συνέδριο με τίτλο  “Free Children from War”, το οποίο διοργανώθηκε από τη Γαλλική Κυβέρνηση και τη UNICEF, και πραγματοποιήθηκε στις 5 και 6 Φεβρουαρίου του 2007. Αποτέλεσμα του εν λόγω Συνεδρίου, όπου συμμετείχε πλήθος χωρών, διεθνών οργανισμών και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, αποτέλεσε η υιοθέτηση δύο διεθνών κειμένων, με την ονομασία “Paris Agreements” και “Paris Principles”, τα οποία παγιώνουν τη διεθνή ανθρωπιστική εμπειρία και γνώση για την προστασία των παιδιών από την στρατολόγησή τους, αλλά και για τις προσπάθειες απελευθέρωσης και επανένταξής τους στον κοινωνικό ιστό.

unicef-logoΑκολούθως, η αναφορά του Γενικού Γραμματέα του Ο.Η.Ε., την 20η Απριλίου 2016, σχετικά με την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού, εμπεριέχει μια λίστα «ντροπής» που καταδεικνύει συγκεκριμένες ένοπλες δυνάμεις και ομάδες, οι οποίες χρησιμοποιούν παιδιά-στρατιώτες. Η συγκεκριμένη λίστα απαριθμεί 58 μέλη ενεργών ενόπλων συγκρούσεων στον κόσμο (7 κυβερνητικές δυνάμεις ασφαλείας και 51 μη κρατικές ένοπλες ομάδες) που στρατολογούν παιδιά, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτά του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και στη Συρία, της Boko Haram στη Νιγηρία, της Al Shabaab στη Σομαλία, του Mai Mai Nyatura στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, του Στρατού Ανεξαρτησίας των Katchin στη Μιανμάρ, και των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν.

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι, η πλειοψηφία των κρατικών ενόπλων δυνάμεων στρατολογεί ενήλικες. Ορισμένες, όμως, κυβερνήσεις εξακολουθούν να χρησιμοποιούν και άτομα κάτω των 18 ετών, όπως η Μιανμάρ, το Αφγανιστάν, αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Συμπέρασμα: Η στρατολόγηση παιδιών για την εξυπηρέτηση πολεμικών σκοπών αποτελεί αδιαμφισβήτητη και κατάφωρη παραβίαση δικαιωμάτων διεθνώς αναγνωρισμένων από τα προαναφερθέντα κείμενα και δράσεις. Πέρα, όμως, από την τυπική παραβίαση των δικαιωμάτων αυτών, τα παιδιά-στρατιώτες αποτελούν μια κηλίδα για τον ανθρώπινο πολιτισμό, μια κηλίδα στην πραγματική έννοια του ανθρώπου. Η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας αναφορικά με το συγκεκριμένο θέμα, αλλά, κυρίως, η εντατικοποιημένη δράση, με σκοπό την σταδιακή και οριστική εξάλειψη του φαινομένου, αποτελούν προτεραιότητες υψίστης σημασίας. Γιατί αυτό σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Γιατί, απλώς, κανένα παιδί δεν πρέπει να μεγαλώνει με αυτό τον τρόπο.

Πηγές:

  1. Director, J.B.A. and Division, C.R. (2015) Facts about child soldiers. Available at: https://www.hrw.org/news/2008/12/03/facts-about-child-soldiers (Accessed: 4 November 2016).
  2. Child soldiers around the world (2014) Available at: http://www.cfr.org/human-rights/child-soldiers-around-world/p9331#p4 (Accessed: 4 November 2016).
  3. Child soldiers – children in conflict Available at: http://www.child-soldier.org/ (Accessed: 4 November 2016).
  4. Child recruitment and use | United Nations office of the special representative of the secretary-general for children and armed conflict Available at: https://childrenandarmedconflict.un.org/effects-of-conflict/six-grave-violations/child-soldiers/ (Accessed: 4 November 2016).
  5. Peacekeeping issues. Children in conflict Available at: http://www.un.org/en/peacekeeping/issues/children/ (Accessed: 4 November 2016).

Tagged under:

Ο Βασίλης Πιέρρος είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ενώ έχει εργαστεί ως ασκούμενος δικηγόρος στο Νομικό Τμήμα του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης. Η συνεχής και ενεργή συμμετοχή του σε πληθώρα τοπικών και διεθνών διπλωματικών συνεδρίων (Model United Nations, Model European Union, Κοινοβούλια Νέων) καθώς και η ενασχόληση του με την προώθηση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων όπως το Erasmus+ έχουν διαμορφώσει μια προσωπική ευρωπαϊκή ταυτότητα η οποία και συνεχώς εξελίσσεται μέσω της εκμάθησης ευρωπαϊκών γλωσσών. [email protected]

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest