Παρένθετη μητρότητα: Βιολογική νομοτέλεια και Κοινωνία συναισθήματος

Τα τελευταία χρόνια, χάρη στην απίστευτη εξέλιξη της τεχνολογίας και των θετικών επιστημών, οι ειδικά καταρτισμένοι γιατροί και βιολόγοι πέτυχαν το μέχρι τώρα ακατόρθωτο: την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με την αναπαραγωγή και την τεκνοποιία. Με τη βοήθεια, λοιπόν, των μεθόδων της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής -μία εκ των οποίων είναι η παρένθετη μητέρα-, προσέφεραν λύτρωση σε χιλιάδες ανθρώπους, για μια δυνατότητα που η φύση τούς στέρησε (Βιδάλης, 1999).

Η έννοια «μητέρα»

Παραδοσιακά, μητέρα είναι η γυναίκα που κυοφορεί το παιδί, το γεννά και το μεγαλώνει. Είναι η γυναίκα, δηλαδή, που έχει τόσο γενετική σχέση με το παιδί, όσο και συναισθηματική. Ήδη από την εμφάνιση του θεσμού της υιοθεσίας, όμως, τα δεδομένα αυτά άρχισαν κάπως να περιπλέκονται. Άλλοι θεώρησαν ως μητέρα τη γυναίκα που είχε γενετική ομοιότητα με το παιδί, ενώ άλλοι τη γυναίκα που το μεγάλωσε και στάθηκε δίπλα του.

Η εξέλιξη της βιοτεχνολογίας και της ιατρικής οδήγησαν στη φανερή -θα έλεγε κανείς- διάσπαση και διάκριση της βιολογικής μητέρας (που κυοφορεί και γεννά το παιδί) από τη γενετική μητέρα, τη γυναίκα, δηλαδή, στην οποία ανήκει το γονιμοποιημένο ωάριο (Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη 2003). Ο διαχωρισμός γίνεται ιδιαίτερα δύσκολος -αλλά και ενδιαφέρων- όταν στη διαδικασία εμπλέκονται τρεις γυναίκες. Δηλαδή:

– μία γυναίκα που επιθυμεί να αποκτήσει παιδί, αλλά είναι ιατρικώς αδύνατο όχι μόνο να κυοφορήσει, αλλά και να δώσει ωάριο (κοινωνική μητέρα)

– μία γυναίκα της οποίας το ωάριο γονιμοποιείται (βιολογική μητέρα) και

– μία γυναίκα που κυοφορεί και γεννά το παιδί (κυοφόρος μητέρα)  (Surrogacyuk.org, 2017)

Έτσι, δημιουργούνται τα εξής σενάρια:

  • Εάν το ωάριο προέρχεται από την κοινωνική μητέρα, και απλά κυοφορείται από άλλη γυναίκα (κυοφόρος), τότε υπάρχει ταύτιση βιολογικής και κοινωνικής μητέρας.
  • Εάν το ωάριο προέρχεται από την ίδια την κυοφόρο, έχουμε πλήρη υποκατάσταση.
  • Εάν το ωάριο προέρχεται από τρίτη δότρια, τότε έχουμε μερική υποκατάσταση. (Τροκάνας 2011)

Η δημιουργία οικογένειας

Κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, καταγωγής, χρώματος και φυλής, είναι ελεύθερος να διαμορφώσει τη ζωή του -και, συνεπώς, την οικογένειά του- όπως εκείνος το επιθυμεί. Έτσι, έχει τη δυνατότητα να παντρευτεί ή όχι, να αποκτήσει παιδιά ή να μείνει άκληρος, και να καθορίσει κάθε πτυχή της πολύπλευρης ζωής του, με βάση τα δικά του πιστεύω και τα δικά του ιδανικά. Τι γίνεται, όμως, όταν η ίδια η φύση στερεί από τον άνθρωπο κάποιες από τις επιλογές που, κανονικά, έχει; Τη λύση κλήθηκαν να δώσουν οι σύγχρονες μέθοδοι των ιατροβιολογικών επιστημών, αποσυνδέοντας την ερωτική επαφή από την αναπαραγωγή, παρέχοντας, έτσι, ελπίδα σε χιλιάδες ανθρώπους να αποκτήσουν παιδιά.

Η επιλογή της παρένθετης μητέρας είναι μια δύσκολη απόφαση, καθώς ο κόσμος θα παρατηρήσει ότι η μελλοντική μητέρα δεν κυοφόρησε, αλλά απέκτησε με κάποιο μυστηριώδη τρόπο παιδί. Παλαιότερα ειδικά, όπου οι κοινωνίες ήταν πιο κλειστές, μια τέτοια επιλογή δημιουργούσε συχνά κοινωνικό στιγματισμό. Ωστόσο, στις μέρες μας -και, ειδικότερα, πέρα από τα στενά όρια της χώρας μας, π.χ. Αμερική, Μεγάλη Βρετανία, Βέλγιο- ο θεσμός της παρένθετης μητέρας παρουσιάζει μια σημαντική άνοδο, δίνοντας την ευκαιρία σε ετερόφυλα, αλλά και ομόφυλα -σε ορισμένες χώρες- ζευγάρια να αποκτήσουν παιδί.

Πολλές φορές, όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο φαίνονται στην αρχή. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι κυοφόροι γυναίκες αποφασίζουν πως δεν μπορούν να αποχωριστούν το παιδί, και έτσι το διεκδικούν ή -ακόμα χειρότερα- το κρύβουν. Τα δικαστήρια καλούνται να επιλύσουν, λοιπόν, υποθέσεις όπου το κύριο ερώτημά τους είναι ποια είναι η μητέρα του παιδιού: Είναι η βιολογική; Ή μήπως είναι η κοινωνική; Εάν υπάρχει σχετικό συμβόλαιο, αυτό υποχρεώνει την κυοφόρο να αποποιηθεί της μητρότητας; Μια υπόθεση σταθμός, η πασίγνωστη BABY M CASE, κλήθηκε να δώσει απαντήσεις σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα, δίνοντας τροφή για σκέψη και διάλογο, όχι μόνο στην Αμερική -όπου διαδραματίστηκε η υπόθεση-, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες οι απόψεις της κοινής γνώμης, αλλά και των ειδικών επιστημόνων που μελετούν τις σχετικές υποθέσεις για τα κίνητρα και, γενικότερα, τις αιτίες που οδηγούν την εκάστοτε γυναίκα να γίνει παρένθετη μητέρα. Σε χώρες όπως η Ινδία, η Ρωσία και η Ουκρανία, όπου οι παρένθετες μητέρες πληρώνονται (εμπορική σχέση), είναι σχετικά λογική η έξαρση του φαινομένου, καθώς πρόκειται για μια διαδικασία που αποφέρει αρκετά χρήματα, σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, και πάλι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Η γυναίκα που θα κυοφορήσει πρέπει να επισκέπτεται συχνά το γιατρό της, και να παίρνει ειδική αγωγή με ορμόνες, οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν είναι ακίνδυνες. Συνεπώς, παρατηρούμε μια σύγκρουση των δικαιωμάτων της γυναίκας, η οποία θυσιάζει την υγεία της στο βωμό του κέρδους. Ωστόσο, ο θεσμός της παρένθετης μητέρας πρέπει κανονικά να παρακινείται από αλτρουιστικά κίνητρα (Kuczynski, 2017). Ο σκοπός, δηλαδή, δεν πρέπει να είναι η μελλοντική οικονομική εξασφάλιση της γυναίκας, αλλά η επιθυμία της να χαρίσει σε άλλους ανθρώπους ένα παιδί, και να τους κάνει να αισθανθούν τη χαρά της μητρότητας και της πατρότητας. Στην ουσία, το κίνητρο πρέπει να είναι η «κοινωνία του συναισθήματος» (Banerjee, 2012).

Στην Αμερική, ειδικότερα, όπου ο θεσμός της παρένθετης μητέρας είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, παρουσιάζονται ποικίλες σχέσεις μεταξύ των κοινωνικών γονέων και της κυοφόρου (Surrogacy America, 2017). Δημιουργούνται πιο σύγχρονες και διευρυμένες οικογένειες, καθώς πολλά ομόφυλα ανδρικά ζευγάρια επιλέγουν μια γυναίκα για να κυοφορήσει το παιδί τους, με την οποία στη συνέχεια διατηρούν σχέση. Αποτέλεσμα αυτής της νοοτροπίας είναι μια οικογένεια η οποία αποτελείται από μια γυναίκα (με την οποία υπάρχει γονιδιακή σχέση, αλλά δεν είναι η μητέρα του παιδιού), δυο μπαμπάδες (αν και σε μερικές Πολιτείες επιτρέπεται στο όνομα της «μητέρας» του παιδιού να αναγράφεται το όνομα του ενός άνδρα), τον σύζυγο/σύντροφο της γυναίκας που κυοφόρησε, τα παιδιά της, αλλά ακόμα και τα άλλα παιδιά που κυοφόρησε για άλλα ζευγάρια. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται ένα πολυδαίδαλο -θα λέγαμε- σχήμα οικογενειακών δεσμών, μεταξύ ανθρώπων που είτε έχουν είτε όχι μιας γενετικής μορφής συγγένεια (Modernfamilysurrogacy.com, 2017). Σε μια πιο πρόσφατη υπόθεση, η Ιταλία κλήθηκε να αναγνωρίσει ως αδέλφια δυο αγόρια που απέκτησε ένα ομόφυλο ζευγάρι με παρένθετη μητέρα στην Αμερική. Παρά το γεγονός ότι για το κάθε παιδί είχε χρησιμοποιηθεί το γενετικό υλικό των δύο ανδρών και, συνεπώς, τα παιδιά ήταν και γενετικά δικά τους, το ιταλικό δικαστήριο δεν αναγνώρισε την ύπαρξη συγγένειας, εγείροντας ερωτηματικά για το ποιο είναι τελικά το συμφέρον των παιδιών (Willows, 2017).

Είναι προφανές, με βάση τα παραπάνω, ότι οι νέες εφαρμόσιμες πρακτικές της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής έχουν διαδραματίσει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση αναπαραγωγικών προβλημάτων και στη δημιουργία οικογενειών. Ωστόσο, αυτή η αντικατάσταση των φυσικών μεθόδων αναπαραγωγής από τεχνητές, έχει εγείρει τόσο νομικά, όσο και δεοντολογικά προβλήματα, προκαλώντας αναστάτωση στην εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας, αλλά και στη ζωή των ανθρώπων. Όπως είχε αναφέρει και ο Γερμανός φιλόσοφος Jurgen Habermas,

Δεν έχω την εντύπωση ότι έχουμε βρει τις σωστές λύσεις και τελικές αποφάσεις στα ηθικά προβλήματα που δημιουργούν η βιοτεχνολογία και η ιατρική. Εκείνο που γνωρίζουμε μόνο είναι ότι η ίδια η βιολογία δεν μπορεί να μας τις αποκαλύψει.

Πηγές:

  1. Βιδάλης Τ. (1999) Ζωή χωρίς πρόσωπο, το Σύνταγμα και η χρήση του ανθρώπινου γενετικού υλικού, Αθήνα – Κομοτηνη, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλας,  σελ. 84-85
  2. Κουνουγέρη – Μανωλεδάκη Εφ.(2003) Τεχνητή γονιμοποίηση και οικογενειακό δίκαιο, Ο νέος Ν 3089/2002 για την ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, Αθήνα – Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Σάκκουλα, σελ. 39-41
  3. Τροκάνας Θ. (2011) Ανθρώπινη αναπαραγωγή : η ιδιωτική αυτονομία και τα όριά της, Αθήνα – Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, σελ. 149-150
  4. Banerjee, S. (2012) Gestational Surrogacy Contracts Altruistic or Commercial? A Contract Theoretic Approach. The Manchester School, 81(3), pp.438-460.
  5. Kuczynski, A. (2017) Her Body, My Baby — My Adventures With a Surrogate Mom. Nytimes.com. Available at: http://www.nytimes.com/2008/11/30/magazine/30Surrogate-t.html [Accessed 5 Mar. 2017].
  6. Modernfamilysurrogacy.com. (2017) Gay Surrogacy, Surrogacy for Gay Couples | Modern Family Surrogacy. Available at: http://www.modernfamilysurrogacy.com/page/gay_surrogacy [Accessed 6 Mar. 2017].
  7. Surrogacy America. (2017) Surrogacy. Available at: https://www.surrogacyamerica.com/prospective-parents/surrogacy-program [Accessed 5 Mar. 2017].
  8. Surrogacyuk.org. (2017) Types of surrogacy | Surrogacy UK. Available at: https://www.surrogacyuk.org/about_us/types-of-surrogacy [Accessed 6 Mar. 2017].
  9. Willows, J. (2017) BIONEWS – Italian court rules surrogate twins are not brothers. Bionews.org.uk. Available at: http://www.bionews.org.uk/page.asp?obj_id=760044&PPID=760286&sid=41 [Accessed 5 Mar. 2017].

Tagged under:

Απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα κοινωνικά προβλήματα και την ανεύρεση μεθόδων επίλυσης τους. Ανήκω στη Συντακτική Επιτροπή του ανεξάρτητου φοιτητικού περιοδικού «Νομικός Παλμός», έχω διατελέσει μέλος στην Επιτροπή Επιστημονικών Εκδηλώσεων του Ερευνητικού Ομίλου Φοιτητών Νομικής (Ε.Ο.Φ.Ν.) για το ακαδημαϊκό έτος 2015-2016, ενώ παράλληλα έχω συμμετάσχει σε σεμινάρια και συνέδρια προσομοίωσης, αποσπώντας διακρίσεις . Πρόσφατα ολοκλήρωσα το Πρόγραμμα Επαγγελματικής Επιμόρφωσης με τίτλο «Ιατρική Δεοντολογία και Βιοηθική» του Κέντρου Επαγγελματικής Κατάρτισης του Ε.Κ.Π.Α.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest