Παρούσα κατάσταση και μελλοντικές προκλήσεις της διχοτόμησης του Σουδάν

Το χρονικό της διάσπασης

Το Σουδάν για πολλά χρόνια διεκδικούσε την ανεξαρτησία του -καθώς βρισκόταν υπό αιγυπτιακή κατοχή- ενώ, επιπροσθέτως, υπήρξε επί σειρά ετών βρετανική αποικία. Εν τέλει, η ανεξαρτησία του κατέστη δυνατή έπειτα από συνεχείς διαβουλεύσεις που έλαβαν χώρα μεταξύ των δύο εγγυητριών δυνάμεων, αφού πρώτα η Αίγυπτος παραιτήθηκε από τις διεκδικήσεις της το 1954. Παρ’ όλα αυτά, οι εντάσεις ανάμεσα στον ισλαμικό Βορρά και τον κατοικημένο από ανιμιστές* και χριστιανούς Νότο αποδείχτηκαν καθοριστικές, και σύντομα έγινε φανερή η επιθυμία του ισλαμικού στοιχείου να λάβει τα ηνία της διαχείρισης των εσωτερικών ζητημάτων της χώρας, εκμεταλλευόμενο την αριθμητική υπεροχή του. Η αρχή έγινε στα μέσα της δεκαετίας του 1950, οπότε και έκαναν την εμφάνισή τους οι πρώτες βίαιες διαμάχες μεταξύ των δύο πλευρών, μόλις δύο χρόνια μετά την ανεξαρτητοποίηση του κράτους. Οι πρώτες συμπλοκές εμφανίστηκαν μεταξύ ανταρτών στις πόλεις του Νότου και δυνάμεων της βρετανικής διοίκησης, οι οποίες είχαν απομείνει προκειμένου να πραγματοποιηθεί ομαλά η μεταβολή του καθεστώτος. Οι συγκρούσεις τερματίστηκαν προσωρινά τον Μάρτιο του 1972, με την Ειρηνευτική Συνθήκη της Addis Ababa, πρωτεύουσας της Αιθιοπίας, και οι οποίες υπολογίζεται ότι στοίχισαν τη ζωή σε περισσότερους από μισό εκατομμύριο ανθρώπους (Α’ Σουδανικός Εμφύλιος Πόλεμος).

Χάρτης της Ανατολικής Αφρικής μετά την ανεξαρτητοποίηση του Νοτίου Σουδάν το 2011

Η περίοδος ειρήνης δεν διήρκεσε πολύ, μιας και το 1983 ξέσπασαν νέες διαμάχες μεταξύ του Βορρά και του Νότου. Με αφορμή αυτό το γεγονός, σηματοδοτείται η αρχή του Β’ Σουδανικού Εμφυλίου Πολέμου, ο οποίος είχε τη μεγαλύτερη διάρκεια πολέμου στην ιστορία της Αφρικής (1983-2011), προκαλώντας πολλές αναταραχές στο εσωτερικό του κράτους. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι νεκροί έφτασαν σε αριθμό τα δύο εκατομμύρια, ενώ τέσσερα εκατομμύρια κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα. Λύση στο χρόνιο πρόβλημα δόθηκε με τη Συμφωνία της Naivasha -περιοχής και λίμνης της Κένυα- τον Ιανουάριο του 2011, οπότε λήφθηκε η απόφαση για διενέργεια δημοψηφίσματος, σύμφωνα με το οποίο οι πολίτες του νότιου τμήματος της χώρας αποφάσισαν να ανεξαρτητοποιηθούν από τη Δημοκρατία του Σουδάν. Στις 9 Ιουλίου 2011 το Νότιο Σουδάν κατέστη και επισήμως ανεξάρτητη χώρα.

Η κατάσταση στο Βόρειο Σουδάν

Το Βόρειο Σουδάν -ή, απλά, Δημοκρατία του Σουδάν- αριθμεί περίπου σαράντα εκατομμύρια κατοίκους, και έχει πρωτεύουσα τη Khartoum, η οποία βρίσκεται στη συμβολή του Λευκού και Γαλάζιου Νείλου, στο βορειο-κεντρικό τμήμα της χώρας. Ηγέτης της είναι ο Omar al-Bashir, ο οποίος ανήλθε στην εξουσία με στρατιωτικό πραξικόπημα το 1989 και, πλέον, αντιμετωπίζει κατηγορίες που έχουν καταλήξει σε εντάλματα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης. Αυτά αφορούν τη σύγκρουση στο δυτικό Darfour, όπου χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω εκτεταμένης χρήσης βίας κατά τη διάρκεια συρράξεων που ξεκίνησαν το 2003. Παρ’ όλα αυτά, ο al-Bashir έχει επιλέξει να ακολουθεί επικριτική στάση έναντι του Δικαστηρίου, αγνοώντας τις μεμονωμένες αντιδράσεις προς το πρόσωπό του. Τον Απρίλιο του 2015 επανεξελέγη για μία ακόμα πενταετία, καθώς κέρδισε το 95% σχεδόν των ψήφων, σε μία εκλογική αναμέτρηση που σημαδεύτηκε από τη χαμηλή προσέλευση Σουδανών ψηφοφόρων. Η απήχησή του οφείλεται κυρίως στην στενή συνεργασία που είχε με τον ηγέτη του Εθνικού Ισλαμικού Μετώπου, Hassan al-Turabi, κατά τη δεκαετία του 1990, χάρη στον οποίο καθιερώθηκε ο ισλαμισμός ως θρησκεία στον Βορρά.

Τζαμί στη Χαρτούμ, πρωτεύουσα του Βορείου Σουδάν

Η κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται ως τραγική από διεθνείς αναλυτές, εξαιτίας μιας σειράς παραγόντων. Το Βόρειο Σουδάν κατατάσσεται 172ο σε σύνολο 180 χωρών, όσον αφορά στην ελευθερία του Τύπου, σύμφωνα με έκθεση των “Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα”. Ακόμη, μουσουλμάνοι που επιλέγουν να ασπαστούν τον Χριστιανισμό, μπορεί να αντιμετωπίσουν θανατική ποινή για την αποστασία τους. Σύμφωνα με μια έκθεση της UNICEF, το 2013, το 88% των γυναικών στο Σουδάν έχει υποστεί ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων. Παράλληλα, η χώρα έχει επικριθεί για τον περιορισμό των δικαιωμάτων των γυναικών και τη χορήγηση άδειας γάμου σε ανηλίκους. Επίσης, το 2013 αναγνωρίστηκε ως η 5η φτωχότερη χώρα παγκοσμίως, αφού 1 στους 5 έχει ημερήσιο εισόδημα χαμηλότερο από ένα δολάριο, ενώ η νομοθετική πρόοδος, αναφορικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, αξιολογείται ως ελάχιστη.

Η κατάσταση στο Νότιο Σουδάν

Το Νότιο Σουδάν είναι περίκλειστη χώρα στην Ανατολική Αφρική, και ο πληθυσμός του ανέρχεται γύρω στους δώδεκα εκατομμύρια κατοίκους. Πρωτεύουσα του κράτους είναι η Juba, η οποία βρίσκεται δίπλα στο Λευκό Νείλο. Ηγέτης της είναι ο Salva Mayardit, ο οποίος ανέλαβε την προεδρία της χώρας το 2011, μετά την ανεξαρτητοποίησή της από το Σουδάν. Ο Πρόεδρος έχει προβεί επανειλημμένα σε δηλώσεις που έχουν προκαλέσει διεθνή κατακραυγή. Είναι χαρακτηριστική η αναφορά του στην ομοφυλοφιλία ως “νοητική ασθένεια”, η οποία δεν συνάδει επ’ ουδενί με το χαρακτήρα του Νοτίου Σουδάν, και συνδέεται με τον αμοραλισμό της Δύσης. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ίδιος έχει ασπαστεί το Ρωμαιοκαθολικισμό. Η Προεδρία του Mayardit επισκιάστηκε από την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος στις 15 Δεκεμβρίου 2013, ενώ τις επόμενες ημέρες ακολούθησαν διαμάχες στους δρόμους της πρωτεύουσας, με αποτέλεσμα τον θάνατο 500 ατόμων. Τον Μάιο του 2014 υπεγράφη ειρηνευτική συμφωνία στην Addis Ababa για άμεση κατάπαυση του πυρός και σχηματισμό μεταβατικής κυβέρνησης, η οποία, όμως, τέθηκε σε ισχύ στις 2 Φεβρουαρίου του 2015. Ο Mayardit επανεξελέγη Πρόεδρος του Νοτίου Σουδάν, θέση που διατηρεί μέχρι και σήμερα.

Στρατιώτες στο Νότιο Σουδάν

Η χώρα βασίζεται διαχρονικά στη γεωργία, και η οικονομία της υπήρξε, κατά κύριο λόγο, συνδεδεμένη με τα πλούσια αποθέματα πετρελαίου που διαθέτει. Παρ’ όλο που το 75% των πετρελαϊκών πηγών του πρώην Σουδάν βρίσκονται στο Νότιο Σουδάν, τα διυλιστήρια και ο αγωγός προς την Ερυθρά Θάλασσα ανήκουν στην επικράτεια του Βόρειου Σουδάν. Τον Ιανουάριο του 2012, η κατάρρευση των συνομιλιών σχετικά με την κατανομή των εσόδων από το πετρελαϊκό εμπόριο, οδήγησε το Νότιο Σουδάν στην -κατά το ήμισυ- μείωση των δημόσιων δαπανών. Τον περασμένο μήνα, το Νότιο Σουδάν κηρύχθηκε σε κατάσταση κινδύνου λόγω του λιμού που έχει ξεσπάσει σε μεγάλο κομμάτι της χώρας, αφού η ασιτία εξακολουθεί να εξαπλώνεται με ραγδαίους ρυθμούς, εξαιτίας των περιορισμένων πόρων. Μάλιστα, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων, περίπου το 40% του πληθυσμού της χώρας έχει άμεση ανάγκη για πρόσβαση σε τρόφιμα και φάρμακα. Η κατάσταση μοιάζει να έχει βγει εκτός ελέγχου, λόγω και του Εμφυλίου Πολέμου που ξέσπασε πρόσφατα, μεταξύ της κυβέρνησης και δυνάμεων της αντιπολίτευσης.

Η στάση της Διεθνούς Κοινότητας

Ο Σουδανός Πρόεδρος Omar al-Bashir με τον Κινέζο Πρόεδρο Xi Jinping σε επίσκεψή του στην Κίνα

Η θέση που διατηρεί η Διεθνής Κοινότητα έναντι της Δημοκρατίας του Σουδάν είναι επιφυλακτική, δεδομένων και των δηλώσεων του Προέδρου της, al-Bashir. Η χώρα έχει περιοριστεί στην εμπορική και διπλωματική συνεργασία της με την Αίγυπτο και την Αιθιοπία στην αφρικανική ήπειρο, ενώ διατηρεί εξαιρετική επαφή με την Κίνα, η οποία, ωστόσο, κλονίστηκε από την ανεξαρτητοποίηση του Νοτίου Σουδάν το 2011. Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στις σχέσεις του κράτους με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Επί προεδρίας Obama, οι ΗΠΑ είχαν εμμείνει στη σκληρή στάση τους έναντι του ενιαίου Σουδάν, λόγω ζητημάτων που είχαν ανακύψει με την εξόρυξη πετρελαίου. Μετά τη διάσπαση του κράτους το 2011, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στη χώρα εξαιτίας των εκτεταμένων δαπανών σε στρατιωτικό εξοπλισμό. Με την εκλογή του Donald Trump, όμως, η Αμερική φαίνεται να ακολουθεί διαφορετική στάση αναφορικά με το Βόρειο Σουδάν αφού, με τη λήξη της θητείας του Obama, αποφάσισε να άρει τις οικονομικές κυρώσεις.

Ο Πρόεδρος του Νοτίου Σουδάν, Salva Kiir Mayardit, με τον απερχόμενο Πρόεδρο των ΗΠΑ, Barack Obama, και τη σύζυγό του, Michelle (Λευκός Οίκος, Ουάσινγκτον)

Στον αντίποδα, η στάση της Διεθνούς Κοινότητας προς το νεοσύστατο κράτος του Νοτίου Σουδάν είναι διαφορετική, λόγω και του γεγονότος ότι η χώρα μαστίζεται από ασιτία εδώ και μήνες, εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου. Ο Mayardit έχει φροντίσει να διατηρεί στενή συνεργασία με το Ισραήλ και την Ουγκάντα. Για την τελευταία, αξίζει να αναφερθεί ότι οι σχέσεις τους είναι εξαιρετικές, χάρη στους πολιτιστικούς δεσμούς που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια. Η θέση του Αμερικανού Προέδρου αποδεικνύεται από την πρόθεσή του για αποστολή ειδικής αντιπροσωπείας προκειμένου να προωθηθεί ο παγκόσμιος διάλογος, με στόχο τη βελτίωση της κατάστασης. Στην περιοχή έχουν σπεύσει να βοηθήσουν μη κυβερνητικές οργανώσεις (Γιατροί Χωρίς Σύνορα), ενώ τα Ηνωμένα Έθνη έχουν δημιουργήσει ειδική ομάδα για τον περιορισμό των αντιπαραθέσεων και την προώθηση ειρηνικών συνομιλιών (UNMISS).

Πιθανότητες σύγκλισης μεταξύ των δύο πλευρών

Είναι σαφές πως θεωρείται δύσκολο -έως ακατόρθωτο- να υπάρξουν συζητήσεις για επιστροφή στο παλαιό καθεστώς, με την επαναδημιουργία ενιαίου κράτους του Σουδάν. Η αυταρχική στάση των ηγετών των δύο χωρών, οι συγκρούσεις στο ζήτημα της αξιοποίησης των πετρελαϊκών πηγών, και ο εμφύλιος πόλεμος στο Νότιο Σουδάν αποτελούν τους κύριους παράγοντες που καθιστούν την επανένωση αδύνατη σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εντούτοις, είναι φανερό πως η θέση της Διεθνούς Κοινότητας είναι αντίστοιχη των επικρατουσών συνθηκών, ενώ καταβάλλεται προσπάθεια για τον κατευνασμό των συρράξεων.

*υποστηρικτές της αρχέγονης ανθρώπινης θρησκείας του ανιμισμού (από το λατινικό “animus” που σημαίνει ψυχή), η οποία θεμελιώνεται στην πεποίθηση της ύπαρξης πνευματικών υπάρξεων, που εμψυχώνουν κάθε μορφή και εκδήλωση του φυσικού κόσμου.

Πηγές:

  1. Insight of Conflict (2016) Sudan: Country Profile. Available at: https://www.insightonconflict.org/conflicts/sudan/conflict-profile/ (Accessed: 1 March 2017)
  2. BBC News (2017) Sudan country profile. Available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-14094995 (Accessed: 2 March 2017)
  3. BBC News (2017) South Sudan profile – overview. Available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-14019208  (Accessed: 2 March 2017)
  4. The Guardian (2017) Famine declared in South Sudan. Available at: https://www.theguardian.com/global-development/2017/feb/20/famine-declared-in-south-sudan (Accessed: 3 March 2017)
  5. The Herald (2017) Wanted: New chapter in US-Sudan relations. Available at: http://www.herald.co.zw/wanted-new-chapter-in-us-sudan-relations/ (Accessed: 3 March 2017)
  6. The Citizen (2017) Trump delegation to visit South Sudan. Available at: http://citizen.co.za/news/news-africa/1435029/trump-delegation-visit-south-sudan/ (Accessed: 3 March 2017)

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 19 Μαΐου 1996 και μεγάλωσε στο Ναύπλιο. Είναι προπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Διεθνών κι Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Στα φοιτητικά του χρόνια έχει συμμετάσχει σε διπλωματικά συνέδρια (Model United Nations, Model European Union), ενώ έχει αξιοσημείωτη συνεισφορά σε ερευνητικές ομάδες του Πανεπιστημίου Πειραιώς (Εργαστήριο Μελέτης Κρατών BRICS). Η καταγραφή διεθνών γεγονότων σε συνδυασμό με την εκμάθηση ξένων γλωσσών συνθέτουν μία δυναμική προσωπικότητα με έντονο το στοιχείο της πολύπλευρης ενημέρωσης.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest