Ο ρόλος των θεσμών στην οικονομική ανάπτυξη

Εισαγωγή

Το θεσμικό περιβάλλον αποτελεί καθοριστικό -αν όχι τον κυριότερο- παράγοντα της αναπτυξιακής δυναμικής μιας οικονομίας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η οικονομική συμπεριφορά των μονάδων λήψεως αποφάσεων (οργανισμών, επιχειρήσεων ή ατόμων) διαμορφώνεται από τους υπάρχοντες θεσμούς.

Οι θεσμοί προσδιορίζουν τα κίνητρα της ανθρώπινης οικονομικής δραστηριότητας. Ειδικότερα, μειώνοντας την αβεβαιότητα, παρέχουν μία σταθερή ή προβλέψιμη δομή στην καθημερινότητα.

Με το παρόν άρθρο επιχειρείται η εστίαση σε τρεις κύριους θεσμούς που επιβάλλουν ρυθμίσεις με σκοπό την οικονομική ανάπτυξη.

Κυβέρνηση

Στο πλαίσιο της άσκησης της εκτελεστικής εξουσίας και του κυβερνητικού έργου, οι κυβερνήσεις εκδίδουν πλήθος κανονιστικών αποφάσεων, και θεσπίζουν νομοθετικές ρυθμίσεις μέσω της ψήφισής τους από τη Βουλή. Η οποιαδήποτε θέσπιση έρχεται να μεταβάλει το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο – να το συμπληρώσει ή να το πρωτοεισαγάγει. Αυτό συνολικά αποτελεί την κρατική εξουσία.

Κοινοβούλιο

Το Κοινοβούλιο, εκτός από το νομοθετικό έργο που παράγει με την ψήφιση νόμων και ρυθμίσεων που προωθεί η κυβέρνηση, μπορεί επίσης να νομοθετεί και να θεσπίζει ρυθμίσεις, οι οποίες αποτελούν προτάσεις άλλων φορέων ή ειδικών επιτροπών που δημιουργούνται από αυτό.

Δικαστική εξουσία

Οι δικαστικές αποφάσεις λειτουργούν ως κανονιστικές ρυθμίσεις από τη στιγμή που εκδίδονται, με αφορμή καταγγελίες ή συγκεκριμένα γεγονότα που προκαλούν την επέμβαση της δικαιοσύνης. Οι ρυθμίσεις αυτές, όμως, των δικανικών οργάνων δεν αποτελούν σχεδιασμένη ρυθμιστική πολιτική.

Σημασία θεσμικών ρυθμίσεων και οικονομική επίδοση

Οι επίσημοι κανόνες αποτελούνται από τους πολιτικούς και νομικούς κανόνες, τους οικονομικούς κανόνες και τα συμβόλαια. Η ιεραρχία αυτών των κανόνων ξεκινά από το Σύνταγμα ως το γραπτό και το εθιμικό δίκαιο, τους νόμους και, τελικά, φτάνει στις διοικητικές πράξεις – που εμπεριέχουν από γενικούς κανόνες και περιορισμούς, μέχρι ειδικές ρήτρες.

Συγκεκριμένα, οι οικονομικοί κανόνες ορίζουν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας – δηλαδή, τη δέσμη δικαιωμάτων που αφορούν στη χρήση και στο εισόδημα που προκύπτει από την ιδιοκτησία και την ικανότητα μεταβίβασης της κυριότητας ενός περιουσιακού στοιχείου ή πόρου. Τα συμβόλαια περιλαμβάνουν τις προβλέψεις που αφορούν σε μια συγκεκριμένη συμφωνία ανταλλαγής. Οι κανόνες, επίσης, έρχονται να μεριμνήσουν για τον κίνδυνο απάτης που υπάρχει στις απρόσωπες συναλλαγές λόγω της έλλειψης επιβολής τήρησης μια συμφωνίας. Επομένως, η επιβαλλόμενη συνεργασία εξασφαλίζει ότι το κόστος μη συνεργασίας θα είναι ζημιογόνο για τη μεριά που θα αθετήσει μια συμφωνία. Επιπλέον, το θεσμικό πλαίσιο προσφέρει στους οικονομικούς δρώντες μια σειρά από δεδομένα πάνω στα οποία μπορούν να στηρίζονται και να σχεδιάζουν, δίνοντας έτσι και έναν προσδιορισμό του τί θα θεωρηθεί ορθολογικό και τί όχι. Η νεοκλασική θεωρία ορίζει το παραπάνω ως “αξίωμα περί εργαλειακής ορθολογικότητας”. Υποθέτει ότι οι δρώντες διαθέτουν τις απαραίτητες πληροφορίες για να αξιολογήσουν σωστά τις εναλλακτικές και, συνεπώς, να κάνουν επιλογές με τις οποίες θα πετύχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Oι θεσμοί που ευνοούν την οικονομική ανάπτυξη μειώνουν το κόστος της οικονομικής δραστηριότητας. Το κόστος περιλαμβάνει έξοδα συναλλαγών όπως κόστος έρευνας και πληροφόρησης, κόστος επιτήρησης και εκτέλεσης. Η τεχνολογική πρόοδος σαφώς συμβάλλει σε αυτήν την κατεύθυνση, αποτελώντας σημαντικό σύμμαχο των θεσμών.

Oι θεσμοί, τέλος, που ευνοούν την ανάπτυξη εξασφαλίζουν μεγαλύτερη αυτοεκδήλωση, επιτρέπουν την ελεύθερη ροή πληροφοριών, και ενθαρρύνουν τη δημιουργία ενώσεων και συλλόγων. Αυτά σχηματίζουν ευημερούσες κοινωνικές σχέσεις, οι οποίες συμβάλλουν στη μεγαλύτερη οικονομική αλληλεπίδραση με την αύξηση του επιπέδου εμπιστοσύνης και την ευρύτερη διαθεσιμότητα πληροφοριών.

Προβληματισμοί αντί επιλόγου

Η μείωση της αβεβαιότητας την οποία επιφέρουν οι θεσμοί δεν συνεπάγεται απαραιτήτως και αποτελεσματικότητα. Δεν αποκλείεται μία κοινωνία να διαθέτει μεν ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο, πλην όμως αυτό να συμβάλλει στην εμπέδωση φαινομένων οικονομικής υπανάπτυξης, τα οποία επηρεάζουν αρνητικά την οικονομική πρόοδο και τη γενικότερη ευημερία των πολιτών της. Σε μια τέτοια περίπτωση, ακόμη και οι σταθερότεροι θεσμοί επιβάλλεται να διαμορφώνονται ανάλογα με τις κοινωνικές ανάγκες. Οι δημοκρατικές κυβερνήσεις, για παράδειγμα, εξακολουθούν να έχουν ως στόχο τους την όσο το δυνατόν υψηλότερη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, καθώς και την προαγωγή της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής των πολιτών τους. Σήμερα, όμως, η επιδίωξη αυτών των στόχων γίνεται σε ένα τελείως διαφορετικό περιβάλλον, όπου η παγκόσμια οικονομία καθίσταται ολοένα και πιο δυναμική, ανοικτή και αυξανόμενα ανταγωνιστική. Καθώς ο ρόλος της λειτουργικής αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα αυξάνει σε σημασία για τη γενικότερη οικονομική απόδοση, η προσαρμογή στις νέες συνθήκες απαιτεί από τις κυβερνήσεις την επανεξέταση και αναθεώρηση των συστημάτων οργάνωσης και λειτουργίας των δημόσιων υπηρεσιών και θεσμών.

Πηγές:

  1. Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης. (2012). Ο Ρόλος των Κυβερνήσεων σε Μετάβαση-Η Ανάγκη για Κανονιστική Μεταρρύθμιση. http://www.ekdd.gr/ekdda/files/ergasies_esdd/12/2/317.pdf
  2. Θεοδωρόπουλος, Σ. (2006). Οικονομικά της Ρύθμισης. Εκδόσεις Gutenberg. pp 43-44.
  3. North, D. (2006). Θεσμοί, Θεσμική Αλλαγή και Οικονομική Επίδοση. Εκδόσεις Παπαζήση. pp 101, 117, 210.
  4. Ferrini, L. (2012). The Importance of Institutions to Economic Development. http://www.e-ir.info/2012/09/19/the-importance-of-institutions-to-economic-development/
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (7 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Είναι τελειόφοιτος προπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, μέλος της ομάδας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΔΟΣ) στο Power Politics. Συμμετέχει σε προσομοιώσεις διεθνών, περιφερειακών και ευρωπαϊκών οργανισμών. Eίναι, επίσης, μέλος του Erasmus Student Network. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά και ισπανικά.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest