Πολιτικά Παιχνίδια στη Μέση Ανατολή: Η παρεμβατική πολιτική της Σαουδικής Αραβίας στο Λίβανο

Εδώ και δεκαετίες μαίνεται ένας πόλεμος μεταξύ των δύο μεγαλύτερων δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ώστε μία από τις δύο να αποκτήσει την περιφερειακή ηγεμονία. Ιράν και Σαουδική Αραβία, διά μέσου μίας κούρσας εξοπλισμών, ενός πολέμου εντυπώσεων αλλά και περιστασιακών πολέμων δι’ αντιπροσώπων (proxy wars) προσπαθούν να επικρατήσουν η μία έναντι της άλλης. Πρόσφατα, μετά την επικράτηση του Assad στην Συρία -και,επομένως, την έμμεση ήττα των υποστηριζόμενων από την Σαουδική Αραβία μαχητών-, την παρατεταμένη σύγκρουση στην Υεμένη, που λόγω της σφοδρότητάς της σε ανθρωπιστικούς όρους έχει καταστήσει ασήμαντη τη νίκη και για τις δύο πλευρές, την ισορροπία δυνάμεων στο Ιράκ και τον επαναπροσδιορισμό των σχέσεων Κατάρ-Ιράν, μετά την επιβολή κυρώσεων στη Doha από ένα Σαουδαραβικό συνασπισμό, η Riyadh επιλέγει το Λίβανο ως το νέο πλατό της σύγκρουσής της με την Τεχεράνη.

Το κύριο πρόβλημα και στόχος της πολιτικής αυτής είναι η Hezbollah. Μια σιιτική οργάνωση που συνεργάζεται επιτυχώς, τα τελευταία 30 χρόνια που ακολούθησαν την ίδρυσή της, κατά την διάρκεια ενός αιματηρού εμφυλίου πολέμου με την Τεχεράνη, και έχει καταφέρει να εδραιώσει σημαντικά επίπεδα επιρροής, τόσο στο εσωτερικό όσο και το εξωτερικό της χώρας. Πρόσφατα, δρώντας ορισμένες φορές σε ρόλο περιφερειακής δύναμης, κατόρθωσε να απωθήσει την εθνική διοίκηση του Λιβάνου από οποιεσδήποτε βλέψεις προσέγγισης με την κυβέρνηση του Ισραήλ, υποστήριξε τις δυνάμεις του Assad κατά τη διάρκεια του Συριακού Εμφυλίου, και υποστήριξε προσφιλείς σε αυτήν μαχητές στο Μπαχρέιν, το Ιράκ και την Υεμένη. Μάλιστα, η σταγόνα που ξεχείλησε το ποτήρι κατά τον Σαουδάραβα Υπουργό για τα Θέματα του Κόλπου, Thamer al-Sabhan, ήταν η παροχή τεχνογνωσίας και εκπαίδευσης από τη Hezbollah προς τους μαχητές Houthis στην Υεμένη, η οποία και τους κατέστησε δυνατούς να συναρμολογήσουν και να εκτοξεύσουν έναν σχεδιασμένο στο Ιράν πύραυλο, που λίγο έλειψε να πλήξει τη Riyadh. Η παρουσία αυτή στην Υεμένη ακόμα φοβίζει ορισμένους Σαουδάραβες αξιωματούχους για την πιθανότητα δημιουργίας μιας Hezbollah της Υεμένης, κατά τα πρότυπα των περιφερειακών πυρήνων εξτρεμιστικών οργανώσεων, Firas Maksad (2017).

Οι Σαουδάραβες βλέπουν τη Hezbollah ως μία οργάνωση που παρέχει τη δυνατότητα στην Τεχεράνη να διευρύνει έμμεσα τη σφαίρα επιρροής της. Προς αποτροπή αυτού, πρόσφατα ο σουνίτης πρωθυπουργός του Λιβάνου, Saad Hariri, προχώρησε σε παραίτηση, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Σαουδική Αραβία, σημαίνοντας το πρώτο βήμα μίας στρατηγικής αποδυνάμωσης της οργάνωσης, γιατί απέφυγε να συγκρουστεί με την Hezbollah. Ο ίδιος, έναν χρόνο νωρίτερα, ερχόμενος σε συμφωνία με τη Hezbollah και τον σύμμαχό της, χριστιανό πρόεδρο της χώρας, Michel Aoun, κατόρθωσε να βγάλει τη χώρα από μία περίοδο ακυβερνησίας διάρκειας 29 μηνών. Σε αντίθεση όμως με το εσωτερικό ακροατήριο της χώρας, τα κέντρα λήψης αποφάσεων στην Αραβική Χερσόνησο, νιώθοντας ολοένα και περισσότερο περικυκλωμένα από το Ιράν και τους συμμάχους του, δεν εξέλαβαν την εξέλιξη αυτή ως σταθεροποιητική, αλλά ως ανταγωνιστική προς τα συμφέροντά τους, καθώς θα προτιμούσαν την πολιτική ουδετερότητα του Λιβάνου. Για αυτό και η τιμωρητική αυτή πολιτική, που ξεκίνησε με την παραίτηση του Hariri, ενδέχεται να μην περιοριστεί μόνο σε αυτό το πρώτο βήμα. Οι Σαουδάραβες ήδη εξετάζουν πολιτικές και οικονομικές κυρώσεις, πιθανότητα όμοιες με αυτές που εκδόθηκαν εναντίον του Κατάρ, με σκοπό να καταστρέψουν την οικονομική σταθερότητα της χώρας. Η λογική που επικρατεί υπέρ μιας τέτοιας κλιμάκωσης στηρίζει πως μία εσωτερική κρίση στο Λίβανο θα αναγκάσει τη Hezbollah να επικεντρωθεί στο εσωτερικό και θα αποτρέψει, συνεπακολούθως, τη συμμετοχή της σε άλλα πεδία μάχης εντός της περιφέρειας.

Όμως, παρά τις -ορισμένες φορές- δυσλειτουργικές δομές του και την πολυπλοκότητα των πολιτικών ισορροπιών στο εσωτερικό του, ο Λίβανος παραμένει ένα πρότυπο διακοινοτικής ειρήνης, συνύπαρξης και συνδιακυβέρνησης στην περιοχή, παρά τον αιματηρό εμφύλιο ο οποίος διήρκησε επί 15 χρόνια. Ένα πρότυπο προς μίμηση την επόμενη μέρα για τα γειτονικά κράτη, Συρία, Ιράκ και Υεμένη, που ακόμη υποφέρουν από τα δεινά του εμφυλίου. Μάλιστα, η πρωτότυπα διαμορφωμένη πολιτική οργάνωση της χώρας και η θρησκευτική ελευθερία που συναντάται σε αυτή δύνανται να αποτελέσουν καθ’ εαυτές το μοναδικό ισχυρό όπλο εναντίον της περαιτέρω ριζοσπαστικοποίησης των πληθυσμών της περιοχής.

Επιπροσθέτως, μία δραστική αλλαγή στις πολιτικές ισορροπίες δυνάμεων εντός του Λιβάνου θα συμβάλει στην ενίσχυση του χάους και των πολιτικών κρίσεων που ήδη καταδυναστεύουν τη Μέση Ανατολή. Ένας νέος πυρήνας αστάθειας μπορεί να λειτουργήσει μόνο υπονομευτικά των ανθρωπιστικών συμφερόντων του πολιτισμένου κόσμου, και να δημιουργήσει μία δεξαμενή μαχητών για τα ενεργά τρομοκρατικά δίκτυα της περιοχής. Ένα αμάγαλμα διεθνών δυνάμεων έχει μέχρι σήμερα επενδύσει σημαντικά πολιτικά και οικονομικά κεφάλαια -ο καθένας σύμφωνα με τα συμφέροντά του- για να συνθλίψει τον ISIS σε Ιράκ και Συρία. Το πλέον ανεπιθύμητο μετά από αυτή την προσπάθεια θα ήταν η δημιουργία ενός κατακερματισμένου Λιβάνου, ο οποίος θα παρέχει τη δυνατότητα στον ISIS, ή και άλλες εξτρεμιστικές ομάδες, να ανασυνταχθούν και να ενισχύσουν τις δυνάμεις τους.

Τέλος, ακόμη και αν προσπαθήσουμε να ταυτιστούμε με τους σκοπούς και στόχους του στέμματος της Riyadh, η στρατηγική που έχει επιλέξει μοιάζει δυσλειτουργική. Ο εξαναγκασμός ουσιαστικά σε παραίτηση του πρωθυπουργού της χώρας αποξένωσε και τους σουνίτες πολίτες των παραδοσιακά φίλων της Σαουδικής Αραβίας, οι οποίοι εξέλαβαν την κίνηση αυτή ως εξευτελιστική. Άλλωστε, οι ίδιοι ανησυχούν πως ενδεχόμενες μελλοντικές οριζόντιες κυρώσεις, όπως αυτές που επιβλήθηκαν στο Κατάρ, θα σημάνουν την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου του συνόλου των κατοίκων της χώρας. Παράλληλα, η δημιουργία μίας κρίσης στο εφαλτήριο της δύναμης της Hezbollah μπορεί να την αποσυντονίσει προσωρινά, ωστόσο η καθιερωμένη παντοδυναμία της και η παλαιότερη επιβίωση και ακμάζουσα πορεία της σε περιόδους βίας και αστάθειας ουσιαστικά εξασφαλίζουν ότι, μάλλον, θα βγει αλώβητη από αυτήν τη διαδικασία. Άλλωστε, η συγκεκριμένη στρατηγική δοκιμάστηκε και στο παρελθόν εναντίον της Hezbollah, από χώρες πιο έμπειρες στη χρήση παρεμβατικών πολιτικών, όπως το Ισραήλ και οι ΗΠΑ (τους μήνες που προηγήθηκαν του Πολέμου μεταξύ Hezbollah και Ισραήλ το 2006) και απέτυχε. Χαρακτηριστικά ο καθηγητής στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού, Rami Khouri, αναφέρει «Οι Σαουδάραβες δεν είναι μαθημένοι/εκπαιδευμένοι σε τέτοιου είδους κινήσεις εξωτερικής πολιτικής. Ακόμη μαθαίνουν, είναι κάτι νέο για αυτούς…».

Ο Λίβανος είναι μια χώρα εθνοτικά, πολιτικά και θρησκευτικά πολύτιμη, λόγω της πολυπλοκότητάς της, αλλά και της ταυτόχρονης σταθερότητας, την οποία απολαμβάνει για να χρησιμοποιηθεί ως πεδίο σύγκρουσης μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράν. Με την επιστροφή του Hariri στη Βηρυτό, οι κραταιές πολιτικές δυνάμεις της χώρας πιθανότατα προσπαθούν να κατευνάσουν την κρίση που δημιουργήθηκε, όμως δύσκολα -εν μέρει λόγω της επιρροής τους από την Τεχεράνη- θα είναι διατεθειμένοι να παραχωρήσουν στη Riyadh αυτά που «ζητάει».

Από την άλλη, προβληματικό παραμένει και το γεγονός πως κάθε προσπάθεια αφοπλισμού της Hezbollah στο παρελθόν και μεταστροφής της σε συμβατικό κόμμα απέτυχε, αφήνοντας ανοιχτό το πεδίο για εφαρμογή κυρώσεων και παρεμβάσεων εναντίον της.

Πηγές:

  1. Al-Dajani, R. F. (2017). Saudi-Iranian cold war in Middle East heats up in Lebanon. https://www.ncronline.org/news/opinion/ncr-today/saudi-iranian-cold-war-middle-east-heats-lebanon
  2. Barnes-Dacey, J. (1970). Destabilising Lebanon will only strengthen Hezbollah. http://www.ecfr.eu/article/commentary_destabilising_lebanon_will_only_strengthen_hezbollah_7235
  3. Dearden, L. (2017). Saudi Arabia is a ‘bully’ that risks destabilising Middle East, says Qatar. http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-lebanon-intimidation-campaign-middle-east-qatar-deputy-pm-hariri-blockade-destabilise-a8077606.html
  4. Hijazi, J. (2017). What you need to know about Saudi Arabia’s tensions with Lebanon. https://www.pbs.org/newshour/world/what-you-need-to-know-about-saudi-arabias-tensions-with-lebanon
  5. Khashoggi, J. (2017). Saudi Arabia is creating a total mess in Lebanon. https://www.washingtonpost.com/news/global-opinions/wp/2017/11/13/saudi-arabia-is-creating-a-total-mess-in-lebanon/?utm_term=.746db90c2be6
  6. Saab, B. Y. (2017). Don’t Let the Saudis Destabilize Lebanon. https://www.foreignaffairs.com/articles/lebanon/2017-11-20/dont-let-saudis-destabilize-lebanon
  7. Economist. (2017). Iran and Saudi Arabia take their rivalry to Lebanon. https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21731447-while-lebanons-prime-minister-goes-paris-iran-and-saudi-arabia-take-their

Tagged under:

Μεταπτυχιακός απόφοιτος Διαχείρισης Συγκρούσεων, Ασφάλειας και Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου του Leeds. Βαθιά ρεαλιστής και ουτοπιστής με έντονο ενδιαφέρον την παρατήρηση των ζυμώσεων που λαμβάνουν χώρα στη διεθνή πολιτική και οικονομική σκακιέρα.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest