Προοπτικές των ευρωπαϊκών διαστημικών δραστηριοτήτων

της Σοφίας Καρμή.

Την 10η Σεπτεμβρίου 2016 διεξήχθη η πρώτη Δημόσια Συζήτηση Πολιτών για το Διάστημα στην Ευρώπη (Citizens’ Debate on Space for Europe), ως διοργάνωση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (European Space Agency, ESA). Καθένα από τα 22 κράτη-μέλη της ESA, στα οποία συγκαταλέγεται επισήμως κι η Ελλάδα από το 2005 [1], επέλεξε για συμμετοχή στην εκδήλωση ένα δείγμα 100 ατόμων, αντιπροσωπευτικό του γενικού πληθυσμού. Σε όλα τα κράτη-μέλη πραγματοποιήθηκε αφενός ενημέρωση για τα επιτεύγματα του παρελθόντος, αφετέρου συζήτηση κι έκφραση απόψεων των πολιτών επί των διαστημικών δραστηριοτήτων του μέλλοντος.

Ο σκοπός ύπαρξης ενός διακρατικού διαστημικού οργανισμού, όπως είναι η ESA, εκτείνεται πολύ μακρύτερα από τη διεύρυνση της θεωρητικής επιστημονικής γνώσης για το Σύμπαν. Η διαστημική έρευνα και τεχνολογία σχετίζεται με μια πληθώρα άλλων επιστημών. Με τη χρήση διαστημικών προγραμμάτων καθίσταται δυνατή η λήψη σημαντικών πληροφοριών για την ίδια τη Γη, με αντίκρισμα στις φυσικές επιστήμες (μετεωρολογία, γεωλογία, ωκεανογραφία και θαλάσσια επιτήρηση), τις κοινωνικές επιστήμες (παρακολούθηση αστικής ανάπτυξης ή κυμάτων μεταναστών, πρόληψη ανθρωπιστικών κρίσεων), την προστασία του περιβάλλοντος (κλιματική αλλαγή, αειφόρος ανάπτυξη, παρακολούθηση δασών), ακόμα και στην ιατρική (τηλεϊατρική).

Η ανάπτυξη της διαστημικής τεχνολογίας έχει βρει πολύτιμες εφαρμογές, τόσο σε προφανείς τομείς, όπως οι τηλεπικοινωνίες (π.χ. για την Ευρώπη το πρόγραμμα ARTES), όσο και σε φαινομενικά άσχετους, μέσω των λεγόμενων spinoffs: ένα προϊόν, δημιουργηθέν για ορισμένο σκοπό, βρίσκει χρήση και σε άλλους κλάδους. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο σχεδιασμός του βηματοδότη, ο οποίος αξιοποίησε διαστημική τεχνολογία που αναπτύχθηκε για προγράμματα της NASA [2]. Σήμερα, εμφανίζονται συνεχώς νέες δίοδοι αξιοποίησης των διαστημικών τεχνολογιών, με πρόσφατο παράδειγμα την αλλαγή που βιώσαμε φέτος στην Αττική με την εισαγωγή της τηλεματικής (OASA Telematics), όπου με μετάδοση πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο γίνεται εκτίμηση του χρόνου αναμονής στις στάσεις των οδικών μέσων μαζικής μεταφοράς.

Οι παραπάνω καινοτομίες έχουν ως προϋπόθεση, αλλά κι επακόλουθο, την άνθηση της βιομηχανίας, με τα αντίστοιχα οικονομικά οφέλη. Πέρα από τους επιστήμονες που απορροφώνται στα ερευνητικά πόστα, υπάρχει κι ένα πλήθος εργαζομένων που απασχολούνται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις για την ανάπτυξη και διαχείριση των νέων τεχνολογιών. Η Ευρώπη ήδη φιλοξενεί μεγάλες εταιρείες διαστημικής βιομηχανίας, όπως οι Thales S.A. και OHB S.E., με γνωστότερη, ίσως, την Airbus Group S.E. Εν ολίγοις, το διάστημα έχει αναδειχθεί σε προσοδοφόρα επένδυση: σε παρουσίαση της ESA στη δημόσια συζήτηση, αναφέρθηκε εκτίμηση κατά την οποία κάθε ευρώ που δρομολογείται σε διαστημική δραστηριότητα αποδίδει τουλάχιστον 6 ευρώ κέρδος.

Λόγω του διακρατικού χαρακτήρα της, η ESA προωθεί την συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών της, κι όχι μόνο. Συμμετοχή σε προγράμματα της ESA έχουν κι άλλες χώρες, ακόμα κι εκτός Ευρώπης – όπως ο Καναδάς – , υπογράφοντας συμφωνίες συνεργασίας. Η γειτονική μας Κύπρος έγινε το 11ο συνεργαζόμενο μέλος με την υπογραφή τέτοιας συμφωνίας την 6η Ιουλίου 2016 [3]. Με τη συνεργατική δράση, τα μέλη της ESA επιτυγχάνουν συλλογικά στόχους πέραν των δυνατοτήτων κάθε χώρας ξεχωριστά. Στην πλοήγηση, φερ’ ειπείν, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Galileo είναι σε θέση να ανταγωνιστεί 3 ισχυρά εθνικά προγράμματα πλοήγησης: το GPS των ΗΠΑ, το GLONASS της Ρωσίας και το BeiDou της Κίνας [4]. Πέρα από τις διευρωπαϊκές, με την εξέχουσα παρουσία της ESA αναβαθμίζονται και οι διεθνείς συνεργασίες με κράτη διαστημικής δραστηριοποίησης. Λαμπρό παράδειγμα αποτελεί ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (International Space Station, ISS) που χρησιμοποιείται από κοινού από την ESA και τους διαστημικούς οργανισμούς Καναδά, ΗΠΑ, Ρωσίας κι Ιαπωνίας [5].

%cf%83%cf%84%ce%b7-%ce%bc%ce%ad%cf%83%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%ac%cf%81%ce%b8%cf%81%ce%bf%cf%85

Απεικόνιση των αποστολών Sentinel, που παρατηρούν τη Γη στο πλαίσιο του προγράμματος Copernicus της ESA

 

Η Ελλάδα ως μέλος της ESA έχει να ωφεληθεί σε κάθε τομέα: επιστημονικό, τεχνολογικό, βιομηχανικό, οικονομικό, κοινωνικοπολιτικό. Στην ESA μέχρι σήμερα εφαρμόζεται μια πολιτική «δίκαιης επιστροφής / ανταπόδοσης», σύμφωνα με την οποία γίνεται επένδυση στην ερευνητική και βιομηχανική υποδομή ενός κράτους-μέλους, ανάλογη με την οικονομική εισφορά αυτού. Επί του παρόντος, η εισφορά μας στη διαστημική έρευνα αντιστοιχεί σε 12 ευρώ ανά κεφαλή ανά έτος (στην Αμερική είναι πολλαπλάσιο το ποσό). Στη δημόσια συζήτηση των πολιτών, οι Έλληνες συμμετέχοντες εξέφρασαν ενδιαφέρον για ενδεχόμενη αύξηση της εισφοράς μας στα διαστημικά προγράμματα, ορμώμενοι, επίσης, από την υψηλή απόδοση που φαίνονται να έχουν τέτοιας φύσεως επενδύσεις. Δεδομένης της οικονομικής κρίσης, η Ελλάδα θα μπορούσε να κινηθεί με γνώμονα τις τεχνολογικές καινοτομίες όσον αφορά τις δραστηριότητες που θα αναλάβει, θεωρώντας ότι η τεχνολογική εξέλιξη έχει άμεσα προεκτάσεις σε πολλούς τομείς, και αποτελεί εφαλτήριο για βιομηχανική και οικονομική ανάπτυξη. Απόρροια θα είναι και η παραμονή ενός τμήματος εργατικού δυναμικού στη χώρα. Με τη δημιουργία μιας υγειούς βάσης στην παραγωγή και προαγωγή τεχνολογιών, αναμένεται να επέλθει σύντομα κάποια οικονομική ανάταση, ώστε να υπάρξει έπειτα η δυνατότητα για μεγαλύτερη επένδυση και σε παραγωγή γνώσεων – τόσο σε θεωρητική όσο και σε εφαρμοσμένη επιστήμη.

Ζώντας στην εποχή της πληροφορίας, αξιοσημείωτος είναι, επίσης, ο τομέας της συγκέντρωσης κι επεξεργασίας μεγάλου όγκου δεδομένων. Τα λεγόμενα “big data” αυξάνονται ραγδαία: μέχρι το 2020 υπολογίζεται ότι θα υπάρχουν 50 δισεκατομμύρια αυτόνομες συσκευές – άλλες μελέτες δίνουν μεγαλύτερα νούμερα – που θα παράγουν τέτοια ψηφιακά δεδομένα, με αγοραστική αξία που αναμένεται να πολλαπλασιαστεί στα επόμενα χρόνια [6]. Μια καλή πηγή προς αξιοποίηση σε αυτόν τον κλάδο είναι το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Copernicus, το οποίο παρέχει δωρεάν δορυφορικά περιβαλλοντικά δεδομένα, προς επεξεργασία κι ελεύθερη χρήση από οποιονδήποτε, για κερδοσκοπικούς και μη σκοπούς [7].

Η Ελλάδα μπορεί να επενδύσει σε διαστημικές διεργασίες, τόσο για εσωτερική ανάπτυξη όσο και για βελτίωση των διεθνών σχέσεων στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοινωνική δομή. Με την επιτυχή διοργάνωση του πρώτου debate των πολιτών, ξεκίνησε μια σημαντική προσπάθεια για καλύτερη ενημέρωση ως προς τη σημασία των διαστημικών ερευνών, καθώς και για ενθάρρυνση μιας πιο ενεργούς συμμετοχής στη διαστημική πολιτική. Στατιστικά αποτελέσματα των απόψεων που εξέφρασαν οι συμμετέχοντες κάθε χώρας αναρτήθηκαν άμεσα σε πρώιμη μορφή στη σελίδα www.citizensdebate.space, ώσπου να καταγραφούν και να παρουσιαστούν πλήρως τις επόμενες ημέρες. Στην ίδια σελίδα θα διατίθεται οπτικοακουστικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε στην εκδήλωση, προς χρήση για διοργάνωση δευτερογενών δημοσίων συζητήσεων από συλλόγους κι εκπαιδευτικούς οργανισμούς.

Πηγές

  1. Greece becomes 16th ESA member state (2005) Available at: http://www.esa.int/About_Us/Business_with_ESA/Greece_becomes_16th_ESA_Member_State (Accessed: 24 September 2016).
  2. Health and Medicine (no date) Available at: https://spinoff.nasa.gov/spinoff1996/25.html (Accessed: 24 September 2016).
  3. Η Κύπρος γίνεται το 11ο Ευρωπαϊκό Συνεργαζόμενο Κράτος Μέλος της ESA (no date) Available at: http://www.esa.int/ell/ESA_in_your_country/Greece/E_Khupros_ghinetai_to_11o_Eyropaikho_Synergazhomeno_Krhatos_Mhelos_tes_ESA (Accessed: 24 September 2016).
  4. What is Galileo? (2015) Available at: http://www.esa.int/Our_Activities/Navigation/Galileo/What_is_Galileo (Accessed: 24 September 2016).
  5. Partners sign ISS agreements (2006) Available at: http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/elements/partners_agreement.html (Accessed: 24 September 2016).
  6. Danova, T. (2013) Morgan Stanley: 75 Billion devices will be connected to the Internet of things by 2020. Available at: http://www.businessinsider.com/75-billion-devices-will-be-connected-to-the-internet-by-2020-2013-10 (Accessed: 24 September 2016).
  7. Data access (2016) Available at: http://www.copernicus.eu/main/data-access (Accessed: 24 September 2016).

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest