Προσεγγίσεις για την παγκόσμια ανισότητα (Μέρος 2ο) : Διεπιστημονική και Διιστορική Προσέγγιση στην ανισότητα

Αυτό το άρθρο είναι το 1ο μέρος από τα 2 με τίτλο: Προσεγγίσεις για την παγκόσμια ανισότητα
Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Στο προηγούμενο άρθρο είδαμε το επιχείρημα του Jared Diamond, όπως αυτό αποτυπώνεται στο βιβλίο του του Guns, Germs and Steel: a short history of everybody for the last 13,000 years. Σύμφωνα με τον Diamond, για να βρει κανείς τις απαρχές της παγκόσμιας οικονομικής ανισότητας, γιατί δηλαδή κάποιοι «έχουν» και κάποιοι «δεν έχουν» (σε ελεύθερη μετάφραση του δικού του «History’s Haves and Have-nots») πρέπει να κοιτάξει πίσω σε μια εποχή χωρίς ανισότητες. Τα διαθέσιμα φυτά και ζώα στις εκάστοτε περιοχές έπαιξαν τον καθοριστικό ρόλο για την νεολιθική-αγροτική επανάσταση. Αυτή η μετάβαση από τον τροφοσυλλεκτικό τρόπο ζωής στον γεωργικό καθώς και η εγκατάσταση σε μόνιμους οικισμούς ήταν μια πραγματική επανάσταση, όχι μόνο στον τρόπο παραγωγής. Η μόνιμη εγκατάσταση έθεσε τις βάσεις για την ιδέα της ιδιοκτησίας ενώ η παραγωγή πέραν των αναγκών μιας μεγάλης φυλής αποτέλεσε την απαρχή του εμπορίου. Τόσο η ιδιοκτησία όσο και το εμπόριο ήταν βασικά στοιχεία των αναπτυσσόμενων αρχαίων πολιτισμών στην Ευρασιατική χώρα και την Αίγυπτο. Αντίστοιχες δομές παρατηρούνται και σε περιοχές όπου η γεωργία αναπτύχθηκε αυτόνομα, όπως το Μεξικό και η βόρεια Λατινική Αμερική.

Οι πολιτικές μεταβολές που επέφερε η νεολιθική επανάσταση (γεωργία, τεχνολογία), είχαν ως αποτέλεσμα το πρώτο μεγάλο άνοιγμα της ψαλίδας του παγκόσμιου πλούτου. Οι ανθρώπινη οργάνωση αρχίζει να μεταβάλλεται από της ομάδες ανθρώπων (bands) σε φυλές (tribes) και βασίλεια (chiefdoms). Στη μεταβολή αυτή, σημαντικό ρόλο έπαιξε ο πόλεμος, όπως ισχυρίζεται ο Francis Fukuyama στο βιβλίο του The Origins of Political Order: from prehuman times to the French Revolution. Οι πρώτες κρατικές δομές ήταν πιο περίπλοκες και οργανωμένες ώστε να μπορούν να απορροφούν ή να καταλαμβάνουν και να αντικαθιστούν παλιότερες μορφές οργάνωσης. Από αυτό το σημείο και μετά, η υπόθεση του Jared Diamond δίνει τη θέση της σε θεσμιστικές προσεγγίσεις.

Σύμφωνα με αυτές τις προσεγγίσεις, η πηγή της ανισότητας βρίσκεται στη διαφορά των πολιτικών και οικονομικών θεσμών σε διάφορες περιοχές τους κόσμου. Συγκεκριμένα, διαφορετικά μονοπάτια στους πολιτικούς θεσμούς οδηγούν σε διαφορετικά οικονομικά συστήματα. Άλλα συστήματα δέχονται και προστατεύουν για παράδειγμα το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας ή της ευρεσιτεχνίας, ενώ άλλα δεν τους δίνουν σημασία (inclusive/exclusive economic systems). Οι ανισότητες στον πλούτο έχουν τις ρίζες τους λοιπόν στη διαφορά των πολιτικών θεσμών.

Η προσέγγιση αυτή αναπτύσσεται από τους Acemoglu και Robinson στο βιβλίο τους Why Nations Fail: The origins of power, prosperity and poverty. Στο βιβλίο αυτό ασκείται κριτική στην υπόθεση της γεωγραφίας του Jared Diamond καθώς, όπως ισχυρίζονται οι συγγραφείς, η υπόθεση του δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί κράτη της ίδιας περιοχής γεωγραφικά (παραδείγματος χάριν η Νότια και η Βόρεια Κορέα) έχουν τόσο αποκλίνοντα επίπεδα ανάπτυξης. Ωστόσο, το επιχείρημα του Diamond προορίζεται να φτάσει μέχρι εκεί; Η θεσμιστική προσέγγιση ξεκινά την ανάλυσή της από την εγκαθίδρυση συγκεκριμένων θεσμών, όπως το κοινοβούλιο, χωρίς όμως να εξηγεί γιατί οι θεσμοί αυτοί εμφανίστηκαν στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και όχι σε άλλη, την συγκεκριμένη περίοδο και όχι άλλη. Αυτό δε σημαίνει πως μια από τις δύο προσεγγίσεις είναι άχρηστη για την πολιτική ανάλυση ή ανάξια λόγου. Η υπόθεση της γεωγραφίας μάς προσφέρει μεν μια σοβαρή και επιστημονικά άρτια βάση για την απαρχή της οικονομικής ανισότητας, όμως φτάνει ως ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο. Η προσέγγιση των Acemoglu και Robinson δίνει πειστικές απαντήσεις, αλλά δεν πάει αρκετά πίσω, ώστε αυτές οι απαντήσεις να αφορούν τις πραγματικές ρίζες της ανισότητας. Η αναίρεση όμως της μιας υπόθεσης με βάση την άλλη είναι ανούσια και η συγκριτική και διεπιστημονική προσέγγιση (πολιτική επιστήμη, βιολογία, ανθρωπολογία, ιστορία, οικονομικά) μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως η απάντηση στο ερώτημα «Γιατί η οικονομική ανισότητα διαιωνίζεται και πού έχει τις βάσεις της;» δεν πρέπει να περιορίζεται σε μία μόνο αφήγηση.

Πλοήγηση στις σειρέςΠροσεγγίσεις για την παγκόσμια ανισότητα (Μέρος 1ο) : Τα ίχνη της ανισότητας στον δρόμο προς την πρώτη μεγάλη παραγωγική επανάσταση >>

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest