Προσεγγίσεις για την παγκόσμια ανισότητα (Μέρος 1ο) : Τα ίχνη της ανισότητας στον δρόμο προς την πρώτη μεγάλη παραγωγική επανάσταση

Αυτό το άρθρο είναι το 2ο μέρος από τα 2 με τίτλο: Προσεγγίσεις για την παγκόσμια ανισότητα

Ο κόσμος στον οποίον ζούμε χαρακτηρίζεται από οικονομική ανισότητα. Σε ορισμένες πλευρές του πλανήτη το προσδόκιμο ζωής είναι μεγαλύτερο, οι άνθρωποι είναι πιο υγιείς και πιο μορφωμένοι. Έχουν τη δυνατότητα να απολαμβάνουν κρατικές υπηρεσίες όπως δωρεάν υγεία και παιδεία, υποδομές και γραφειοκρατία από ένα κράτος που δεν τους εκμεταλλεύεται, ενώ απολαμβάνουν το δικαίωμα της ψήφου. Οι συνθήκες αυτές δεν είναι δεδομένες σε όλο τον κόσμο όπως είναι δεδομένες στις χώρες της Δύσης. Γιατί όμως οι χώρες με αυτό το επίπεδο πλούτου είναι οι χώρες τις Δύσης; Γιατί οι κάτοικοι του Κονγκό ή των Νήσων του Σολομώντα δεν θεωρούν τα παραπάνω ως δεδομένα; Γιατί ανέπτυξαν προηγμένο πολιτισμό οι πληθυσμοί της Κίνας και όχι οι Αβορίγινες της Αυστραλίας; Οι λόγοι δεν μπορεί να είναι φυλετικοί. Στην ανάπτυξη μιας σειράς επιχειρημάτων για την πηγή αλλά και την εξέλιξη των πάσης φύσεως ανισοτήτων του πλανήτη, η προσέγγιση πρέπει να είναι «Γιατί συνέβη το χ στην περιοχή Α και όχι στη Β;», «Γιατί ο λαός Α σημείωσε τεχνολογική πρόοδο την ίδια περίοδο που ο λαός Β δεν το έκανε;».

Υπάρχουν πολλές υποθέσεις που προσπαθούν να εξηγήσουν την απαρχή της ανισότητας. Η υπόθεση που πηγαίνει ίσως πιο πίσω στο χρόνο από όλες (με εξαίρεση τις υποθέσεις  που αποδίδουν την ανισότητα σε φυλετικά χαρακτηριστικά), είναι υπόθεση της γεωγραφίας όπως αναπτύσσεται από τον Jared Diamond στο βιβλίο του Guns, Germs and Steel: a short history of everybody for the last 13,000 years. Στο βιβλίο αυτό ο Diamond ξεδιπλώνει το επιχείρημα ότι η ρίζα των ανισοτήτων που παρατηρούνται βρίσκεται στην άνιση κατανομή από τη φύση των πόρων όπως καλλιεργήσιμα φυτά και ζώα που μπορούν να εξημερωθούν και να είναι παραγωγικά. Για να ξεκινήσει από κάπου το επιχείρημα, ο Jared Diamond πηγαίνει πίσω στο χρόνο, σε μια περίοδο που δεν υπήρχαν ουσιαστικές ανισότητες και όπου όλοι οι άνθρωποι (homo sapiens) του πλανήτη ζούσαν περίπου με τον ίδιο τρόπο, ως κυνηγοσυλλέκτες  (hunter-gatherers), δηλαδή 13.000 χρόνια πριν. Αν και το κυνήγι και η συλλογή καρπών μπορούσαν να συντηρήσουν μικρές ομάδες ανθρώπων (bands), ωστόσο αυτές οι μέθοδοι δεν ήταν αρκετά αποτελεσματικές για την εύρεση επαρκούς τροφής ώστε να αποφεύγεται η συνεχής μετανάστευση, καθώς το κυνήγι είναι χρονοβόρο, επικίνδυνο και αβέβαιου αποτελέσματος, και η συλλογή καρπών δεν προσφέρει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά ούτε προσφέρεται για μακρόχρονη αποθήκευση.

Η επανάσταση ήρθε με την ανακάλυψη της γεωργίας. Οι περιοχές στις οποίες εμφανίστηκε το φαινόμενο ανεξάρτητα ήταν η Μέση Ανατολή, η Κίνα και δευτερευόντως η Αμερικανική ήπειρος, η Αφρική και η Νέα Γουινέα. Η περιοχή της Μέσης Ανατολής ήταν, εκείνη την περίοδο, ιδιαίτερα γόνιμη και κυρίως φιλοξενούσε σιτηρά όπως το σιτάρι και το κριθάρι. Αυτοί οι δύο καρποί μπορούν να παράγονται μαζικά, να αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα ενώ είναι πολύ θρεπτικοί. Η ενασχόληση με τη γεωργία είχε ως αποτέλεσμα την εγκατάσταση, για πρώτη φορά, πληθυσμών σε μια περιοχή. Οι αγρότες άλλαζαν άθελά τους τη φύση των σιτηρών, αφού επέλεγαν τους μεγαλύτερους καρπούς και η αύξηση στην παραγωγή έφερε ταυτόχρονα και αύξηση στον πληθυσμό. Η αύξηση αυτή σήμαινε πως οι άνθρωποι μπορούσαν να αναπτύξουν τέχνες και ειδικότητες, αφού το κυνήγι δεν δέσμευε πια το χρόνο τους, με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί η τεχνολογία αλλά και να δημιουργηθούν ελίτ. Ταυτόχρονα σχεδόν εμφανίστηκε το φαινόμενο της εξημέρωσης των ζώων. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τα 14 μεγάλα ζώα που προσφέρονται για εξημέρωση και εκμετάλλευση, κανένα δεν συναντάται σε περιοχές όπως η Αυστραλία, η Αφρική ή η Βόρεια Αμερική.

Το ερώτημα που γεννάται είναι το εξής: Γιατί η περιοχή της Μέσης Ανατολής δεν έχει σήμερα τα πρωτεία της ανάπτυξης και του πλούτου αφού κατείχε ένα τόσο σοβαρό προβάδισμα έναντι άλλων περιοχών; Η απάντηση βρίσκεται και πάλι στο κλίμα της περιοχής το οποίο, σε συνδυασμό με την υπερεκμετάλλευση από τους ανθρώπους, κατέστησε το έδαφος άγονο μετά από αιώνες γεωργίας. Παρόλα αυτά, η γεωργία και οι κοινωνικοπολιτικές της επιπτώσεις εξαπλώθηκαν σε όλη την Ευρασία. Το γιατί η εξάπλωση έγινε σε όλο το πλάτος της Ευρασίας και όχι, για παράδειγμα, στην υποσαχάρια Αφρική, εξηγείται από τους γεωγραφικούς άξονες. Περιοχές του ίδιου γεωγραφικού μήκους (άξονας Ανατολής-Δύσης) έχουν τις ίδιες ώρες ημέρας και νύχτας και μπορούν να φιλοξενήσουν τα ίδια φυτά και τα ίδια ζώα. Σε αντίθεση με την Ευρασία, η Αμερικανική ήπειρος έχει συγκριτικά μεγαλύτερο γεωγραφικό πλάτος από ότι μήκος, κάτι που σημαίνει πως οι συνθήκες από τη μία περιοχή στην άλλη είναι πολύ διαφορετικές. Οι μεγάλοι αρχαίοι πολιτισμοί εμφανίστηκαν εκείνη την περίοδο. Πλέον υπήρχε αρκετή τροφή για να τραφούν οι πολιτικές και θρησκευτικές ελίτ, οι επαγγελματίες και οι δούλοι για να χτίσουν τις πυραμίδες και τους ναούς από την Ευρώπη ως την Αίγυπτο και από την Ινδία ως την Κίνα.

Diamond, Jared. Guns Germs and Steel (pg. 177)

Diamond, Jared. Guns Germs and Steel (pg. 177)

Πλοήγηση στις σειρές<< Προσεγγίσεις για την παγκόσμια ανισότητα (Μέρος 2ο) : Διεπιστημονική και Διιστορική Προσέγγιση στην ανισότητα

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest