Προσεχώς Brexit: Στην τελική ευθεία για την αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η καθοριστική ημερομηνία της 23ης Ιουνίου 2016 έκρινε την επιθυμία του βρετανικού λαού για την αποχώρηση της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), με ποσοστό μόλις 52%. Το αποτέλεσμα αυτό οδήγησε στην παραίτηση του πρωθυπουργού David Cameron, ενώ η ανάληψη της πρωθυπουργίας από την Theresa May έγινε τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, με την εντολή να κινήσει τις διαδικασίες για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ (Liberal, 2016). Παρά την περίοδο στασιμότητας που ακολούθησε ως προς τις εν λόγω διαδικασίες, η Βουλή των Κοινοτήτων -η λεγόμενη Κάτω Βουλή- υπερψήφισε στις 13 Μαρτίου το σχέδιο νόμου που αφορά στην επιφόρτιση της πρωθυπουργού για την εκκίνηση των διαδικασιών αποχώρησης, παρά την απόρριψη του ίδιου από τη Βουλή των Λόρδων την 1 Μαρτίου (Καθημερινή, 2017). Σήμερα η πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Theresa May, πρόκειται να ενεργοποιήσει το άρθρο 50  της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), προετοιμάζοντας ένα νομοθετικό και πολιτικό πρόγραμμα σχετικά με την αποχώρησή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Masters και Wilkison, 2017).

Η περίπλοκη διαδικασία αποχώρησης από την ΕΕ

Η απόφαση της Theresa May για την ενεργοποίηση της διαδικασίας για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου θα αποτελέσει εφαλτήριο σε μία σειρά διαδικασιών. Συγκεκριμένα, σε περίπου ένα μήνα μετά την ενεργοποίηση του άρθρου 50, η ΕΕ θα συνεδριάσει σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (με τους εκπροσώπους των 27 κρατών-μελών) προκειμένου να δοθεί η εντολή διαπραγματεύσεων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι, από την πλευρά του, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Donald Tusk, ανέφερε σε σχόλιό του σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης ότι θα παρουσιάσει ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές του  Brexit στα 27 κράτη- μέλη, σε χρονικό διάστημα 48 ωρών. Παράλληλα, η στάση που πρόκειται να ακολουθήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενδεχομένως, καταδεικνύεται από την πρόσφατη δήλωση του προέδρου του εν λόγω θεσμικού οργάνου της ΕΕ (Masters και Wilkison, 2017):

«the remaining member states will fall in love with each other again and renew their vows with the European Union»  (Jean Claude Junker, 2017)

 

Το σχόλιο του Donald Tusk σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Πηγή: http://edition.cnn.com/2017/03/20/europe/brexit-eu-juncker-uk/

Οι προσεχείς μήνες, ιδιαίτερα ο Μάιος και o Ιούνιος, κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικοί για την εξέλιξη της βρετανικής αποχώρησης, καθώς θα ενταθούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ πλέον των δύο μερών, της ΕΕ -σε επίπεδο Επιτροπής- και του Ηνωμένου Βασιλείου, με εκπροσώπους τους τον Michel Barnier, ως επικεφαλής μίας ειδικής ομάδας εργασίας της Επιτροπής, και τον David Davis, ως επικεφαλής του υπουργείου για την αποχώρηση από την ΕΕ, και με την πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου, Theresa May(Glatte, 2017).  Το επόμενο στάδιο των διαδικασιών θα περιλαμβάνει την κατάθεση ενός προσχεδίου συμφωνίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η έγκριση του οποίου απαιτεί την υπερψήφιση τουλάχιστον 20 χωρών – αντίστοιχου του 65% του πληθυσμού της ΕΕ. Βάσει των εκτιμήσεων για τη χρονική διάρκεια ολοκλήρωσης όλων των απαραίτητων διαδικασιών του Brexit, η επίσημη πραγματοποίησή του θα λάβει χώρα στις αρχές του 2019 (Glatte, 2017). Το χρονικό διάστημα που θα ακολουθήσει, θα είναι κομβικό λόγω των συνεχών διαπραγματεύσεων που θα διεξαχθούν σχετικά με τις μελλοντικές σχέσεις των δύο μερών. Για πιθανή συμφωνία που θα επιτευχθεί, απαιτείται η έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με ειδική πλειοψηφία. Επιπλέον, θα χρειαστεί και η έγκριση της όποιας τέτοιας συμφωνίας από τη Βουλή των Κοινοτήτων και τη Βουλή των Λόρδων. Τέλος, όπως προβλέπεται στο άρθρο 50 της ΣΕΕ, οι Συνθήκες θα παύουν να ισχύουν για το Ηνωμένο Βασίλειο, από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της συμφωνίας αποχώρησης (Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2012).

Υπάρχει κίνδυνος «ντόμινο»; Το παράδοξο της βρετανικής περίπτωσης

Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους στους κόλπους της ΕΕ, όπως αποδείχθηκε από την αρχική στάση πολλών εκπροσώπων της απέναντι στο βρετανικό δημοψήφισμα, είναι η αποχώρηση και άλλων κρατών-μελών. Αρχική αντίδραση, επομένως, ήταν η προσπάθεια παραδειγματισμού των υπόλοιπων κρατών-μελών της ΕΕ, ώστε να μην ευδοκιμήσουν παρόμοιες αποφάσεις, οι οποίες θα έπλητταν ακόμη περισσότερο τα θεμέλια της ΕΕ. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η παρουσία του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΕ θεμελιωνόταν υπό το πρίσμα μίας μεταχείρισης που καθοριζόταν σε αρκετές περιπτώσεις από βρετανικούς όρους. Η αγγλοσαξονική χώρα θεωρούσε την παρουσία της ως σύνδεσμο της Γηραιάς Ηπείρου με τις ΗΠΑ. Η δε γεωγραφική της θέση συνέβαλε ιδιαιτέρως στην εν λόγω πεποίθηση (Cassen, 2016). Ενδεικτική της βρετανικής στάσης στα πρώτα χρόνια του ευρωπαϊκού εγχειρήματος ήταν η φράση του Winston Churchill :

We have our own dream and our own task. We are with Europe, but not of it. We are linked but not combined. We are interested and associated but not absorbed. If Britain must choose between Europe and the open sea, she must always choose the open sea” (Churchill, 1953) Πηγή: https://sayyes2europe.eu/2016/03/13/how-a-churchill-quote-was-stitched-up-to-support-brexit/

Με την εν λόγω φράση, ο τότε πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου τίθεται, μεν, υπέρ της ενότητας μεταξύ των χωρών της Γηραιάς Ηπείρου, επιβεβαιώνοντας, δε, την ιδιαίτερη θέση που θα είχε η Μεγάλη Βρετανία σε αυτό το εγχείρημα.

Γενικότερα, έχει επικρατήσει -ίσως μέχρι και σήμερα- η πεποίθηση πως το Ηνωμένο Βασίλειο διαφέρει από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, λόγω της ιστορικής κληρονομιάς που έχει αφήσει μέσω των κοινοπολιτειών, και των ξεχωριστών δεσμών που έχουν ενώσει αυτές τις χώρες μεταξύ τους. Ωστόσο, το παράδοξο που προκύπτει είναι ότι, παρά την άρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να αποδεχτεί τον εαυτό του ως μία εν γένει ευρωπαϊκή χώρα, έχει καταφέρει να εδραιώσει την παρουσία του στην ΕΕ και, πολλές φορές, ακόμη, να διαμορφώσει βασικά ζητήματα στα δικά της μέτρα. Ενδεικτική είναι η επικράτηση της φιλελεύθερης οικονομικής θεωρίας, η οποία είχε υιοθετηθεί πρώτα από τη βρετανική χώρα, ωφελώντας ιδιαιτέρως και τα βρετανικά συμφέροντα. Επιπλέον, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως η αγγλική γλώσσα έχει επικρατήσει ως η κατεξοχήν γλώσσα επικοινωνίας τόσο στους θεσμικούς κόλπους της ΕΕ, όσο και στην καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών. Παράλληλα, η επικράτηση Βρετανών τεχνοκρατών σε νευραλγικές θέσεις στους θεσμούς της ΕΕ, όπως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταδεικνύει την πρόθεση του Ηνωμένου Βασιλείου να προωθήσει τα συμφέροντά του «εκ των έσω»(Cassen, 2016).

Η θεμελιωμένη παρουσία της Μεγάλης Βρετανίας στην ΕΕ θα οδηγήσει σε πολλές δυσκολίες τα δύο διαπραγματευόμενα μέρη, τα οποία, μετά την ενεργοποίηση του άρθρου 50, θα κληθούν να λύσουν, πρωτίστως, το περίπλοκο ζήτημα της παρουσίας του Ηνωμένου Βασιλείου στην ενιαία αγορά και, στη συνέχεια, τη διατήρηση του δικαιώματος εγκατάστασης και εργασίας για τους Ευρωπαίους πολίτες στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και την παραμονή των Βρετανών πολιτών σε χώρες της ΕΕ (Hunt και Wheeler, 2017). Τα ζητήματα αυτά, άλλωστε, περιπλέκονται περισσότερο από τα συμφέροντα της Σκωτίας, της Ουαλίας και της Βόρειας Ιρλανδίας.

Τα πρώτα συμπεράσματα

Η προσεχής ενεργοποίηση των διαδικασιών αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελεί μία επιταγή του δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου. Παρά τη συνεχή αντίδραση μεγάλου μέρους του βρετανικού πληθυσμού κατά του Brexit, όπως αυτή εκδηλώνεται με διαδηλώσεις υπέρ της παραμονής στην ΕΕ, οι υποχρεώσεις της ευρωπαϊκής οικογένειας φαίνεται πως βάρυναν ένα από τα παιδιά της, δημιουργώντας μία νέα πραγματικότητα.

Η υπογραφή της διακήρυξης της Ρώμης (25/03/2017) από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, αναδεικνύει την πρόθεση της ΕΕ να παραμείνει ενωμένη στις μεγάλες προκλήσεις που προκύπτουν στον ευρωπαϊκό χώρο (European Council, 2017). Οι διαδικασίες της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου μπορεί, τυπικά, να καθυστερήσουν, ωστόσο η ρωγμή ανάμεσα σε αυτό και τα κράτη-μέλη της ΕΕ επήλθε, αρχικά, με το αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος, και πρόκειται να επισφραγιστεί μετά την ενεργοποίηση του άρθρου 50 της ΣΕΕ.

Σε μία εποχή όπου η σύμπλευση εθνικών και ευρωπαϊκών συμφερόντων καθίσταται ολοένα και δυσκολότερη, ενώ, παράλληλα, οι προκλήσεις για την ασφάλεια, την οικονομία και την κοινωνία παραμένουν, η βρετανική επιλογή συνεχίζει να αντιμετωπίζεται ως  «κακή». Το τρομοκρατικό χτύπημα στο Λονδίνο, στις 22 Μαρτίου 2017, αποδεικνύει την εν λόγω αντίληψη για τη βρετανική απομονωτική τάση, παρόλο που η ίδια αντιμετωπίζει κοινές προκλήσεις με κάθε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι επικείμενες διαπραγματευτικές διαδικασίες επιβεβαιώνουν τη βρετανική παραδοξότητα, με την προσπάθεια υιοθέτησης ενός ιδιότυπου καθεστώτος για τα οφέλη που ήδη καρπώνεται το Ηνωμένο Βασίλειο, καθιστώντας τις αρχικές προσπάθειες παραδειγματισμού ανεδαφικές. Εν κατακλείδι, η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, μετά την ενεργοποίηση του άρθρου 50, φαντάζει δίχως γυρισμό. Ωστόσο, οι όροι του εν λόγω διαζυγίου ενδεχομένως να επιβεβαιώσουν την ιδιαίτερη σχέση που είχαν ανέκαθεν τα δύο μέρη, οδηγώντας το Ηνωμένο Βασίλειο, στις αρχές του 2019, σε μία «υπό όρους αποχώρηση», που θα επισφραγίζει την μακροχρόνια βρετανική συμβολή στην ΕΕ.

Πηγές:

  1. Liberal. (2016). Στο Μπάκιγχαμ η May μετά τη παραίτηση του Cameron. [online]  Available at: http://www.liberal.gr/arthro/64781/epikairotita/2016/sto-palati-gia-tin-paraitisi-tou-o-David-Cameron.html [Accessed: 24 March 2017]
  2. Καθημερινή. (2017). Η Βουλή των Κοινοτήτων ενέκρινε τον νόμο για το Brexit. [online] Available at: http://www.kathimerini.gr/900334/article/epikairothta/kosmos/h-voylh-twn-koinothtwn-enekrine-ton-nomo-gia-to-brexit [Accessed: 24 March 2017]
  3. Καθημερινή. (2017). Η Βουλή των Λόρδων απέρριψε το νομοσχέδιο της Μέι για το Brexit.[online] Available at: http://www.kathimerini.gr/898486/article/epikairothta/kosmos/h-voylh-twn-lordwn-aperriye-to-nomosxedio-ths-mei-gia-to-brexit?platform=hootsuite [Accessed: 24 March 2017]
  4. Masters, J. and Wilkinson, D. (2017). Brexit: Article 50 will be triggered next week. [online] Available at: http://edition.cnn.com/2017/03/20/europe/brexit-eu-juncker-uk/ (Accessed: 25 March 2017)
  5. Glatte, S. (2017). Brexit: What is Article 50? A guide to what happens now. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/uk-politics-39143978 [Accessed: 24 March 2017]
  6. Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2012). ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (2012/C 326/01). [online] Available at: https://www.ecb.europa.eu/ecb/legal/pdf/c_32620121026el.pdf [Accessed: 24 March 2017]
  7. Cassen, B. (2016). Η βρετανική κληρονομιά της Ευρώπης. μτφ Χ.Λογοθέτης. [online] Available at:  http://monde-diplomatique.gr/?p=1657 [Accessed: 24 March 2017]
  8. Hunt, A. και Wheeler, B. (2017). Brexit: All you need to know about the UK leaving the EU. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/uk-politics-32810887 [Accessed: 24 March 2017]
  9. European Council. (2017). The Rome Declaration. [online] Available at: http://www.consilium.europa.eu/press-releases-pdf/2017/3/47244656633_en.pdf [Accessed: 24 March 2017]
  10. Say Yes 2 Europe- Remain in the EU. (2016). How a Churchill quote was “stitched up” to support Brexit. [online] Available at: https://sayyes2europe.eu/2016/03/13/how-a-churchill-quote-was-stitched-up-to-support-brexit/ [Accessed: 24 March 2017]

Tagged under:

Φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.Έχει εργαστεί ως δόκιμη ερευνήτρια στο Κέντρο Ρωσίας, Ευρασίας και Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης στον τομέα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας και είναι νυν δόκιμη ερευνήτρια στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων του Ι.ΔΙ.Σ. [email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This