Προστασία Προσωπικών Δεδομένων: Το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή

Εισαγωγικά

Αναφορικά με την αξία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων

Από καταβολής κόσμου, αποτελεί κοινή παραδοχή πως η ύπαρξη και η δράση ενός ανθρώπου, εντός του κοινωνικού ιστού, είναι στενότατα και αναπόδραστα συνδεδεμένη με την επικοινωνία με τους συνανθρώπους του. Η ανάπτυξη της προσωπικότητας και η συμμετοχή στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή προϋποθέτουν την ανεμπόδιστη ανταλλαγή ιδεών, πληροφοριών και μηνυμάτων. Αλλά και η ίδια η ιδιωτική ζωή του ατόμου περιλαμβάνει τη σχέση του με τον περιβάλλοντα κόσμο, δηλαδή, ως επί το πλείστον, τις ιδιωτικές σχέσεις του με άλλους ανθρώπους. Στις πλείονες των περιπτώσεων, οι σχέσεις αυτές προϋποθέτουν, συνεπάγονται ή ακόμα κι επιβάλλουν την επικοινωνία με τη μορφή της αποστολής μηνυμάτων (επιστολές, τηλεφωνήματα, φαξ, ηλεκτρονικά μηνύματα), με στόχο την παροχή και λήψη πληροφοριών.

Από τη μια πλευρά, η ικανότητα της επικοινωνίας έχει ως προϋπόθεση και, ταυτόχρονα, αναγκαία συνέπεια την πρόσβαση στις πηγές της πληροφόρησης, την ελευθερία της πληροφορίας. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, η ικανότητα αυτή ενδεχομένως περιορίζεται κι αναιρείται, εάν δεν διασφαλίζεται η εμπιστευτικότητα των επικοινωνιών – εάν, δηλαδή, δεν τηρείται η αρχή της προστασίας του ιδιωτικού απορρήτου. Το εν λόγω δικαίωμα, εντούτοις, είναι ένα ιδιαίτερα ευπρόσβλητο κι επισφαλές δικαίωμα το οποίο, κατά το σύνηθες, βλάπτει απεριόριστο αριθμό προσώπων, εν κρυπτώ και παραβύστω. Υπό το φως των νέων εξελίξεων, προκύπτουν προβλήματα σε σχέση με την προστασία του παραπάνω απορρήτου, αλλά και των προσωπικών δεδομένων, λόγω της καταχώρησης, χρήσης και διαβίβασης των λεγόμενων δεδομένων χρήσης, αφενός, -όπως, επί παραδείγματι, οι τηλεφωνικές συνομιλίες, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και η ανταλλαγή δεδομένων και εικόνων-, και των λεγόμενων δεδομένων κίνησης και διασύνδεσης, αφετέρου. [1]

Μολαταύτα, το θεμελιακό πρόβλημα που δημιουργείται, αφορά κυρίως το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων με τη μορφή της εμφάνισης μιας παράγωγης κανονιστικότητας, η οποία εκφράζεται ως ετεροαναφορικότητα. Με δυο λόγια, αυτό που εμφανίζεται ως κρίσιμο σε σχέση με το εν λόγω δικαίωμα, είναι η αναζήτηση της ηθικής του θεμελίωσης στην αυτονομία του υποκειμένου, άλλοτε στην αρνητική της πτυχή (πληροφοριακή αυτοδιάθεση), και άλλοτε στη θετική (πληροφοριακός αυτοκαθορισμός). Επίσης, κρίσιμη καθίσταται η επαφή πτυχών του ουσιαστικού του περιεχομένου με άλλα δικαιώματα, όπως η προσωπικότητα ή η ιδιωτικότητα, όταν το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων προστατεύει πληροφορίες που συνδέονται με την εξατομίκευση ή την ταυτότητα και την ιδιωτική ζωή του υποκειμένου, αντίστοιχα. Πρόκειται για θέση που η κρατούσα θεωρία αποδέχεται, επιμένοντας, όμως, παράλληλα, στην αυτοτέλεια του δικαιώματος.

Ως εκ τούτου, και κατόπιν της εισαγωγής προηγμένων ψηφιακών τεχνολογιών στα δημόσια τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, δημιουργήθηκαν ειδικές απαιτήσεις όσον αφορά στην προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και στην ιδιωτική ζωή των συνδρομητών και χρηστών. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα ειδικά προβλήματα που ανέκυψαν, αλλά και προς χάριν της ασφάλειας δικαίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παράλληλα με τη γενική Οδηγία για την προστασία προσωπικών δεδομένων, είχε κρίνει αναγκαία τη θέσπιση ειδικών νομοθετικών, κανονιστικών και τεχνικών διατάξεων για την προστασία προσωπικών δεδομένων στα ψηφιακά δίκτυα. Η ενωσιακή πρωτοβουλία υπαγορευόταν, συν τοις άλλοις, από την ανάγκη εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών, ώστε να αρθούν τυχόν αναχώματα που θα δυσχέραιναν, ή θα απέκλειαν την προαγωγή και ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και δικτύων μεταξύ των κρατών μελών, παρεμποδίζοντας έτσι τη διάδοση της κοινωνίας των πληροφοριών.

Κανόνες και μέτρα προστασίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (10/01/2017)

Κατοχύρωση νέου ειδικότερου, διαδικαστικού ή δευτερογενούς δικαιώματος;

Ακριβέστερα, πριν λίγες μέρες, στις 10/01/2017, η Commission παρουσίασε μια σειρά μέτρων αναφορικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων, τα οποία θεμελιώνονται επί τριών αξόνων. Πρωτίστως, θα επιδιώκεται καλύτερη διαδικτυακή προστασία και νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες, οι οποίες, σαφώς, θα συμπληρώνονται από κανόνες προστασίας δεδομένων για τα όργανα και τους οργανισμούς της Ε.Ε., κι αυτό θα έχει ως απότοκο την αυστηρότερη και πληρέστερη διεθνή προστασία προσωπικών δεδομένων και προϊόντων της διανοίας. Προσέτι, απώτερος στόχος των νέων μέτρων είναι η επικαιροποιήση των ισχυόντων κανόνων αναφορικά με τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, σύμφωνα με τα νέα πρότυπα παγκόσμιας εμβέλειας, και η διασφάλιση της συνετής διαχείρισης των προσωπικών δεδομένων από τα όργανα και τους οργανισμούς της Ε.Ε.

Σύμφωνα με τις καινοτόμες αυτές μεταρρυθμίσεις, η προστασία της ιδιωτικής ζωής θα αφορά το περιεχόμενο, αλλά και τα μεταδεδομένα στοιχεία που προκύπτουν από τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες -για παράδειγμα, χρόνος και τόπος κλήσης-, τα οποία είναι ιδιαιτέρως σημαντικά για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, και, κατά τους προτεινόμενους κανόνες, θα πρέπει να ανωνυμοποιούνται ή να διαγράφονται, εάν οι χρήστες δεν έχουν δώσει τη συγκατάθεσή τους για τη διατήρηση αυτών, εκτός εάν τα εν λόγω δεδομένα είναι αναγκαία για τη χρέωση. Άλλωστε, η σημερινή πρόταση απαγορεύει κάθε είδους ανεπίκλητη ηλεκτρονική επικοινωνία, για παράδειγμα μέσω email ή SMS και, κατ’ αρχήν, μέσω τηλεφωνικών κλήσεων, εάν οι χρήστες δεν έχουν δώσει τη συγκατάθεσή τους. Τα κράτη μέλη μπορούν να παρέχουν στους καταναλωτές το δικαίωμα να μην δέχονται φωνητικές κλήσεις με σκοπό την εμπορική προώθηση, με το να καταχωρούν, για παράδειγμα, τον αριθμό τηλεφώνου τους σε σχετικό κατάλογο. Απαραίτητο επακόλουθο των προαναφερθέντων είναι πως όσοι πραγματοποιούν κλήσεις με σκοπό την προώθηση προϊόντων, θα υποχρεούνται να επιτρέπουν την εμφάνιση του αριθμού τηλεφώνου τους, ή να χρησιμοποιούν ειδικό πρόθεμα που να δείχνει ότι πρόκειται για κλήση εμπορικής προώθησης.

Η προαναφερόμενη ανάλυση βασίστηκε στην ερμηνεία του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α.), στο προστατευτικό πεδίο του οποίου εμπίπτουν όλες οι όψεις του μηνύματος – δηλαδή, και τα λεγόμενα εξωτερικά στοιχεία του. Σύμφωνα με απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Ε.Δ.Δ.Α.), η καταγραφή όλων των αριθμών που καλεί μια συγκεκριμένη τηλεφωνική συσκευή, χωρίς τη συναίνεση του συνδρομητή, συνιστά επέμβαση στην «ανταπόκριση» αυτού, κατά την έννοια του άρθρου 8 της Ε.Σ.Δ.Α. (Υπόθεση: Μalone κατά Ηνωμένου Βασιλείου). Βέβαια, σε άλλες έννομες τάξεις, όπως στη Γερμανική, γινόταν δεκτό ότι ακόμη και η ανεπιτυχής προσπάθεια να κληθεί κάποιος τηλεφωνικά, εμπίπτει στο απόρρητο της επικοινωνίας. Εικότως, γίνεται κατανοητό ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες εξέλιξης των νέων τεχνολογιών, δεν είναι πλέον ακριβής κι ευχερής η διάκριση μεταξύ εξωτερικών και εσωτερικών στοιχείων της επικοινωνίας, πολλώ δε μάλλον υπό την επίδραση των νέων τεχνολογιών που τροποποιούν την ίδια την έννοια της επικοινωνίας.

Εναπομείναν νομικό ζήτημα για την κανονιστική θεμελίωση των προτάσεων της Επιτροπής αποτελεί η ομαλή έγκρισή τους από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μέχρι τις 25 Μαΐου 2018, ημερομηνία κατά την οποία θα τεθεί σε εφαρμογή ο γενικός Κανονισμός για την προστασία των δεδομένων. Σκοπούμενο για την Ε.Ε. είναι, από την ημερομηνία αυτή και στο εξής, να τεθεί στη διάθεση των πολιτών και των επιχειρήσεων ένα πλήρες και ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων συλλήβδην στην Ευρώπη.

Συμπεράσματα

Η δυναμική φύση των εν λόγω νομικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων

Εν κατακλείδι, το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, όπως αναγνωρίζεται στο ενωσιακό δίκαιο, αλλά και στο άρθρο 5 § 1 του Συντάγματος, είναι ένα δικαίωμα με σύνθετη, παράγωγη κανονιστικότητα και ετεροαναφορικό χαρακτήρα. Η διαπίστωση αυτή δεν απομειώνει την κανονιστική του σημασία, διαφοροποιεί, όμως, τον τρόπο με τον οποίο καθίσταται αποτελεσματική και κανονιστικά ισχυρή η επίκληση και η εφαρμογή του στην πράξη. Αυτό που συνάγεται ex silentio είναι η αναγνώριση ότι, η ιδιαίτερη αυτή φύση του δικαιώματος στην προστασία των προσωπικών δεδομένων επιβάλει να λαμβάνει η αποτελεσματική του προστασία από τον εφαρμοστή του δικαίου τη μορφή ενός ad hoc ορθολογικού συλλογισμού. Κατά την κατάστρωση του συλλογισμού αυτού, θα πρέπει να προτάσσεται η ηθική θεμελίωση του δικαιώματος στην προστασία των προσωπικών δεδομένων επάνω στην αυτονομία και ελευθερία του ατόμου, και, στη συνέχεια, να ακολουθεί ο εμπλουτισμός του ουσιαστικού του περιεχομένου, μέσα από τη συστηματική του ερμηνεία σε σχέση με άλλα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα, κατά το παράδειγμα της μελέτης μας.

Συγχρόνως, η αυτοτελής αξία της νομοθετικής κατοχύρωσης του δικαιώματος στην προστασία των προσωπικών δεδομένων βασίζεται στη δυνατότητά του να εξασφαλίσει, για το σύνολο των δικαιωμάτων της ιδιωτικής και προσωπικής σφαίρας του ατόμου, μια νέα, σύγχρονη γραμμή άμυνας έναντι των καινοφανών διακινδυνεύσεων που γεννούν για το πρόσωπο η κοινωνία της πληροφορίας και, εν γένει, η παγκοσμιοποίηση. Στο δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων αποτυπώνεται ο μη στατικός, δυναμικός και ζωντανός χαρακτήρας των δικαιωμάτων, και η ικανότητά τους να προσαρμόζονται στην κοινωνική εξέλιξη και μεταβολή, πάντα με πρωταρχική μέριμνα την εξασφάλιση του ultimum remedium της προστασίας της ελευθερίας και της αυτονομίας του προσώπου, το οποίο λαμβάνεται υπόψη ως υποκείμενο κι όχι ως αντικείμενο του δικαίου.

[1] Σε αυτά, εν προκειμένω, εντάσσονται η αναγνώριση των προσώπων -μέσω της αναγνώρισης των αριθμών κλήσης-, τα δεδομένα για την «καθοδήγηση» της κυκλοφορίας (routing data), τα δεδομένα σύνδεσης (ποιος έχει συνδεθεί με ποιόν), τα δεδομένα θέσης (ιδιαίτερα σημαντικά στην κινητή τηλεφωνία), τα δεδομένα χρέωσης.

Πηγές:

  1. Wagner DeCew, J. (2004) ‘Privacy and Policy for Genetic Research’, Ethics and Information Technology, 6(1), pp. 5–14.
  2. EurActiv (2017) Κομισιόν: Προτείνει νέα νομοθεσία για ιδιωτική ζωή και e-επικοινωνίες. Available at: http://www.euractiv.gr/section/thesmika-themata/news/komision-protini-nea-nomothesia-gia-idiotiki-zoi-ke-e-epikinonies/ (Accessed: 29 January 2017).
  3. Cohen, J.L. (2002) Regulating intimacy: A new legal paradigm. New York, NY, United States: Princeton University Press. pp. 50-51.
  4. Solove, D.J. (2002) ‘Conceptualizing Privacy’, California Law Review, 90(4).
  5. Ruiz, B. (1998) ‘The Right to Privacy: A Discourse-Theoretical Approach’, Ratio Juris, 11(2), pp. 155–156.
  6. Cuto, A. (2006) ‘Privacy and Justification’, Res Publica, 12(3), pp. 223–225.
  7. DeCew, J.W. (1997) In pursuit of privacy: Law, ethics, and the rise of technology. Baltimore, MD, United States: Cornell University Press, pp. 4-5.
  8. Solove, D.J. (2006) ‘Α taxonomy of privacy’, University of Pennsylvania Law Review, 154(3), pp. 516–519.
  9. Solove, D.J. (2007) ‘“I’ve Got Nothing to Hide” and Other Misunderstandings of Privacy’, San Diego Law Review, p. 753.
  10. Solove, D.J., Rotenberg, M. and Professor of Law Daniel J. Solove (2003) Information privacy law. New York: Wolters Kluwer Law & Business.
  11. Karst, K.L. (1966) ‘The Files: Legal Controls Over the Accuracy and Accessibility of Stored Personal Data’, Law & Contemporary Problems, 8(2), p. 444.
  12. Μούσης, Ν. (2011) Ευρωπαϊκή Ένωση: Δίκαιο, Οικονομία, Πολιτική. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, p. 155.
  13. Solove, D.J. (2006) The digital person: Technology and privacy in the information age. New York: New York University Press.
  14. Kenyon, A.T. and Richardson, M. (eds.) (2006) New dimensions in privacy law: International and comparative perspectives. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press (Virtual Publishing), pp. 60-62.
  15. Isaiah, B. (2001) Τέσσερα Δοκίμια περί Ελευθερίας. Edited by Henry Hardy, pp. 257-258.

 

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια της Νομικής Σχολής Αθηνών, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους τομείς των Διεθνών Σχέσεων και της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης. Συμμετέχουσα σε προσομοιώσεις Ηνωμένων Εθνών κι Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα και το Εξωτερικό, έχοντας ως στόχο την ενδελεχή ενασχόληση με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και την Εξωτερική Πολιτική. Μέλος της ομάδας της Νομικής Σχολής Αθηνών στο Διαγωνισμό του ΕΔΔΑ (Elsa Human Rights Moot Court Competition- in cooperation with the Council of Europe), στο Στρασβούργο (2015-2016), καθώς και στον Εθνικό Διαγωνισμό Εικονικής Δίκης, στη Θεσσαλονίκη (2017). Ασκούμενη στο Υπουργείο Εξωτερικών στη Διεύθυνση Διεθνών Ενεργειακών Θεμάτων (Greek Ministry of Foreign Affairs, Directorate of International Energy Issues). Concept and Partnership Officer for Bringing Europeans Together Association (BETA e.V.).

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

6 Comments

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest