Πρώτη αποτίμηση: Οι συνέπειες του Τουρκικού Δημοψηφίσματος

Οι πρώτες ώρες μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος, που διενεργήθηκε με σκοπό την έγκριση από τον τουρκικό λαό της πρότασης τροποποίησης του Συντάγματος, βρήκαν το σύνολο σχεδόν των παραγόντων (στο εσωτερικό και στο εξωτερικό) προβληματισμένους με το αποτέλεσμα.

Αν και, εκ πρώτης όψεως, η υπερψήφιση της πρότασης αποτελεί προσωπική επιτυχία του Προέδρου Erdoğan, εντούτοις η νίκη αυτή ενδεχομένως να αποδειχθεί Πύρρειος, δεδομένων:

  1. Του οριακού αποτελέσματος το οποίο ουσιαστικά διχοτομεί την τουρκική κοινωνία, και δεν επιτρέπει τη διαμόρφωση αισθήματος καθολικού ελέγχου του πολιτικού σκηνικού.
  2. Της ήττας του «ΝΑΙ» στα τρία μεγάλα αστικά κέντρα -Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Άγκυρα-, αλλά και στο σύνολο της Δυτικής και Ευρωπαϊκής Τουρκίας.
  3. Του τρόπου διεξαγωγής (εύνοια προβολής στους υποστηρικτές του «ΝΑΙ» έναντι αυτών του «ΟΧΙ») αλλά και των ενστάσεων για την εγκυρότητα του αποτελέσματος και της εκλογικής διαδικασίας, γεγονός που θα πλήξει την εικόνα του νικητή τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό.

Η Τουρκία χορηγεί σημαντικές νέες εξουσίες στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ύστερα από το αποτέλεσμα του Τουρκικού Δημοψηφίσματος. Πηγή: emfizz.com

Μερικά πρόχειρα συμπεράσματα – πρώτες σκέψεις που μπορούν να εξαχθούν με βάση το αποτέλεσμα είναι ότι:

  1. Μια πρώτη ματιά στο χάρτη των αποτελεσμάτων φανερώνει ότι η τουρκική κοινωνία δεν έχει απλώς διχοτομηθεί, έχει κατακερματισθεί τουλάχιστον σε τρία μέρη: στους συντηρητικούς-θρησκευόμενους κατοίκους της ενδοχώρας, στην αστική-δυτικότροπη κοινωνία των παραλίων και, τέλος, σ’ αυτή του κουρδικού στοιχείου στη νοτιοανατολική άκρη της. Τρεις κοινωνίες με διαφορετικές αφετηρίες, διαφορετικό προσανατολισμό, και συγκρουόμενες μεταξύ τους επιδιώξεις. Ενώ η κατάσταση ίσως αποδειχθεί περαιτέρω πιο περίπλοκη, αναλογιζόμενοι τις μη εμφανείς τομές που υπάρχουν εντός του θεωρούμενου ως συμπαγούς συντηρητικού – μουσουλμανικού στοιχείου, εντός του οποίου ο ισλαμικός ριζοσπαστισμός υποβόσκει.
  2. Διαφαίνεται η ολοκλήρωση της φάσης της μετάβασης από το δυτικότροπο κεμαλικό παράδειγμα, σε ένα νέο εθνικού χαρακτήρα όπου, με κυρίαρχο το θρησκευτικό στοιχείο, και ιστορικό υπόβαθρο τον οθωμανισμό, δημιουργείται ένα νέο πολιτικό παράδειγμα – ο «οθωμανικός τουρκισμός ή τουρκικός οθωμανισμός». Υπό το πρίσμα αυτό, η οριστική διαγραφή του στρατού ως αυτόνομου και ισχυρού παράγοντα της τουρκικής πολιτικής τάξης θα πρέπει πλέον να θεωρείται δεδομένη.
  3. Σημαντικό στοιχείο που θα πρέπει επίσης να προβληματίσει την Ευρώπη είναι η στάση που τήρησαν οι τούρκοι πολίτες-κάτοικοι χωρών της Ευρώπης. Συντριπτικά ποσοστά της τάξης του 70% στη Γαλλία και στη Γερμανία, ενδεχομένως να είναι ενδεικτικά του κατά πόσο οι μάζες αυτές ασπάζονται το φιλελεύθερο αξιακό σύστημα της Ευρώπης, αλλά και το πόσο μπορούν να ποδηγετηθούν-συσταρατευθούν σε εξω-ευρωπαϊκά κελεύσματα.
  4. Εφόσον η αναθεώρηση προχωρήσει κανονικά, ταυτόχρονα με αλλαγές όπως η θανατική ποινή, θα καταστήσει την Τουρκία ένα ημιδημοκρατικό / ημι-αυταρχικό κράτος, με όποια συνέπεια μπορεί να συνεπάγεται για τη διαμόρφωση των γεωπολιτικών της δεσμών και της συμπεριφοράς της στο διεθνές περιβάλλον.
  5. Ερωτηματικό επίσης αποτελεί και η στάση που θα τηρήσει η Τουρκία στα μείζονα περιφερειακά ζητήματα και τις συμμαχίες που θα επιδιώξει/διαμορφώσει. Στο σημείο αυτό, σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσει ο τρόπος με τον οποίο ο Erdoğan και οι νέες κυρίαρχες πολιτικές τάξεις θα ορίσουν την τουρκική ταυτότητα ως προς τη Δύση και ως προς τον υπόλοιπο μουσουλμανικό κόσμο. Στη φάση αυτή οι ισορροπίες είναι ιδιαίτερα λεπτές καθώς, όπως προαναφέρθηκε, στην άκρη του φάσματος υποβόσκει πάντα ο ριζοσπαστισμός ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, ανθεί στις γειτονικές χώρες, και πάντα εκτρέφεται και δυναμώνει από αντιθέσεις και «μεγάλα σχέδια».

Τέλος, όσον αφορά τη στάση του Erdoğan και του κατεστημένου του έναντι των ελληνοτουρκικών θεμάτων, αλλά και τις ευκαιρίες που διαλαλούνται ότι ανοίγονται στην ελληνική πλευρά:

  1. Μια προσεκτική ανάγνωση των αμερικανικών και ευρωπαϊκών αναλυτών φανερώνει το πασιφανές: η Τουρκία είναι μια πολύ μεγάλη χώρα, τοποθετημένη σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο γεωστρατηγικό σημείο ώστε να αγνοηθεί ή να παρακαμφθεί. Σε κάθε περίπτωση, η ΕΕ και οι ΗΠΑ δεν θα αφήσουν την Τουρκία να διαμορφώσει  στρατηγικό άξονα αποκλειστικά με τη Ρωσία, ή να δράσει αυτόνομα. Αυτό μπορεί να σημαίνει πολλά για την Ελλάδα, από το ενδεχόμενο να δοθούν παραχωρήσεις και ανταλλάγματα προς την Τουρκία με σκοπό την εξασφάλιση της παραμονής της στο δυτικό στρατόπεδο ή την ουδετερότητά της (τα οποία θα πλήττουν τις εθνικές θέσεις), έως τη δημιουργία και χρήση εναλλακτικών αξόνων (πχ Ελλάδα-Ισραήλ-Αιγύπτου) περισσότερο ως μοχλού πίεσης προς την Τουρκία, παρά ως στρατηγικών μηχανισμών αντικατάστασής της.
  2. Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα και η Κύπρος δεν θα πρέπει να τρέφονται από αυταπάτες. Θα πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι η εναλλακτική στον αναθεωρητισμό του Erdoğan είναι το κεμαλικό κατεστημένο, με τις εθνικιστικές του δηλώσεις έναντι των νησιών του Αιγαίου. Συνεπώς δεν τίθεται θέμα προτίμησης. Η μόνη διαφορά την οποία θα βιώσουν Ελλάδα και Κύπρος είναι (όπως έχει επισημανθεί και σε προηγούμενο άρθρο) ο τρόπος έκφρασης των τουρκικών αξιώσεων, οι οποίες όμως θα παραμείνουν στο ακέραιο.

Tagged under:

Απόφοιτος Τμήματος Πολιτικών Επιστημών Παντείου και Μεταπτυχιακού Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών. Ερευνητής στο Ίδρυμα Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Αμυντικών Θεμάτων και Ευρωατλαντικών Μελετών. [email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This