Πυρηνική Ενέργεια: Το δίλημμα της Γαλλίας για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος

Από τη δεκαετία του 1970 η πυρηνική ενέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος για τη Γαλλία, καθιστώντας την τη χώρα με το χαμηλότερο -σχεδόν- κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη ως σήμερα, και προσφέροντάς της, ταυτόχρονα, μια ουσιώδη ενεργειακή ανεξαρτησία και ασφάλεια. Παρά τη λογική που ώθησε τη Γαλλία στην απόφαση να στραφεί στην πυρηνική ενέργεια, καθώς και τα αδιαμφισβήτητα οφέλη που αυτή η απόφαση τής προσέφερε από την πρώτη στιγμή ως και σήμερα, μεγάλο μέρος του γαλλικού λαού διαφωνεί με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας, και επιθυμεί αυτή να σταματήσει. Είναι, όμως, μια τέτοια αλλαγή δυνατή και βιώσιμη και, αν ναι, με ποιο κόστος;

Ιστορική απόφαση και υπάρχουσα κατάσταση

Πυρηνική ενέργεια είναι η ενέργεια που βρίσκεται μέσα στον πυρήνα των ατόμων, η οποία απελευθερώνεται όταν μετασχηματίζονται οι πυρήνες, με τη διαδικασία της σχάσης ή της σύντηξης. Η μακρά σχέση της Γαλλίας με την πυρηνική ενέργεια ξεκίνησε πριν ακόμα από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλαίσιο έρευνας για στρατιωτικούς κυρίως σκοπούς, και της δημιουργίας κάποιων μεμονωμένων αντιδραστήρων. Η απόφαση θέσης της πυρηνικής ενέργειας ως κύριας πηγής ηλεκτρισμού για τη Γαλλία πάρθηκε το 1974, με το γνωστό -ιστορικά- ως πλάνο Messmer (le plan Messmer), δηλαδή την απόφαση του τότε Πρωθυπουργού Pierre Messmer να επεκτείνει το πυρηνικό πρόγραμμά του, με σκοπό τη μεγαλύτερη παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος. Οι λόγοι της κίνησης αυτής ανευρίσκονται στα ιστορικά γεγονότα της περιόδου. Καθώς η Γαλλία δεν είχε δικές της πηγές ενέργειας, εξαρτιόταν -σε μεγάλο βαθμό- από εισαγωγές. Η κρίση του πετρελαίου, που είχε αρχίσει από το 1971, σε συνδυασμό με τον πόλεμο του Yom Kippur, ως συνέχεια της πολύχρονης αραβοϊσραηλινής διαμάχης, εκτίναξε τις τιμές του πετρελαίου στα ύψη, κάνοντας εμφανή την ενεργειακή αδυναμία της γαλλικής κυβέρνησης, αλλά και την επιτακτική ανάγκη για ανεξαρτητοποίηση. Καθώς, λοιπόν, η χώρα είχε ήδη τις γνώσεις, αλλά και τις υποδομές, η επένδυση στην πυρηνική ενέργεια αποτελούσε μονόδρομο.

Πυρηνικές εγκαταστάσεις στη Γαλλία

Σήμερα, στη γαλλική επικράτεια υπάρχουν 58 αντιδραστήρες σε 19 συγκροτήματα, με το παλαιότερο να χρονολογείται από το 1970, και το νεώτερο να ενεργοποιείται το 2002. Οι εγκαταστάσεις διαχωρίζονται σε εκείνες που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια, σ’ αυτές που ασχολούνται με τον κύκλο καυσίμου (ουρανίου), στις ερευνητικές, και σ’ εκείνες που αποθηκεύουν τα ραδιενεργά απόβλητα. Το 2016 η πυρηνική ενέργεια κρατούσε τα πρωτεία στο ενεργειακό μείγμα για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, με ποσοστό 76% επί της συνολικής παραγωγής, και με 417 TWh από τις συνολικές 546 TWh. Ακολουθούταν από την υδροηλεκτρική ενέργεια, με ποσοστό 11%, τα ορυκτά καύσιμα με 6%, την αιολική ενέργεια με 4% και άλλα με 3%. Μεγαλύτερος παραγωγός πυρηνικής ενέργειας είναι η ανώνυμη εταιρεία EdF (Électricité de France), η οποία αποτελεί τον διαχειριστή των εγκαταστάσεων, και ανήκει κατά το 70% του κεφαλαίου της στο γαλλικό κράτος. Αυτή την περίοδο, μάλιστα, η EdF ξεκίνησε την κατασκευή ενός αντιδραστήρα τελευταίας τεχνολογίας (Evolutionary Pressurized reactor) στη Flamanville, εκσυγχρονίζοντας τη βιομηχανία της πυρηνικής ενέργειας στο Εξάγωνο με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας.

Ένα ιδιαίτερο στοιχείο της πυρηνικής παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος στη Γαλλία είναι ότι το 17% αυτού προέρχεται από ανακυκλωμένο πυρηνικό καύσιμο. Η Γαλλία έχει ειδικές εγκαταστάσεις που φροντίζουν για την ανακύκλωση των χρησιμοποιημένων καυσίμων των αντιδραστήρων, αποσπώντας το ουράνιο και το πλουτώνιο ώστε να χρησιμοποιηθούν εκ νέου. Με αυτό τον τρόπο καταφέρνει να επιτύχει ως και 30% περισσότερη ενέργεια σε σχέση με την αρχική ποσότητα καυσίμου ενώ, ταυτόχρονα, μειώνει τα πυρηνικά απόβλητα, αλλά και τη ρύπανση που προκαλεί η αρχική εξόρυξη του ουρανίου, μένοντας έτσι πιστή στο φιλικό προς το περιβάλλον προφίλ της. Η ανοδική -κατά την τελευταία δεκαετία- πορεία της παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος από πυρηνική ενεργεία έχει μετατρέψει τη Γαλλία σε μεγάλο εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία, το Βέλγιο, αλλά και την Ισπανία, καθιστώντας τις εξαγωγές αυτές την τέταρτη κατά σειρά πηγή εσόδων για τη χώρα.

Αντιδράσεις

Το αντιπυρηνικό κίνημα στη Γαλλία εμφανίστηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την αρχή της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας, και την ακολουθεί καθ’ όλη την ανάπτυξή της, φτάνοντας ως σήμερα. Κατά τα τελευταία χρόνια, οι κινητοποιήσεις των διαφόρων αντιπυρηνικών οργανώσεων έχουν γίνει ακόμα πιο έντονες, και επικεντρώνουν τη ρητορική τους στον κίνδυνο για πυρηνικά ατυχήματα. Ειδικά για τη Γαλλία, της οποίας οι περισσότερες εγκαταστάσεις είναι αρκετά παλιές, ένα ατύχημα είναι μια διόλου απίθανη πραγματικότητα – κάτι που φαίνεται να έχει επηρεάσει το κοινωνικό σύνολο. Σε πρόσφατη έρευνα αποκαλύφθηκε ότι σχεδόν το 50% των Γάλλων πολιτών διαφωνούν με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας, και επιθυμούν το κλείσιμο των εργοστασίων. Μάλιστα, στις 11 Μαρτίου, με αφορμή την επέτειο των έξι χρόνων από το ατύχημα στη Fukushima, οργανώθηκε μεγάλη διαδήλωση από τη Greenpeace κατά των πυρηνικών εργοστασίων σε διάφορες πόλεις της Γαλλίας, της Ελβετίας και της Γερμανίας, στην οποία η συμμετοχή ήταν αξιοσημείωτη. Στο κέντρο των απαιτήσεων των Γάλλων διαδηλωτών βρίσκεται η μη έναρξη εργασιών στη Flamanville, ταυτόχρονα με το κλείσιμο των αντιδραστήρων στο Fessenheim, που αποτελεί μία από τις παλαιότερες εγκαταστάσεις, ενώ η τοποθεσία του βρίσκεται πάνω σε σεισμικό ρήγμα.

Αντιπυρηνικές διαδηλώσεις

Έξοδος από την πυρηνική ενέργεια ή όχι;

Το θέμα της εξόδου ή μη της Γαλλίας από την πυρηνική ενέργεια, τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της χρήσης της, καθώς και οι πιθανές εναλλακτικές μέθοδοι, έχουν μετατραπεί, κατά τα τελευταία χρόνια, σε μια σημαντική θεωρητική αντιπαράθεση, η οποία, όμως, ενέχει πολύ σημαντικές πρακτικές προεκτάσεις.

Στην πλευρά των υποστηρικτών της πυρηνικής ενεργείας δεσπόζει το οικονομικό πλεονέκτημα. Συγκεκριμένα, η Γαλλία ξοδεύει λιγότερο από 1 δισεκατομμύριο ευρώ το χρόνο για την αγορά ουρανίου, με το οποίο παράγει πολλή και φθηνή ηλεκτρική ενέργεια ενώ, ταυτόχρονα, μπορεί και προβαίνει σε εξαγωγές, αυξάνοντας σημαντικά τα έσοδά της. Μάλιστα, το 2012 η Γαλλία ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Άρα, είναι εμφανές ότι η απομάκρυνση από την πυρηνική παραγωγή θα επέφερε ένα πολύ μεγάλο οικονομικό κόστος. Πλάι στα οικονομικά οφέλη έρχονται και τα πολιτικά, αφού, μέσω της πυρηνικής παραγωγής, η Γαλλία έχει καταφέρει να διασφαλίσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία και ασφάλεια. Τα επιχειρήματα υπέρ της πυρηνικής ενέργειας ολοκληρώνονται με το φιλικό προς το περιβάλλον πρόσωπό της. Η πυρηνική αντίδραση δεν εκπέμπει καυσαέρια, αλλά ατμό, βοηθώντας έτσι σημαντικά στη μείωση των καυσαερίων που ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα. Ως αποτέλεσμα, το ενεργειακό μείγμα της Γαλλίας -με βάση του την πυρηνική ενέργεια- εκπέμπει 8 φορές λιγότερα καυσαέρια από το αντίστοιχο της Γερμανίας, που απαγόρευσε τη χρήση της εν λόγω πηγής ενέργειας.

Η αντίθετη πλευρά, εκείνη των επικριτών της πυρηνικής ενέργειας, αν και αναγνωρίζει το κόστος που θα σήμαινε η απομάκρυνση από αυτή, προτάσσει ότι το αντίστοιχο κόστος παραμονής είναι ουσιαστικά μεγαλύτερο. Σχεδόν όλες οι πυρηνικές εγκαταστάσεις στη χώρα είναι παλιές, και η αναμόρφωσή τους, που κρίνεται επιτακτική για λόγους ασφαλείας, υπολογίζεται περίπου στα 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Πιο δύσκολο θα είναι, λοιπόν, να λυθεί το θέμα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης – η οποία είναι πολύ πιθανό να προκληθεί σε περίπτωση μη απομάκρυνσης από την πυρηνική παραγωγή. Η λύση που προτείνουν οι εν λόγω επικριτές είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ωστόσο, η στροφή προς την αιολική και την ηλιακή ενέργεια, αν και θεμιτή, παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα. Καταρχάς, η παραγωγή τους είναι δυνατή μόνο όταν υπάρχει αέρας ή ήλιος αντίστοιχα, ενώ η αδυναμία αποθήκευσής τους οδηγεί στην άμεση κατανάλωσή τους, και άρα προβάλλει την ανάγκη χρησιμοποίησης σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με ορυκτά καύσιμα, ώστε να επιτευχθεί η ασφάλεια του δικτύου. Αυτό, όμως, σημαίνει αύξηση των ρυπογόνων καυσαερίων, όπως έγινε και στην περίπτωση της Γερμανίας.

Πολιτικές Εξελίξεις

Είναι προφανές ότι ένα τέτοιο ζήτημα δεν θα μπορούσε να μείνει εκτός του πολιτικού πεδίου. Μάλιστα, πριν ακόμα εκλεγεί ο νυν Πρόεδρος της γαλλικής δημοκρατίας, François Hollande, αυτός είχε υποσχεθεί το κλείσιμο του πυρηνικού σταθμού στο Fessenheim μέχρι το 2016. Παρότι το σχέδιο δεν προχώρησε στα πλαίσια που είχε ορίσει ο Πρόεδρος, πριν από μερικές μέρες, στις 24 Μαρτίου, καταρτίστηκε συμφωνία μεταξύ του γαλλικού κράτους και της EdF για την έναρξη των διαδικασιών για το κλείσιμο της μονάδας. Ως αντάλλαγμα, η EdF θα λάβει αποζημίωση 400 εκατομμυρίων ευρώ, η οποία εγκρίθηκε και από τις Βρυξέλλες, ενώ, ταυτόχρονα, η εταιρεία έλαβε εγγυήσεις ότι το κλείσιμο δεν θα ολοκληρωθεί μέχρι την έναρξη λειτουργίας του νέου αντιδραστήρα στο Flammanville, το 2019. Η κίνηση αυτή του Hollande χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως καθαρά πολιτική, αφού η ASN (Autorité de sûreté nucléaire), η διοικητική αρχή ελέγχου των πυρηνικών εγκαταστάσεων, είχε δώσει το πράσινο φως για τη συνέχιση της λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού του Fessenheim, ύστερα από κάποιες επισκευές. Πάντως, η τάση απομάκρυνσης της γαλλικής πολιτικής σκηνής από την πυρηνική ενέργεια φαίνεται και από ένα σχετικό νομοσχέδιο που υιοθετήθηκε το 2015 (Bilan pour la transition énergétique de la France), σύμφωνα με το οποίο η παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από πυρηνική ενέργεια πρέπει να μειωθεί ως το επίπεδο του 50% μέχρι το 2025, θέτοντας έτσι μια μέγιστη τιμή παραγωγής.

Τέλος, για το μέλλον της πυρηνικής παραγωγής στη Γαλλία, καθοριστικό ρόλο θα παίξουν οι γαλλικές εκλογές που έπονται. Ο υποψήφιος του σοσιαλιστικού κόμματος, Benoît Hamon, υποστηρίζει την πλήρη απομάκρυνση από την πυρηνική ενέργεια μέσα στα επόμενα 25 χρόνια, ενώ οι κύριοι αντίπαλοί του, François Fillon (Les Républicains) και Marine Le Pen (Front national), τάσσονται υπέρ της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας, καθώς επιθυμούν να αναβαθμίσουν το ήδη υπάρχον δίκτυο, ενώ εναντιώνονται στο κλείσιμο του πυρηνικού σταθμού του Fessenheim. Οι αναλύσεις δείχνουν ότι η «έξοδος» από την πυρηνική παραγωγή είναι δυνατή, με ένα, βέβαια, σημαντικό περιβαλλοντικό κόστος. Tο ζήτημα είναι ποιον δρόμο θα ακολουθήσει, τελικά, η πολιτική εξουσία.

Πηγές:

  1. Ministère de l’Environnement, de l’Énergie et de la Mer. (2017). Installations nucléaires en France. [online] Available at: http://www.developpement-durable.gouv.fr/installations-nucleaires-en-france [Accessed 2 Apr. 2017].
  2. EDF France. (2017). Information sur l’origine de l’électricité fournie par EDF. [online] Available at: https://www.edf.fr/groupe-edf/information-sur-l-origine-de-l-electricite-fournie-par-edf [Accessed 2 Apr. 2017].
  3. Théobald, M. (2016). Nucléaire, hydraulique, éolien : la répartition de la production d’électricité en France. [online] Le Figaro. Available at: http://www.lefigaro.fr/economie/le-scan-eco/explicateur/2016/04/30/29004-20160430ARTFIG00108-la-repartition-de-la-production-d-electricite-en-deux-graphiques.php [Accessed 2 Apr. 2017].
  4. Treiner, J. (2017). Peser l’alternative entre nucléaire et énergies renouvelables. [online] Le Monde.fr. Available at: http://www.lemonde.fr/idees/article/2017/03/23/peser-l-alternative-entre-nucleaire-et-energies-renouvelables_5099542_3232.html [Accessed 2 Apr. 2017].
  5. Le Monde.fr. (2017). Entre reculs et rebondissements, le long feuilleton de la fermeture de la centrale de Fessenheim. [online] Available at: http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2017/01/24/entre-reculs-et-rebondissements-le-long-feuilleton-de-la-fermeture-de-la-centrale-de-fessenheim_5068474_4355770.html [Accessed 2 Apr. 2017].
  6. Le Monde.fr. (2017). Six ans après Fukushima, manifestations dans plusieurs villes de France contre le nucléaire. [online] Available at: http://www.lemonde.fr/energies/article/2017/03/11/six-ans-apres-fukushima-manifestations-dans-plusieurs-villes-de-france-contre-le-nucleaire_5093178_1653054.html [Accessed 2 Apr. 2017].
  7. Tardieu, B. (2012). Pourquoi la France fait le choix stratégique de l’indépendance énergétique. [online] Le Monde.fr. Available at: http://www.lemonde.fr/idees/article/2012/01/04/pourquoi-la-france-fait-le-choix-strategique-de-l-independance-energetique_1625543_3232.html [Accessed 2 Apr. 2017].
  8. Aulagne, B. (2017). Nucléaire : les positions des candidats à la présidentielle française. [online] Connaissance des Énergies. Available at: http://www.connaissancedesenergies.org/nucleaire-les-positions-des-candidats-la-presidentielle-francaise-170317 [Accessed 2 Apr. 2017].
  9. World Nuclear Association. (2017). Nuclear Power in France | French Nuclear Energy. [online] Available at: http://www.world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-a-f/france.aspx [Accessed 2 Apr. 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This