«Πόλεμος και Ειρήνη» (μέρος 1ο)

Αυτό το άρθρο είναι το 1ο μέρος από τα 2 με τίτλο: "Πόλεμος και Ειρήνη"

 

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτό το άρθρο θα έπρεπε να είχε γραφτεί πρώτο, ως άρθρο γνωριμίας, για να εισάγω τους αναγνώστες στο αντικείμενο το οποίο θα πραγματεύονται τα κείμενά μου. Ωστόσο, έστω και καθυστερημένα, ας μιλήσουμε λίγο για το δίκαιο της θάλασσας επί της ουσίας. Δηλαδή, ποιοι κανόνες περικλείονται στον όρο «δίκαιο της θάλασσας»; Υπάρχει κάποια υποκατηγορία δικαίου της θάλασσας; Υπάρχει κάποια αλλαγή των διατάξεων ανάλογα με τις εκάστοτε περιπτώσεις (πχ. σε περίπτωση πολέμου ή εχθροπραξιών);

 

«Μία πρώτη γεύση»

Αρχικά, ας θέσουμε έναν κοινό, δόκιμο, όρο για το τί είναι το δίκαιο της θάλασσας. Το δίκαιο της θάλασσας νοείται ως κανόνες που διαμορφώθηκαν βάσει συμβατικού και εθιμικού δικαίου και ρυθμίζουν τις ναυτικές σχέσεις μεταξύ κρατών αλλά και τον χώρο άσκησης δραστηριότητας κάθε κράτους. Ωστόσο, το δίκαιο της θάλασσας ρυθμίζει και τις σχέσεις εμπόλεμων κρατών, εμπόλεμων κρατών και ουδέτερων σε περιπτώσεις εχθροπραξιών. Ο λόγος που γίνεται η επισήμανση αυτή, είναι γιατί επίσημα δεν μπορούν να θεωρηθούν όλες οι καταστάσεις «εχθροπραξίες» ή «καταστάσεις πολέμου».

Το δίκαιο της θάλασσας, θα μπορούσε κάποιος να το χωρίσει σε 2 κατηγορίες ή αλλιώς υποπεριπτώσεις: σε περιόδους πολέμου και σε περιόδους ειρήνης. Ωστόσο, στο παρόν άρθρο θα αναφερθώ στην περίπτωση της περιόδου ειρήνης.

 

Το δίκαιο της θάλασσας σε περίοδο ειρήνης

Η ιδέα της οριοθέτησης και της χάραξης νέων θαλάσσιων δρόμων χρονολογείται από την άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1453, που είχε ως αποτέλεσμα το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και το κλείσιμο των εμπορικών οδών προς τη μέση και την Άπω Ανατολή. Κατά τον 15ο– 16ο αιώνα γίνονται συνεχείς προσπάθειες από τις ευρωπαϊκές χώρες να χαράξουν νέους δρόμους προς τις Ινδίες και την Άπω Ανατολή. Ο Νέος Κόσμος (αργότερα ονομάστηκε Αμερική), ανακάλυψη του Χριστόφορου Κολόμβου το 1492, αποτελεί το πιο γνωστό σε όλους παράδειγμα μέχρι τότε ναυτικής δραστηριότητας. Ο πρώτος καταμερισμός θαλασσών έγινε από τον πάπα Αλέξανδρο τον 6ο , με την απόφασή του – που έχει μείνει γνωστή στην ιστορία ως «απόφαση Bull» – με την οποία μοίρασε τον Ατλαντικό Ωκεανό (με τα σημερινά δεδομένα) μεταξύ της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Αυτός ο καταμερισμός, συνεπώς και η απόφαση, σήκωσε θύελλα αντιδράσεων – με πιο γνωστή στην ιστορία αυτή των Vitoria και Suarez (Ισπανοί νομοδιδάσκαλοι), οι οποίοι απέρριπταν την καθολική εξουσία του πάπα και ήταν θερμοί υποστηρικτές της φιλοσοφίας του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι έθεταν ως βάση του διεθνούς δικαίου το φυσικό δίκαιο και την ενότητα του ανθρώπινου γένους, μια θεωρία με την οποία οι Ισπανοί νομοδιδάσκαλοι ήταν σύμφωνοι. Τομή στη διαμόρφωση του κειμένου του Δικαίου της θάλασσας αποτέλεσε η Συνθήκη Webster- Ashburton του 1842, με την οποία καθιερώθηκε το δικαίωμα ελέγχου της σημαίας ξένων πλοίων και το δικαίωμα  επίσκεψης αυτών, με αφορμή την κατάργηση της δουλείας στις αποικίες της Αγγλίας και την καταδίκη του εμπορίου δούλων στο Συνέδριο της Βιέννης το 1815.

 

Σταθμός στην ιστορία της κωδικοποίησης του δικαίου της θάλασσας θεωρείται η Σύνοδος της Βαρκελώνης το 1921, την οποία συγκάλεσε η Κοινωνία των Εθνών (πρόδρομος του ΟΗΕ). Αποτέλεσμα αυτής της συνόδου ήταν συμφωνία δύο συμβάσεων, αφενός για την «ελευθερία διέλευσης» και αφετέρου για το «καθεστώς των πλωτών οδών διεθνούς σημασίας».

Η κωδικοποίηση του δικαίου της θάλασσας έγινε τμηματικά- σταδιακά στην προσπάθεια αντιμετώπισης διαφόρων ειδικών ζητημάτων, πάντα όμως με κύριο άξονα τη ρύθμιση της άσκησης κρατικής κυριαρχίας στη θάλασσα. Ημερομηνία- σταθμός, επίσης, αποτέλεσε η 12η Απριλίου 1930, κατά την οποία έλαβε χώρα η μεγάλη Συνδιάσκεψη των Κρατών στη Χάγη, όπου και συστάθηκε μια Επιτροπή διακεκριμένων εμπειρογνωμόνων. Η προαναφερθείσα Επιτροπή συζήτησε κρίσιμα ζητήματα όπως: το νομικό καθεστώς της αιγιαλίτιδας ζώνης (επικυρώθηκε το 1964), την εκμετάλλευση του βυθού της θάλασσας (επικυρώθηκε το 1962), την προστασία και διατήρηση των βιολογικών πόρων και ιδίως της αλιείας (επικυρώθηκε το 1966).

 

Πλέον η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας αποτελείται από 320 άρθρα και 9 Παραρτήματα, και υπογράφηκε το 1982 από 119 αντιπροσωπείες που εκπροσωπούσαν 117 κράτη. Το Δίκαιο της θάλασσας αποτελεί έναν εν εξελίξει τομέα, γι’ αυτό και ως πηγές χρησιμεύουν και οι πρακτικές που ασκούν τα κράτη, καθώς και η νομολογία διαφόρων διεθνών δικαστηρίων και επιτροπών διαιτησίας ως προς τη διαμόρφωση εθιμικών κανόνων δικαίου. Ωστόσο παρατηρούμε ότι σε ειρηνικές συνθήκες τα δεδομένα κινούνται σε λογικά πλαίσια, όπως η αιγιαλίτιδα ζώνη των 12 μιλίων ως εθιμικός κανόνας του δικαίου της θάλασσας.

Στο 2ο μέρος του «Πόλεμος και Ειρήνη» θα αναφερθώ στο δίκαιο της θάλασσας στην περίπτωση πολέμου, πιο συγκεκριμένα του υποβρύχιου πολέμου, για εμπορικά πλοία τρίτων χωρών ή πχ. για τον περιορισμό των επιθέσεων κατά εμπορικών σκαφών στη Μεσόγειο.

Πλοήγηση στις σειρές«Πόλεμος και Ειρήνη» (μέρος 2ο) >>

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest