“Πόλεμος και Ειρήνη” (μέρος 2ο)

Αυτό το άρθρο είναι το 2ο μέρος από τα 2 με τίτλο: "Πόλεμος και Ειρήνη"
Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Το δεύτερο μέρος του “Πόλεμος και Ειρήνη” αφορά στο δίκαιο που ακολουθείται σε περιπτώσεις εχθροπραξιών στη θάλασσα. Στο πρώτο μέρος ορίσαμε το δίκαιο της θάλασσας. Στο δεύτερο μέρος, σειρά έχει το δίκαιο του πολέμου, τμήμα του διεθνούς δικαίου, που -συμπληρωματικά με το δίκαιο της θάλασσας- διευθετεί τις περιόδους πολέμου στη  θάλασσα.

Με το τέλος του Πολέμου της Κριμαίας (1856), όσοι εμπλέκονταν σε πόλεμο, υιοθέτησαν τη Διακήρυξη των Παρισίων και τους κανόνες βάσει των οποίων θα διεξάγεται ένας πόλεμος στη θάλασσα. Σε γενικά πλαίσια, το συμβατικό δίκαιο στη θάλασσα περιορίζεται στις συµβάσεις VII, VIII, IX, XI και XIII της Χάγης του 1907. Με τις παραπάνω θεσπίζονται θεµελιώδεις αρχές, οι οποίες αποτέλεσαν σταθμό στη διαμόρφωση του δικαίου του πολέμου στη θάλασσα.  Η αρχή της διάκρισης, το οικονομικό ζήτημα, αλλά και ο εξοπλισμός των πλοίων είναι κάποια από τα κομμάτια που διευθετήθηκαν στη διάρκεια του χρόνου, μέσα από συμβάσεις που υπογράφηκαν ανάμεσα σε διάφορες χώρες.

Οι διατάξεις περί διευθέτησης του πολέμου στη θάλασσα είναι κατά βάση εθιμικές. Το αµφισβητούµενο περιεχόµενο εντοπίζεται σε μια εκ των βασικότερων αρχών, στην αρχή της διάκρισης. Στην εν λόγω αρχή εντοπίζεται η πρώιμη κατάσταση του δικαίου σε περίοδο πολέμου στη θάλασσα, σε αντίθεση με τον πόλεμο στην ξηρά. Σύµφωνα µε την αρχή αυτή «οι εµπόλεµοι σε όλες τις περιπτώσεις θα διακρίνουν µεταξύ του άµαχου πληθυσµού και των µαχόµενων και µεταξύ αστικών αντικειµένων και στρατιωτικών στόχων και συνεπακόλουθα θα κατευθύνουν τις επιχειρήσεις τους µόνο εναντίον στρατιωτικών στόχων» (άρθρο 38, Συνθήκη της Γενεύης, 1949). Ωστόσο, παρά την ευκολία διάκρισης των πλοίων στη θάλασσα σε σύγκριση με τον πόλεμο στη ξηρά, εντοπίζονται πολλές δυσκολίες. Αρχικά, η τοποθέτηση του “στρατιωτικού στόχου”, όπως αναφέρεται στο Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Σύμβασης της Γενεύης. Ο δόκιμος ορισμός που συναντάμε είναι “τα αντικείµενα που από τη φύση, τοποθεσία, σκοπό ή χρήση συµβάλλουν αποτελεσµατικά σε συγκεκριµένη στρατιωτική δράση και των οποίων η ολική ή µερική καταστροφή, σύλληψη ή εξουδετέρωση µε βάση τις επικρατούσες συνθήκες προσφέρει ένα συγκεκριµένο στρατιωτικό πλεονέκτηµα“. Κι ενώ στη θεωρία είναι καθ’ όλα αποδεκτός, στην πράξη δεν είναι ορθός – καθώς δεν μπορεί να εφαρμοσθεί στη θάλασσα. Ωστόσο, εκ των υστέρων, έγινε προσθήκη της κατάστασης του πολέμου στη θάλασσα. 

Μία άλλη πτυχή της περιπτωσης πολέμου στο θαλάσσιο χώρο είναι η οικονομική. Ιδίως κατά τους δύο Παγκόσμιους πολέμους, κάποια εμπορικά πλοία μετατράπηκαν σε πολεμικά και άλλα, με την ιδιότητα “εμπορικών”, εφοδιάστηκαν με πολεμικό οπλισμό. Το ακανθώδες ζήτημα που μονοπωλεί το ενδιαφέρον στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι το πότε αυτά θεωρούνται ότι συµµετέχουν στις εχθροπραξίες (συνεπώς καθίστανται στρατιωτικός στόχος), και πότε ανακαλείται η μετατροπή αυτών σε εμπορικά μετά το τέλος των εχθροπραξιών. Η απάντηση βρίσκεται στο είδος του οπλισμού που διαθέτουν τα πλοία κατά τις εχθροπραξίες. Παραδείγματος χάριν, στην περίπτωση κατοχής αμυντικού εξοπλισμού, δεν μεταβάλλεται η ιδιότητα του εμπορικού πλοίου σε πολεμικού. Αντιθέτως, μπορούν να τον χρησιμοποιήσουν σε περίπτωση επίθεσης. Στην σύγχρονη, όμως, εποχή, όπου τα οπλικά συστήματα εξελίσσονται ολοένα και γρηγορότερα, είναι δυσδιάκριτο ποιος εξοπλισμός είναι αμυντικός και ποιος επιθετικός. Έτσι, στον οπλισμό των εμπορικών πλοίων επιτρέπονται µόνο «soft kill» οπλικά συστήµατα (όπως chaffs και decoys), ενώ τα «hard kill» συστήµατα -κατεξοχήν οπλισμός πολεμικών πλοίων- επιτρέπονται υπό προϋποθέσεις.

Γίνεται, συνεπώς, αντιληπτό ότι η αρχή της διάκρισης -σε όλες της τις εκφάνσεις- εφαρμόζεται δύσκολα τόσο στις εμφύλιες, όσο και στις διεθνείς συγκρούσεις. Είναι γνωστό ότι στο παρελθόν τα κράτη αδυνατούσαν να αποδεχθούν την ύπαρξη εθιµικού δικαίου που να ρυθµίζει τις εµφύλιες συγκρούσεις. Ωστόσο φαίνεται να είναι αναγκαία η διαφοροποίηση αναφορικά με τα πλοία που φέρουν ουδέτερη σημαία.  Το δίκαιο που διέπει τις διεθνείς και εµφύλιες συγκρούσεις στη θάλασσα διαθέτει πολλά σημεία διφορούμενα. Η θεωρία απέχει κατά πολύ από την πράξη. Με τη δημιουργία -κατά τα προηγούμενα χρόνια- διεθνών ποινικών δικαστηρίων για έλεγχο των εχθροπραξιών δόθηκε αρκετό φως σε διφορούμενες έννοιες και καταστάσεις που ακροβατούσαν ανάμεσα στο εφαρμοστέο και εθιμικό δίκαιο. Σήμερα, πρωταρχικός στόχος του δικαίου του πολέμου στη θάλασσα είναι να οριοθετήσει και να ελέγξει την ανθρώπινη δραστηριότητα, ακόμα και στην πιο ακραία της μορφή, στις εχθροπραξίες.

Πλοήγηση στις σειρές<< “Πόλεμος και Ειρήνη” (μέρος 1ο)

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest