Πώς αντιλαμβάνεται η Ελλάδα τη σχέση της με τη Ρωσία; Στρατηγικός Αναπροσανατολισμός-Πολυμέρεια-Προνομιακός εταίρος ή Συμπληρωματικότητα

Η πρόσφατη επίσκεψη του Προέδρου της Ρωσίας στην Ελλάδα έφερε, για μια ακόμα φορά στο φως, εκτιμήσεις, αναλύσεις και προσδοκίες για το πώς θα πρέπει να διαμορφωθεί η σχέση της χώρας μας με τη Ρωσία. Το σύνολο αυτών των αντιλήψεων μπορεί να ταξινομηθεί σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες στρατηγικών επιλογών, με κέντρο αναφοράς τη Ρωσία :

α.    Στρατηγική στροφή της χώρας μας προς τη Ρωσία (αναπροσανατολισμός).

β.    Χρήση της Ρωσίας ως στρατηγικό αντίβαρο έναντι της ΕΕ ή των ΗΠΑ (πολυμέρεια).

γ.    Η Ρωσία ως προνομιακός εταίρος (ειδική σχέση) της Ελλάδας στην περιοχή.

δ.    Η Ελλάδα ως γέφυρα μεταξύ Ρωσίας και ΕΕ-ΝΑΤΟ (συμπληρωματικότητα).

Ωστόσο, η διαμόρφωση μιας σχέσης δεν είναι συνάρτηση μονομερούς επιθυμίας, αλλά εξαρτάται από τη βούληση του άλλου μέρους, από τη δυνατότητα σύμπλευσης των δύο βουλήσεων και της παραγωγής αμοιβαίου όφελους, από εξωτερικούς παράγοντες και δρώντες και, τέλος, από τη δυνατότητα υποστήριξης των στρατηγικών αυτών επιλογών, ιδιαίτερα εκ μέρους του ισχυρότερου μέρους (εν προκειμένω της Ρωσίας).

Ποιες επιλογές θα μπορούσε -θεωρητικά- να έχει η Ρωσία ως προς τη σχέση της με την Ελλάδα ;

α.   Πρόσδεση της Ελλάδας στο ρωσικό άρμα.

β.   Αύξηση της επιρροής της στη χώρα, ώστε να καταστεί φερέφωνό της εντός των ευρωατλαντικών θεσμών.

γ.   Η Ελλάδα ως χώρα μέλος του ΝΑΤΟ – ΕΕ, με την οποία η Ρωσία διατηρεί μια ειδική σχέση.

δ.   Τέλος, η Ελλάδα ως ανεξάρτητη οντότητα, με την οποία η Ρωσία έχει αμοιβαία συμφέροντα και οφέλειες.

Πιθανά Πεδία Συνεργασίας

Στη συνέχεια θα εξετάσουμε τις δυνατότητες που υπάρχουν στα πιο πιθανά πεδία συνεργασίας, με σκοπό να διερευνήσουμε τις δυνατότητες και τις προθέσεις της ρωσικής πλευράς.

1: Γεωπολιτικό : θα αναλυθεί σε τέσσερις άξονες: α) στην Ανατολική Μεσόγειο,  β) στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, γ) στην έξοδο της Ρωσίας στη Μεσόγειο και δ) στις σχέσεις της Ρωσίας με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ.

α)   Ανατολική Μεσόγειος: το ενδιαφέρον της Ρωσίας για τη συγκεκριμένη περιοχή είναι δεδομένο, και το αποδεικνύει η πρόσφατη εμπλοκή της στη συριακή κρίση. Παράλληλα, η Ρωσία διατηρεί σχέσεις τόσο με την Κύπρο όσο και με το Ισραήλ. Την ίδια στιγμή η Ελλάδα δημιουργεί δύο παράλληλους άξονες συμμαχιών : Ελλάδα -Κύπρος-Ισραήλ και Ελλάδα-Κυπρος-Αίγυπτος. Το σύνολο των χωρών αυτών αντιλαμβάνεται την Ελλάδα πέραν από απλό εταίρο και ως το μοναδικό κράτος στην περιοχή που είναι ταυτόχρονα μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Η ευόδωση των παραπάνω συνεργασίων θα αναδείξει την Ελλάδα στα »μάτια» της Ρωσίας ως σημαντικό παράγοντα στην περιοχή.

β)   Ελληνοτουρκικές διαφορές: Η Ρωσία αποτελεί μέλος του Συμβούλιου Ασφαλείας του ΟΗΕ, γεγονός που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στο κυπριακό ζήτημα. Όσον αφορά όμως τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στο Αιγαίο, θα πρέπει να μετριαστούν οι οποίες -στα όρια της συνωμοσιολογίας- προσδοκίες  για μία -υπέρ της Ελλάδας- παρέμβαση της Ρωσίας. Όπως φάνηκε πρόσφατα (με την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους), η Ρωσία δεν επιθυμεί στρατιωτική κλιμάκωση με την Τουρκία, ενώ και οι δηλώσεις του Προέδρου Πούτιν εμπεριείχαν την προοπτική ομαλοποίησης των σχέσεών τους με την Τουρκία [1]. Επιπρόσθετα, το γεγονός ότι η Ελλάδα και η Τουρκία είναι μέλη του ΝΑΤΟ, καθιστά απαγορευτική μια παρέμβαση της Ρωσίας σε μια ενδεχόμενη ελληνοτουρκική διαμάχη.

γ)   ‘Εξοδος της Ρωσίας στη Μεσόγειο: πολλά έχουν ειπωθεί για την αξία που έχει η θέση της Ελλάδας σε σχέση με τη στρατηγική αυτή επιδίωξη. Αυτό που δεν επισημαίνεται, όμως, είναι ότι, η φυσική πρόσβαση της Ρωσίας στη Μεσόγειο αναδεικνύει -κυρίως- την αξία της Τουρκίας ως κατόχου των Στενών των Δαρδανελίων και του Ελλησπόντου. Επίσης, μια πιθανή άσκηση του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων σε 12νμ, με συνέπεια τη μετατροπή του Αιγαίου σε ελληνική λίμνη, δεν θα προσλαμβανόταν με ευχαρίστηση από τη Ρωσία. Μια δεύτερη συνέπεια της εξόδου της Ρωσίας στη Μεσόγειο θα ήταν η ανάγκη παραχώρησης λιμενικών ευκολιών ή/και βάσεων. Ωστόσο, όλα τα ενδεδειγμένα προς τούτο σημεία (πχ Κρήτη, Δωδεκάνησα) θα επέφεραν αυτόματα τις αντιρρήσεις του ΝΑΤΟ, και δεν θα μπορούσαν να παραχωρηθούν άνευ προηγούμενης ρήξης.

δ)  Σχέση Ρωσίας με ΝΑΤΟ : οι πολλαπλές αναφορές στις δηλώσεις του ρώσου Προέδρου, για τη θέση της Ελλάδας ως μέλους της ΕΕ, φανερώνουν και τη σημασία που αποδίδει η Ρωσία στον παράγοντα αυτό, αλλά και στο πως αντιλαμβάνεται τη σχέση της με την Ελλάδα. Παραλλήλα δήλωσε ότι δεν αναμένει να αλλάξει η Ελλάδα τη στάση της ΕΕ για τη Ρωσία, γεγονός που αποδεικνύει την εκ μέρους του αναγνώριση των συσχετισμών εντός της ΕΕ.

2: Ενεργειακό :  Η ενεργειακή συνεργασία είναι άμεσα εξαρτώμενη από γεωπολιτικούς συσχετισμούς, και αντίστροφα αναδιαμορφώνει τους ήδη υφιστάμενους.

Η ενεργειακή σχέση μεταξύ Ελλάδας και Ρωσίας -δικαίως- γίνεται αντιληπτή ως ευκαιρία να καταστεί η χώρα μας ενεργειακός κόμβος στην περιοχή. Από τη μεριά της Ρωσίας, η Ελλάδα αποτελεί σημαντικό δρώντα στην προσπάθειά της να εισέλθει στη νότια ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, αυτό που πρέπει να γίνει πλήρως κατανοητό είναι πως το πρόσημο της σχέσης αυτής δεν είναι ανεξάρτητο, αλλά πολλαπλά εξαρτώμενο. Η εξάρτηση αυτή συνίσταται στο γεγονός ότι μεταξύ Ελλάδας και Ρωσίας παρεμβάλλονται η Βουλγαρία και η Τουρκία. Έτσι οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί παρά να έχει ως προαπαιτούμενο τη συναίνεση μιας εκ των δύο παραπάνω χωρών »πρώτης διέλευσης». Στην παρούσα χρονική στιγμή, αφενός οι σχέσεις Ρωσίας-Τουρκίας βρίσκονται στο ναδίρ, ενώ η Βουλγαρία εμφανίζεται ως ιδιαίτερα επιφυλακτική στο να προχωρήσει σε μια ανάλογη συνεργασία. Ταυτόχρονα, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε την πρόσφατη συμφωνία για τον αγωγό ΤΑΡ που υπέγραψε η Ελλάδα (παράλληλα με την πρόβλεψη για τον IGB), η οποία συμβάλει στην απεξάρτηση της Ευρωπής από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους.

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία δίνει προτεραιότητα στην ενεργειακή παράκαμψη της Ουκρανίας μέσω του Nord Stream II, παρά στην υλοποίηση των σχεδίων του South Stream ΙΙ.

Τέλος, δεν θα πρέπει να παρακάμπτουμε το γεγονός ότι, οποιαδήποτε ειδική σχέση της Ελλάδας με τη Ρωσία στο ενεργειακό πεδίο συνιστά αυτόματα παρέκκλιση από τη στρατηγική της ΕΕ για περιορισμό της ενεργειακής της εξάρτησης από τη Ρωσία.

Με γνώμονα το παραπάνω πλαίσιο δεν είναι τυχαίο ότι, στην πρόσφατη επίσκεψη του Ρώσου Προέδρου ελάχιστα συμφωνήθηκαν περί των ενεργειακών ζητημάτων.

3: Οικονομία : Στην πρόσφατη συνάντηση έγιναν αναφορές για επενδύσεις Ρώσων στην Ελλάδα, με κορωνίδες την εξαγορά της ΤΡΑΙΝΟΣΕ και του λιμένα της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα έγινε ιδιαίτερη αναφορά στη δυνατότητα πολλαπλασιασμού των τουριστικών ροών προς την Ελλάδα. Ωστόσο, με εξαίρεση τον τουρισμό, διαφαίνεται ότι το σύνολο των εξελίξεων στο οικονομικό πεδίο θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις και τη στάση της ΕΕ έναντι της Ρωσίας.

Στις παραμέτρους του οικονομικού πεδίου θα πρέπει να συνυπολογίσουμε και την αδυναμία ή/και τη μη επιθυμία της Ρωσίας να συνδράμει αποφασιστικά στη διάσωση της ελληνικής οικονομίας (2015). Το γεγονός αυτό, εκτός από ενδεχόμενη αδυναμία, σηματοδοτεί και την άρνηση της Ρωσίας να παρέμβει / εμπλακεί σε ενδο-ευρωπαϊκές υποθέσεις.

Αποτίμηση

Πως αντιλαμβάνεται λοιπόν η Ρωσία τη σχέση της με την Ελλάδα;  Κυρίως υπό το πρίσμα της Ελλάδας ως μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Ενδεχόμενη αποχώρηση της Ελλάδας από τους δύο αυτούς οργανισμούς (και κυρίως από την ΕΕ) θα απομείωνε αυτόματα και το ενδιαφέρον της Ρωσίας για την Ελλάδα, και είναι αμφίβολο στο κατά πόσο θα ήταν διατεθειμένη και ικανή να αναλάβει τα κόστη που θα προέκυπταν -σε διπλωματικό και οικονομικό επίπεδο- για την υποστήριξη της χώρας. Για τη Ρωσία, η Ελλάδα έχει αξία γι’ αυτό ακριβώς που είναι.

Όσον αφορά την Ελλάδα καθίσταται σαφές ότι, οποιαδήποτε προσπάθεια να αυξήσει την οφέλεια που λαμβάνει η Ρωσία από τη σχέση μαζί της, την φέρνει σε άμεση αντίθεση με τους  συμμάχους και εταίρους σε ΕΕ και ΝΑΤΟ.  Υπό αυτή τη συνθήκη μια πολυμερής στρατηγική ή ειδική σχέση, και ως εκ τούτου ισότιμη ή ανισοβαρής αντιμετώπιση της Ρωσίας έναντι της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, δεν συνάδει με την ταυτόχρονη διατήρηση των δεσμεύσεων στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ. Ο δε στρατηγικός αναπροσανατολισμός της χώρας με τη στροφή προς τη Ρωσία, πέραν των τεράστιων κινδύνων και συνεπειών, δε διαφαίνεται να αποτελεί καν επιθυμία της ίδιας της Ρωσίας.

Εν κατακλείδι συνάγεται πως όσον αφορά την Ελλάδα, η σχέση της με τη Ρωσία είναι »εγκλωβισμένη» σε μια στρατηγική επιλογή αντίληψης της Ρωσίας ως συμπληρωματικού εταίρου, και της παραγωγής αμοιβαίων οφελειών στα πεδία όπου αυτό μπορεί να συμβεί, και με την ένταση που είναι δυνατό να λάβει. Μια δεύτερη διάσταση της σχέσης αποτελεί η ανάδειξη της Ελλάδας ως γέφυρα της ΕΕ με τη Ρωσία. Στη δεύτερη αυτή διάσταση είναι που θα πρέπει να εστιασθεί η προσπάθεια της Ελλάδας, στο να αξιοποιήσει τη σχέση της με τη Ρωσία, ώστε να αναδείξει το ρόλο και την ικανότητά της να αποτελέσει τη γέφυρα μεταξύ Ρωσίας – ΕΕ,  γεγονός που θα αναβάθμιζε την αξία της τόσο για την ΕΕ όσο και για τη Ρωσία.

 

[1] η δήλωση του Ρώσου Προέδρου για την κατάρριψη του αεροσκάφους «…Δεν συνετρίβη μόνο το αεροσκάφος. Πυροβόλησαν και τον πιλότο κι αυτό είναι έγκλημα πολέμου. Είμαστε σε επαφή με τους εταίρους μας… Ακόμα περιμένουμε τις εξηγήσεις αλλά δεν υπάρχουν» πέραν από τη σκληρή στάση, φανερώνει και διάθεση για εξομάλυνση των σχέσεων με την παροχή εξηγήσεων. 

Tagged under:

Απόφοιτος Τμήματος Πολιτικών Επιστημών Παντείου και Μεταπτυχιακού Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών. Ερευνητής στο Ίδρυμα Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Αμυντικών Θεμάτων και Ευρωατλαντικών Μελετών. [email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest