Ρητορική Μίσους στα Social Media (Μέρος Δεύτερο)

Σε συνέχεια προηγούμενου άρθρου σχετικά με τη ρητορική μίσους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακολουθεί η παρουσίαση και η ανάλυση μερικών μεμονωμένων περιστατικών, τα οποία έφτασαν μέχρι και τις δικαστικές αίθουσες. Τα εκάστοτε δικαστήρια κλήθηκαν να αποφανθούν αν η κάθε περίπτωση ξεχωριστά αποτέλεσε “hate speech”, ή υπαγόταν στο δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης, και να θέσουν (στα πλαίσια του δυνατού και των περιστάσεων) τη λεπτή διαχωριστική γραμμή.

Delfi AS v. Estonia

Προκειμένου να γίνει πιο συγκεκριμένη η ανάλυση και διαχείριση των ρητορικών μίσους στα κοινωνικά δίκτυα, θα αναφερθεί πρώτα μια υπόθεση που έφτασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), και αφορούσε σ’ ένα εκ των μεγαλύτερων διαδικτυακών πυλών ενημέρωσης της Εσθονίας. Το δίκτυο Delfi αποτελεί ένα πολύ δραστήριο μέσο ενημέρωσης, στο οποίο δημοσιεύονται περίπου 330 άρθρα ημερησίως. Οι εν λόγω δημοσιεύσεις οδηγούν σε περίπου 10.000 σχόλια χρηστών την ημέρα, που συχνά μπορεί να περιέχουν προσβλητικό, ρατσιστικό ή επιθετικό περιεχόμενο. Στις 24/1/2006 δημοσιεύτηκε στο Delfi ένα άρθρο που αφορούσε σε μια εσθονική εταιρεία (SLK Ferry Company), και το πως συγκεκριμένες ενέργειές της εμπόδισαν τις μετακινήσεις πολιτών προς τα νησιά της χώρας. Κάτω από την εν λόγω δημοσίευση γράφτηκαν 185 σχόλια χρηστών, εκ των οποίων τα 20 θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν προσβλητικά ή επιθετικά προς τον μέτοχο της εταιρείας. Λίγες εβδομάδες αργότερα, οι δικηγόροι του μετόχου κατέθεσαν αγωγή στο πρακτορείο ειδήσεων, ζητώντας να σβηστούν άμεσα τα σχόλια, και διεκδικώντας αποζημίωση 32 χιλιάδων ευρώ. Το Delfi ανταποκρίθηκε άμεσα στο «κατέβασμα» των σχολίων, όμως αρνήθηκε να καταβάλει το ποσό. Η μήνυση κατατέθηκε σε διάφορα εθνικά δικαστήρια, ενώ το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας την απέρριψε και αρνήθηκε να την εκδικάσει. Το εθνικό δικαστήριο της Harju απεφάνθη, τελικώς, ότι το Delfi έφερε ευθύνη ως προς τη δημοσίευση και μη αφαίρεση των σχολίων, τα οποία προκάλεσαν συκοφαντική δυσφήμιση στον ενάγοντα.

Το ψηφιακό μέσο ενημέρωσης άσκησε έφεση και, μετά την εκ νέου άρνηση του Ανωτάτου Δικαστηρίου να εκδικάσει την υπόθεση, κατέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, επικαλούμενο το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης. Στις 16 Ιουνίου 2015, το «Τμήμα Μείζονος Συνθέσεως» του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων εξέδωσε την πολυαναμενόμενη, τελική απόφασή του: κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διαπίστωση των εσθονικών δικαστηρίων για την ευθύνη έναντι του Delfi είχε ένα δικαιολογημένο και αναλογικό περιορισμό της ελευθερίας του δικαιώματος της έκφρασης, δικαιώνοντας εκ νέου τον μεγαλομέτοχο της SLK Ferry. Η απόφαση του δικαστηρίου βασίστηκε στο γεγονός ότι τα προσβλητικά σχόλια υποβλήθηκαν κάτω από ένα δημοσίευμα που είχε εμπορικό σκοπό, για λογαριασμό του ειδησεογραφικού οργανισμού. Ακολούθως, το δικαστήριο θεώρησε ότι το Delfi δεν πήρε όλα τα απαραίτητα μέτρα σχετικά με την αποτροπή δημοσίευσης των σχολίων και, πολύ περισσότερο, για την έγκαιρη διαγραφή τους, από την ώρα που το πληροφορήθηκε. Η εν λόγω γνωμοδότηση του ΕΔΔΑ προκάλεσε σωρεία αντιδράσεων από οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φορείς και εταιρείες ενημέρωσης του Διαδικτύου, ως προς τη διατήρηση του θεμελιώδους δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης.

Elonis v. USA

Περνώντας στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού Ωκεανού, θα αναφερθεί μια εκ των χαρακτηριστικότερων υποθέσεων «ρητορικής μίσους» σε social media, η οποία έφτασε στις δικαστικές αίθουσες. Ο Anthony Douglas Elonis, κάτοικος Pennsylvania, προέβη σε αναρτήσεις στον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook, καθώς και σε αποστολή προσωπικών μηνυμάτων, τα οποία αφορούσαν -κατά κύριο λόγο- την πρώην σύζυγό του, αλλά και λοιπούς αποδέκτες. Ο Elonis συνδύασε δικές του υβριστικές/απειλητικές ατάκες, με στίχους τραγουδιών hip hop μουσικής, οι οποίες κατέληγαν σε εκφράσεις όπως «Υπάρχει ένας τρόπος για να σ’ αγαπώ, όμως χιλιάδες για να σε σκοτώσω». Μετά από αυτεπάγγελτες διώξεις, αλλά και καταγγελίες της συζύγου του για τις απειλές, ο Elonis καταδικάστηκε σε 44 μήνες φυλάκιση. Ωστόσο, άσκησε έφεση στην απόφαση και, στις αρχές Ιουνίου 2015, το Ανώτατο Δικαστήριο των Η.Π.Α. τον δικαίωσε και ανέστρεψε την ποινή του. Η γνωμοδότηση του Δικαστηρίου είχε ως γνώμονα το ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για την καταδίκη του Elonis, και ότι «το να εκλάβει ένα λογικό άτομο ως απειλητικά τα εν λόγω μηνύματα» δεν είναι αρκετός λόγος για να καταδικαστεί ένας άνθρωπος. Ο ίδιος ο κατηγορούμενος υποστήριξε, μέσω των δικηγόρων του, ότι όλες οι αναρτήσεις του αυτές ήταν κακόγουστα αστεία, και ότι θα έπρεπε η πολιτεία να έχει σιγουρευτεί αν πρόκειται να κάνει πράξη τις απειλές του, πριν τον καταδικάσει σε 44 μήνες φυλάκιση.

Η συγκεκριμένη υπόθεση τράβηξε ιδιαίτερα τα «φώτα της δημοσιότητας», καθώς το δικαστήριο κλήθηκε να αποσαφηνίσει τα λεπτά όρια της ελευθερίας της έκφρασης και της ρητορικής μίσους. Προς απογοήτευση των περισσοτέρων, όμως, η προσέγγιση που ακολουθήθηκε από τους δικαστές δεν είχε αυτή την κατεύθυνση, αλλά επικεντρώθηκε περισσότερο σε μια στενή νομική προσέγγιση σχετικά με την ψυχική κατάσταση που θα πρέπει να βρίσκεται κάποιος, ώστε να θεωρηθεί ότι αποτελεί απειλή για το κοινωνικό σύνολο. Η εν λόγω προσέγγιση προκάλεσε διχογνωμία μεταξύ των δικαστών, και ανέδειξε ότι η αποσαφήνιση των «κόκκινων γραμμών» για το hate speech θα πρέπει να περιμένει λίγο ακόμη.

Ο Mark Zuckerberg μηνύεται από Δικαστήριο του Μονάχου

Το Νοέμβριο του 2016, το δικαστήριο του Μονάχου καταθέτει μήνυση εναντίον του ιδρυτή -αλλά και πολλών υψηλόβαθμων στελεχών- του Facebook, για υπόθαλψη ρητορικών μίσους στο διαδίκτυο (όπως η άρνηση του Ολοκαυτώματος). Ο «γίγαντας» των social media κατηγορείται ότι η εταιρεία του ανέχεται αναρτήσεις που αφορούν «εκκλήσεις για δολοφονία», «υποκίνηση βίας», «άρνηση του ολοκαυτώματος» κ.α. Σύμφωνα με το Spiegel, η αγωγή προέρχεται από έναν δικηγόρο με έδρα την πόλη Würzburg. Οι γερμανικές αρχές έχουν θεσπίσει, πρόσφατα, πολύ αυστηρούς νόμους σχετικά με τις ρητορικές μίσους στο διαδίκτυο και, συγκεκριμένα, στις μεγάλες εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης, ειδικά όταν πρόκειται για ναζιστικές προπαγάνδες ή παρόμοιου τύπου αναρτήσεις, θέλοντας να διαφυλάξει την «κληρονομιά» της από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη Γερμανία έχουν υπάρξει συχνές καταγγελίες για το Facebook, σχετικά με την πολύ αργή ανταπόκρισή του ως προς την αφαίρεση σχολίων που θεωρούνται επιθετικά/προσβλητικά ή ρατσιστικά.

Ο Mark Zuckerberg αντιμετωπίζει κατηγορίες για ανοχή σε αναρτήσεις μίσους ή ρατσισμού στο Facebook

Οι περιπτώσεις κατά τις οποίες πολίτες ή εταιρείες προσέφυγαν σε εθνικά δικαστήρια, σχετικά με αναρτήσεις στα social media, είναι πολλές και ποικίλες. Ενδεικτικά, αναφέρεται η προσφυγή των Βρετανικών Αρχών σε δικαστήριο της Καλιφόρνια, σχετικά με την αναζήτηση ενός χρήστη του Twitter ο οποίος, υπό το ψευδώνυμο “Mr Monkey”, ανάρτησε συκοφαντικά σχόλια για κάποια μέλη συμβουλίου βρετανικής πόλης. Το Twitter ανταποκρίθηκε άμεσα στην έκκληση του δικαστηρίου. Επιπροσθέτως, τον Οκτώβριο του 2013, οι γερμανικές αρχές ζήτησαν από το Twitter να «μπλοκάρει» την πρόσβαση στους χρήστες του στη Γερμανία, σχετικά με ένα γκρουπ νέο-Ναζί, το οποίο είχε ήδη απαγορευτεί στη χώρα. Το Twitter προχώρησε άμεσα στην απαγόρευση, όντας η πρώτη φορά που εφάρμοσε μια πολιτική, γνωστή ως «παρακράτηση περιεχομένου σε συγκεκριμένη χώρα».

Καθίσταται σαφές ότι σε κοινωνικά δίκτυα όπως το YouTube, το Facebook, το Twitter ή το Reddit, τα οποία αριθμούν εκατομμύρια χρήστες από όλα τα μήκη και πλάτη της υφηλίου, η πιθανότητα αναπαραγωγής υβριστικών, ρατσιστικών ή επιθετικών αναρτήσεων είναι ιδιαιτέρως αυξημένη. Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο άρθρο, όλοι οι «κολοσσοί» των social media συμφώνησαν από κοινού σε μια πρακτική τήρησης αυστηρών πολιτικών σε τέτοιου είδους αναρτήσεις. Βάσει των ήδη αναφερθέντων υποθέσεων, και σύμφωνα με αναφορές εκάστοτε κυβερνητικών αρχών, ο χρόνος αντίδρασής τους σε τέτοιες καταστάσεις είναι ιδιαίτερα αργός και, πολλές φορές, ανεπαρκής. Από την άλλη πλευρά, έχουν υπάρξει ποικίλες αντιδράσεις σχετικά με τη συνεργασία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των κυβερνητικών αρχών παγκοσμίως, εγείροντας και πάλι το ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων του ατόμου. Κάθε περίπτωση ξεχωριστά οφείλει να αναλύεται λεπτομερώς, προκειμένου να διεξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα ως προς τη φύση και την κατεύθυνση των γραφομένων από τον χρήστη.

Το Twitter έχει αναφέρει επανειλημμένα ότι προτίθεται να συνεργαστεί πλήρως σε περιπτώσεις ρητορικών μίσους

Εν κατακλείδι, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αναλάβει μεγάλο ρόλο, τόσο στην ενημέρωση όσο και στον σχηματισμό άποψης και έκφρασης της κοινής γνώμης. Ως εκ τούτου, απαιτείται η δέουσα κριτική ικανότητα από τους χρήστες τους, σχετικά με τη διατύπωση σκέψεων και τον διαχωρισμό αναρτήσεων που έχουν σκοπό να πλήξουν συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων, αλλά και η δέουσα κινητοποίηση για την καταγραφή ή καταγγελία τέτοιων πρακτικών.

Πηγές:

  1. European court of human rights (2015) Case of Delfi AS v. Estonia. Available at: http://hudoc.echr.coe.int/eng#{“appno”:[“64569/09″],”itemid”:[“001-155105”]} (Accessed: 28 February 2017).
  2. Fortune (2016) Why a German Lawyer Named Mark Zuckerberg in a Hate-Speech Complaint. Available at: http://fortune.com/2016/09/30/german-facebooks-zuckerberg-hate-speech-complaint/ (Accessed: 28 February 2017).
  3. Goulard, H. (2016) Facebook boss Mark Zuckerberg sued over hate speech. Available at: http://www.politico.eu/article/facebook-boss-mark-zuckerberg-sued-over-hate-speech/ (Accessed: 28 February 2017).
  4. Pfanner, E. and Sengupta, S. (2013) French Twitter case is latest skirmish over net speech. Available at: http://www.nytimes.com/2013/01/25/technology/twitter-ordered-to-help-reveal-sources-of-anti-semitic-posts.html (Accessed: 28 February 2017).
  5. Schumacher, E. (2016) Munich court to try Facebook’s Zuckerberg for inciting hatred. Available at: http://www.dw.com/en/munich-court-to-try-facebooks-zuckerberg-for-inciting-hatred/a-36269828 (Accessed: 28 February 2017).
  6. de Vogue, A. (2015) SCOTUS rules in favor of man convicted of posting threatening messages on Facebook. Available at: http://edition.cnn.com/2015/06/01/politics/supreme-court-elonis-facebook-ruling/ (Accessed: 28 February 2017).
  7. Voorhoof, D. (2015) Delfi AS v. Estonia: Grand chamber confirms liability of online news portal for offensive comments posted by its readers. Available at: https://strasbourgobservers.com/2015/06/18/delfi-as-v-estonia-grand-chamber-confirms-liability-of-online-news-portal-for-offensive-comments-posted-by-its-readers/ (Accessed: 28 February 2017).
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (1 έτος) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Απόφοιτος του Παντείου Πανεπιστημίου, από το τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών, με ιδιαίτερη ροπή στα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική προσφορά. Έχει διατελέσει μέλος διαφόρων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, που σχετίζονται με το περιβάλλον, το παιδί και τα δικαιώματα του ανθρώπου, εκτελώντας και καθήκοντα υπεύθυνου επικοινωνίας. [email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest