Ρωσία: Ασθμαίνων γίγαντας ή μεγαλομανής νάνος;

Αυτό το άρθρο είναι το 2ο μέρος από τα 4 με τίτλο: Ανάλυση της Ρωσικής Ισχύος
Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Πολύ συχνά βρίσκεται κανείς αντιμέτωπος με τη γενικευμένη πεποίθηση πως η Ρωσία αποτελεί μία μεγάλη, ισχυρή και παγκοσμίου βεληνεκούς οικονομία που, παρά τα όποια της προβλήματα, αποτελεί το έταιρο βάρος στην Αμερικανική υπερδύναμη. Δε λείπει η αρθρογραφία, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα θα έπρεπε να καταφύγει στην πρώην ΕΣΣΔ για οικονομική διάσωση και / ή βοήθεια. Για τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης, αυτές οι υποθέσεις ανάγονται σε μυστικιστικούς φόβους για οικονομικό στραγκαλισμό, που προφανώς προέρχονται από το πρόσφατο παρελθόν μεταξύ αυτών και του μεγάλου γείτονα.

Ωστόσο, σκόπιμο είναι -προκειμένου να ασκηθεί η ανάλογη θετική ή αρνητική κριτική στις ανωτέρω πεποιθήσεις- να απαντηθούν τρία θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τη φύση αυτής της μεγάλης (;) οικονομίας. Το αληθινό μέγεθος, το πραγματικό βάθος και η πραγματική προοπτική της Ρωσίας υπερεκτιμώνται (ή υποτιμώνται!) μάλλον συστηματικά, συχνά με βάση ιστορικές πεποιθήσεις και δυτικοφοβικές αγκυλώσεις, αλλά και απλουστευτικές λογικές στείρας μακροοικονομικής επίκλησης.

Είναι η Ρωσία μία παγκόσμιου βεληνεκούς οικονομία;

Για να απαντήσουμε στο πρώτο (και μάλλον θεμελιωδέστερο) ερώτημα, θα χρειαστεί να αφαιρέσουμε από τη Ρωσία όλα τα χαρακτηριστικά ισχύος της που δεν σχετίζονται στενά με τα οικονομικά της μεγέθη. Η όποια στρατιωτική ισχύς, η αχανής έκταση, οι ανεκμετάλλευτοι πόροι, δεν ενδιαφέρουν αυτό το ερώτημα. Ο σκοπός είναι να λάβουμε μία ”φωτογραφία” της σημερινής ισχύος, και να τη μεταφέρουμε σε ένα χώρο με άλλες 193 τέτοιες, μία για κάθε αναγνωρισμένο διεθνώς κράτος – μέλος του ΟΗΕ, ούτως ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με την παγκοσμιότητά της.

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της Ρωσίας για την οικονομική 25ετία εκφρασμένο σε δισεκατομμύρια αμερικανικά δολλάρια (Πηγή: tradingeconomics.com)

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της Ρωσίας για την οικονομική 25ετία εκφρασμένο σε δισεκατομμύρια αμερικανικά δολλάρια (Πηγή: tradingeconomics.com)

Το βασικό μέτρο γι’ αυτή τη σύγκριση είναι το ονομαστικό ΑΕΠ, ένας δείκτης που μπορεί να είναι κακό εργαλείο για σύγκριση επιπέδου ζωής μεταξύ κρατών, αλλά είναι μάλλον ο καταλληλότερος για μέτρηση του ωμού εκτοπίσματος μίας οικονομίας στο διεθνές σύστημα. Βάσει της πρόβλεψης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για το 2016, η Ρωσική οικονομία έχει μέγεθος λιγότερο από 1.3 τρισεκατομμύρια δολλάρια. Αυτή η επίδοση την κατατάσσει στη 12η -μόλις- θέση παγκοσμίως, σε πολύ κοντινά επίπεδα με την Αυστραλία και την Ισπανία, αλλά αρκετά κάτω από χώρες όπως η Ιταλία, ο Καναδάς, η Βραζιλία και η Ν. Κορέα.

Μία σύγκριση με τις ισχυρότερες οικονομίες του πλανήτη κάνει τα αποτελέσματα ακόμη πιο εντυπωσιακά: Η Ρωσία διαθέτει περίπου το 1/16 του Αμερικάνικου εκτοπίσματος, το 1/15 του Ευρωπαϊκού και γύρω στο 1/10 του Κινεζικού, ενώ το συνολικό προϊόν της είναι μόλις εξαπλάσιο αυτού της Ελλάδας! Είναι εμφανές, λοιπόν, ότι μία χώρα με τόσο χαμηλή συγκριτική κατάταξη, και με μόλις το 2.14% του παγκόσμιου πλούτου, δεν μπορεί να θεωρηθεί παγκόσμιος οικονομικός παίκτης, αλλά μάλλον μία μεσαία οικονομική δύναμη.

Είναι η Ρωσική μία ανεπτυγμένη οικονομία;

Για να απαντηθεί το δεύτερο ερώτημα, θα χρειαστεί να ανατρέξουμε σε έναν εξειδικευμένο δείκτη γι’ αυτού του τύπου τις διερωτήσεις – αυτόν της ανθρώπινης ανάπτυξης (HDI). Σε αυτόν συνυπολογίζεται η πρόοδος της κάθε οικονομίας στον εκσυγχρονισμό της και σε διάφορους τομείς, όπως το προσδόκιμο ζωής, το κατά κεφαλήν εισόδημα, και η ποιότητα-ποσότητα της εκπαίδευσης.

Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης (HDI) για το 2011. (Πηγή: The Economist)

Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης (HDI) για το 2011. (Πηγή: The Economist)

Σε αυτό τον τομέα, η Ρωσία κατατάσσεται 50η παγκοσμίως, με σκορ 0.798. Πολύ κοντά της κατατάσσεται η Λευκορωσία, το Ομάν και το Μαυροβούνιο, ενώ οι χώρες της δυτικής Ευρώπης φιγουράρουν στις πρώτες 30 θέσεις. Η Ελλάδα βρίσκεται για το 2015 στη θέση 29.

Ωστόσο, παρά το χαμηλό σκορ στο σημαντικό αυτό δείκτη, η Ρώσικη οικονομία παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη του κλάδου των υπηρεσιών (υπολογίζεται στο 60% του ΑΕΠ), γεγονός που είθισται να συνδέεται με την είσοδο στο σύγχρονο, παγκοσμιοποιημένο κόσμο, του οποίου τα προϊόντα με την υψηλότερη προστιθέμενη αξία δεν είναι πλέον τα βιομηχανικά.

Η μετάβαση αυτή, όμως, δεν είναι πλήρης, καθώς σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ προέρχεται από εξαγωγές πρώτων υλών, γεωργία και βιομηχανία (40%), γεγονός που μάλλον κατατάσσει τη Ρωσία στις οικονομίες που βρίσκονται στο μεταίχμιο μεταξύ αναπτυσσόμενης και ανεπτυγμένης χώρας – ειδικά αν ληφθεί υπόψην πως η διείσδυση της υψηλής τεχνολογίας στους τομείς αυτούς παραμένει μάλλον αναιμική, σε αντίθεση με τις χώρες του ανεπτυγμένου κόσμου.

Τέλος, ένας ακόμη δείκτης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την ανάπτυξη της ρωσικής οικονομίας, είναι αυτός του κατά κεφαλήν εισοδήματος. Σε αυτόν, η χώρα κατατάσσεται 63η παγκοσμίως (με 9.243 δολλάρια ετήσιο ονομαστικό εισόδημα), κάτι που τη φέρνει σε θέση χειρότερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο, και παρασάγγας απέχουσα από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Για να καταστεί πιο εύληπτη η κατάταξη, αναφέρεται πως το αντίστοιχο Ελληνικό μέτρο -έπειτα από 6 χρόνια κρίσης και συνεχούς εσωτερικής υποτίμησης- βρίσκεται πολύ πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο – στην 38η θέση, με 18.000 (σχεδόν διπλάσιο!) κατά κεφαλήν ονομαστικό εισόδημα.

Έχει η ρωσία αναπτυξιακές προοπτικές;

Στο ερώτημα αυτό η απάντηση είναι αρκετά λιγότερο διφορούμενη από τα άλλα. Η Ρωσία είναι μία αχανής, αραιοκατοικημένη χώρα, με ανυπολόγιστα ανεξερεύνητα κοιτάσματα πρώτων υλών, εκπαιδευμένο και φτηνό εργατικό δυναμικό, βιομηχανική παράδοση μεγαλύτερη των περισσοτέρων γειτόνων της, και ιδιαίτερα σημαντική γεωπολιτικά – ως σύνδεση του κεφαλαιακού πόλου-Ευρώπη με τον βιομηχανικό πόλο-Ασία.

Στον αντίποδα, το οικονομικό σύστημα της χώρας είναι ακραιφνώς αναχρονιστικό και δυσλειτουργικό, βαρύτατα διεφθαρμένο και, σε μεγάλο βαθμό, αναξιοκρατικό. Το ρωσικό κράτος υιοθετεί όλο και πιο μερκαντιλιστικές πολιτικές, ώστε να αποκόψει την πρόσβαση ξένων κεφαλαίων σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας, ενώ η ευαίσθητη πολιτική ισορροπία που έχει επιτύχει ο πρόεδρος Πούτιν βασίζεται σε ένα σχεδόν φεουδαρχικό δίπολο Πολιτικής Εξουσίας και “Τσάρων” της ενέργειας και της βιομηχανίας, το οποίο στραγγαλίζει την όποια προσπάθεια για καινοτομία και ανταγωνισμό στα πλαίσια μιας ελεύθερης αγοράς που η Ρωσία (ισχυρίζεται πλέον ότι) είναι.

Η απόδειξη των ανωτέρω έγκειται στο αδιάκοπο σπιράλ ύφεσης και ασθενικής ανάπτυξης, στο οποίο βρίσκεται η χώρα την τελευταία 8ετία, με κάθε χρόνο να απαιτεί νέα μέτρα για να ανακοπεί η αύξηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού – συνθήκη που οδηγεί σε ανεργία και στασιμοπληθωρισμό, μία οικονομία που βυθίζεται σε ένα βάλτο γραφειοκρατίας, απροθυμίας να ανοιχτεί και μετα-σοβιετικής κακοδιαχείρισης – διαφθοράς.

Εν κατακλείδι, η απάντηση σε αυτά τα τρία ερωτήματα, αν και επίτομη, συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση του παράγοντα Ρωσία γενικά. Έχοντας κατά νου πως η οικονομική εμβέλεια της χώρας είναι πολύ πιο περιορισμένη από όσο συχνά παρουσιάζεται (δεν ξεπερνά αυτή της Ισπανίας ή της Αυστραλίας), μπορούμε να αναμένουμε με μεγαλύτερη προβλεπτική ικανότητα τις κινήσεις και τους ελιγμούς του κράτους στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Γνωρίζοντας πως μιλάμε για μία οικονομία που δεν ανήκει στις πιο ανεπτυγμένες, εκσυγχρονισμένες και ευέλικτες του πλανήτη, αποτρέπουμε εαυτούς από τη λανθασμένη εκτίμηση των δυνατοτήτων της.

Από την άλλη, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί πως, το γεγονός της τρέχουσας βαθιάς ύφεσης και συνεχούς στασιμότητας δεν προεξοφλεί τη μελλοντική πορεία. Οι αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας είναι πολύ μεγαλύτερες από αυτές που στο σήμερα διαθέτουν οι προαναφερόμενες, παραπλησίου μεγέθους, οικονομίες. Αυτό που χρειάζεται για να απελευθερωθούν, είναι ένα πραγματικά ελεύθερο πολιτικό σύστημα, μία πραγματικά αξιοκρατική και δίκαιη ρύθμιση της αγοράς, ένα πλήρες -και ίσως σοκαριστικό- πακέτο διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, που θα αντικαταστήσουν την αναποτελεσματική  παραγωγή και την εξάρτηση από τις εξαγωγές καυσίμων με μία σύγχρονη, ανεπτυγμένη οικονομία που θα βασίζεται σε προϊόντα μεγάλης προστιθέμενης αξίας, υψηλή τεχνολογία και ευέλικτες – ποιοτικές υπηρεσίες. Μέχρι τότε η Ρωσία θα συνεχίσει να αποτελεί ουραγό των διεθνών οικονομικών εξελίξεων, και θα περιορίζεται στο ρόλο του Γκρινιάρικου Ρεζερβουάρ της ανεπτυγμένης Ευρώπης, ως ένας Νάνος με φαντασιώσεις μεγαλείου.

Πηγές:

  1. Trading Economics (2016) Russia GDP | 1989-2016. Available at: http://www.tradingeconomics.com/russia/gdp (Accessed: 4 December 2016).
  2. International Monetary Fund (2006) Report for selected countries and subjects. Available at: https://goo.gl/hX4sVw (Accessed: 4 December 2016).
  3. Andrianova, A. (2016) Russia’s only escape from its budget pain is economic growth. Available at: https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-08-14/budget-ordeal-has-a-fix-if-russia-can-at-least-do-this-one-thing (Accessed: 4 December 2016).
  4. The World Bank in the Russian Federation (2016) Russia Economic Report. Available at: http://documents.worldbank.org/curated/en/657991467989516696/pdf/104825-NWP-P156290-PUBLIC-WB-RER-No-35-FINAL-ENG.pdf (Accessed: 4 December 2016).
  5. Kottasova, I. (2016) Russia’s economy has been in recession for 18 months. Available at: http://money.cnn.com/2016/08/11/news/economy/russia-economy-recession-six-quarters (Accessed: 4 December 2016).
  6. OECD (2013) ‘Better Policies’ Series | RUSSIA. Available at: https://www.oecd.org/russia/Russia-Modernising-the-Economy-EN.pdf (Accessed: 4 December 2016).
Πλοήγηση στις σειρές<< Ρωσική Εθνική Στρατηγική: Αφετηρία επέκτασης ή σχέδιο επιβίωσης;Ρωσικό Θαλάσσιο Δόγμα: Ενισχύοντας τη Ρωσική Θαλάσσια Ισχύ >>

Tagged under:

Η Πολιτική Επιστήμη, το ισχυρότερο όπλο της παιδιόθεν μάχης μου ενάντια σε κάθε αυθεντία, κάθε βεβαιότητα, κάθε επανάπαυση, κάθε Αρχή. Η τέχνη, τα πυρομαχικά μου. Τα αιγαιακά καλοκαίρια, απαραβίαστο καταφύγιό μου. Τις ακανόνιστες ώρες που ο νους μου ημερεύει, απολαμβάνω παρέες ανθρώπων, ήλιου και εκκωφαντικής ησυχίας. Αγιάτρευτα Καζαντζακικός – ίσως και ρομαντικός.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest