Σαουδική Αραβία – Ιράν: Στην «κόψη του ξυραφιού»

Με τον ερχομό του νέου έτους έλαβαν χώρα, στο κράτος της Σαουδικής Αραβίας, 47 εκτελέσεις υπόπτων οι οποίοι κατηγορούνταν για συμμετοχή στην Al Qaeda, στην πλειοψηφία τους Σαουδικής καταγωγής. Μεταξύ αυτών θανατώθηκε ο ιερωμένος Nimr Al Nimr, εξέχουσα μορφή των Σιιτών στη χώρα. Ο 55χρονος κληρικός είχε δεχθεί επίσκεψη το 2008 από έναν αμερικανό διπλωμάτη, έχοντας κινήσει το ενδιαφέρον του λόγω της κριτικής που ασκούσε στην κυβέρνηση. Είχε χαρακτηριστεί τότε ως «δευτερεύων παίκτης» στην πολιτική σκηνή. Όμως το 2012 συνελήφθη από τις σαουδικές αρχές, αντιμετωπίζοντας τις κατηγορίες της υποκίνησης τρομοκρατικών ενεργειών μέσω των κηρυγμάτων του κατά της βασιλικής οικογένειας, και καταδικάστηκε σε θάνατο το 2014 σε μια δίκη που από πολλούς αμφισβητήθηκε ως προς τον αντικειμενικό και διαφανή χαρακτήρα της. Ο θάνατος του θρησκευτικού ηγέτη της σιιτικής μειονότητας οδήγησε στον ξεσηκωμό έναντι της σουνιτικής κυβέρνησης, τόσο εντός της χώρας, όσο (κυρίως) και στο γειτονικό Ιράν. Οι συγκεντρώσεις που έλαβαν χώρα στην Τεχεράνη κατέληξαν σε μεγάλες αναταραχές έξω από την Πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας, όπου εκδηλώθηκε πυρκαγιά και έντονα επεισόδια.

Η αντίδραση της Σαουδαραβικής κυβέρνησης ήταν άμεση, και προκάλεσε παγκόσμια αίσθηση: Διέκοψε παντελώς τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν, ανακάλεσε τους πρέσβεις από την Τεχεράνη και έδωσε διορία 48 ωρών στους διπλωματικούς αντιπροσώπους του Ιράν να αποχωρήσουν από το Ριάντ. Είχαν προηγηθεί των κινήσεων αυτών οι δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, ότι «η Σαουδική Αραβία θα πληρώσει ένα σοβαρό τίμημα για αυτή την εκτέλεση». Με την ανακοίνωση της διακοπής των διπλωματικών σχέσεων, το Ιράν κατηγόρησε ανοιχτά την σαουδική κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί την επίθεση στην πρεσβεία για να δημιουργήσει κλίμα έντασης στην περιοχή, και να καλύψει τα εσωτερικά της θέματα.

 

Προϊστορία

Οι διμερείς σχέσεις Ιράν και Σαουδικής Αραβίας διακατέχονται από παλαιές και μεγάλες διαφορές, που καθορίζουν τη στάση τους στα διεθνή δρώμενα. Η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της Σαουδικής Αραβίας (περίπου 90%) είναι σουνίτες, ενώ του Ιράν σιίτες μουσουλμάνοι. Η μέχρι πρότινος επίλυση των διαφορών τους, όμως, γινόταν κυρίως μέσω της διπλωματικής οδού και της αλληλοσυνεννόησης. Σημαντικές διαφορές παρουσιάζουν οι δυο χώρες ως προς την αντιμετώπισή τους στην κρίση της Συρίας. Το Ιράν τάσσεται ανοιχτά υπερ του καθεστώτος του Άσαντ και υποστηρίζει τη μάχη του απέναντι στους αντάρτες, ενώ η Σαουδική Αραβία φημολογείται ότι είναι από τους βασικούς χρηματοδότες του Ισλαμικού Κράτους, παρόλο που η επίσημη θέση της κυβέρνησής της είναι η αναγνώρισή του ως τρομοκρατική οργάνωση.

 

Το πρόβλημα

Η Σαουδική Αραβία και το Ιράν αποτελούν τις δυο ισχυρότερες χώρες του OPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries), και η κλιμακούμενη ένταση μεταξύ τους επηρεάζει εμφανώς όλη τη διεθνή κοινότητα. Ήδη μετά την ανακοίνωση της Σαουδικής Αραβίας, το Μπαχρέιν, το Σουδάν και, εσχάτως, το Κουβέιτ διέκοψαν τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν, στεκόμενοι στο πλάι του μεγάλου τους συμμάχου. Ακολούθως, η τεταμένη κατάσταση μεταξύ των δύο χωρών προκάλεσε την αντίδραση του Λευκού Οίκου, όπου με ανακοίνωσή του κάλεσε τις δυο πλευρές να προσφύγουν στη διπλωματική οδό, και να βρουν το συντομότερο δυνατόν τη λιγότερο επώδυνη λύση. Από την άλλη μεριά, η Ρωσία παραδίδει στο Ιράν τελευταίας τεχνολογίας εξοπλισμό αεράμυνας, με τα αντιαεροπορικά S-300, γεγονός που την καθιστά επίσης κύριο δρώντα στην παρτίδα που αναζωπυρώνεται στη Μέση Ανατολή. Τέλος, η Τουρκική κυβέρνηση απεφάνθη πρόσφατα ότι θα μπορούσε «να είναι ο ρυθμιστής της κατάστασης στην περιοχή, με στόχο την εξομάλυνση της», ενώ αναμένεται και η αντίδραση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, που απεύχονται ενδεχόμενη κλιμάκωση της υπάρχουσας έντασης.

 

Πίσω από το προφανές

Εδώ και καιρό η Σαουδική Αραβία ταλανίζεται από μια σειρά εσωτερικών ζητημάτων, όπως οι έριδες εντός της βασιλικής οικογένειας (η Guardian δημοσίευσε πρόσφατα επιστολές όπου σχεδιαζόταν ανατροπή του βασιλιά Salman), ή η χάραξη εξωτερικής πολιτικής προς την Υεμένη. Ως κυριότερο ζήτημα διαχείρισης, όμως, εμφανίζεται εκείνο της οικονομικής κατάστασης της χώρας. Κυρίως λόγω της εξωτερικής πολιτικής που ακολουθήθηκε, η τιμή του πετρελαίου ανά βαρέλι μειώθηκε κατά περίπου 50% το τελευταίο έτος και, σε συνδυασμό με την άνθηση πετρελαϊκής δραστηριότητας στις ΗΠΑ, δημιουργήθηκε δημοσιονομικό έλλειμμα στη χώρα της τάξεως του 20% – ήτοι περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Η βασιλική κυβέρνηση κλήθηκε να βρει άμεση και δραστική λύση στα παραπάνω, σε μια διεθνή συγκυρία που δεν ευνοούσε τις επιθετικές πρακτικές σε όλα τα επίπεδα. Μολαταύτα, φαίνεται πως η επιθετική στάση της κυβέρνησης απέναντι στο Ιράν αποσκοπεί στη δημιουργία κλίματος αναζωπύρωσης και ανασύνταξης των Σουνιτών της χώρας, αλλά και των γειτονικών περιοχών, με σκοπό να χρησιμοποιηθεί υπέρ της εκπλήρωσης των σκοπών της. Η διαχείριση της προκείμενης κρίσης τοιουτοτρόπως επαναφέρει τη Σαουδική Αραβία ως κύριο δρώντα στις συνειδήσεις των πιστών, και της εξασφαλίζει περιφερειακούς συμμάχους, δημιουργώντας όμως ταυτόχρονα και πολλούς «εχθρούς», οδηγώντας παράλληλα στο σεχταρισμό της όλης καταστάσεως.

 

Συμπέρασμα

Το σοβαρότατο διπλωματικό επεισόδιο, που διαδραματίστηκε μεταξύ των δύο χωρών, αποκτά σαφώς μια ευρύτερη διάσταση, η οποία χρήζει ιδιαίτερης προσοχής στη διαχείρισή της από τη Διεθνή Κοινότητα. Η πιθανότητα διεξαγωγής «ισλαμικού εμφυλίου» φαντάζει ακόμα μακρινή, ωστόσο είναι ορατή η πιθανότητα ανακατανομής της ισχύος στην περιοχή. Η Σαουδική Αραβία διατρέχει κίνδυνο να εγκλωβιστεί στην επιλογή της για τήρηση σκληρής στάσης, την οποία θα πρέπει να ακολουθήσει ως το τέλος, έχοντας όμως κατά νου ότι η υιοθέτηση σχισματικών πολιτικών οδηγεί στον σχηματισμό εξτρεμιστικών ομάδων και οργανώσεων, οι οποίες μακροπρόθεσμα διαφεύγουν από τον όποιο έλεγχο. Αντίστοιχα, το Ιράν δείχνει πλήρως διατεθειμένο να «σηκώσει το γάντι» της αντιπαράθεσης και να «χρησιμοποιήσει» τον θάνατο του Nimr, ώστε να εξωτερικεύσει ποικίλα κρατικά συμφέροντα. Με δεδομένη την κατάσταση που επικρατεί στη Συρία, και τον κοινό αγώνα της Δύσης ενάντια στην τρομοκρατία και τον ISIS, οι κινήσεις που θα γίνουν τις επόμενες μέρες θα είναι καθοριστικές, ώστε να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης σε μια περιοχή που ήδη ταλανίζεται από σοβαρότατες ανακατατάξεις.

 

 

Πηγές:

Saudi Arabia and Iran Are at Each Other’s Throats. Why Are Oil Prices Falling?

http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/international-business/saudi-arabia-has-a-big-problem-and-its-called-oil/article22072028/

 

Tagged under:

Απόφοιτος του Παντείου Πανεπιστημίου, από το τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών, με ιδιαίτερη ροπή στα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική προσφορά. Έχει διατελέσει μέλος διαφόρων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, που σχετίζονται με το περιβάλλον, το παιδί και τα δικαιώματα του ανθρώπου, εκτελώντας και καθήκοντα υπεύθυνου επικοινωνίας. [email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest