Σοσιαλισμός με κινεζικά χαρακτηριστικά ή σοσιαλισμός “made in China” 

Η ανέλιξη της Κίνας σε παγκόσμια οικονομική υπερδύναμη αποτελεί τρανό παράδειγμα μιας κλειστής οικονομίας η οποία, υπακούοντας στα κελεύσματα της διεθνούς αγοράς, βάδισε σταδιακά προς τη “φιλελευθεροποιήση”, διαπλάθοντας ένα νέο, πρωτοφανές πρόσωπο του σοσιαλισμού. Ο ισχυρός ανταγωνισμός μεταξύ Η.Π.Α. και Κίνας βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς ειδησιογραφίας ενώ, σύμφωνα με μελέτη της PriceWaterhouse Coopers, προβλέπεται ότι η οικονομία της Κίνας θα είναι ισχυρότερη από εκείνη των Η.Π.Α., πριν το 2030 (Νews247, 2017). Μολονότι πλήθος οικονομολόγων και οικονομικών αναλυτών καταπιάνονται με τις συνέπειες της ραγδαίας ανόδου της Κίνας στο παγκόσμιο οικονομικό στερέωμα, είναι σημαντικό κανείς να εξετάσει τις ιδιαιτερότητες της οικονομικής πολιτικής που βρίσκεται πίσω από αυτήν την κατ’ επίφαση ευημερία, καθώς και το ποιες είναι οι ιδεολογικές αντιφάσεις που τη χαρακτηρίζουν. Θα πρέπει να αναρωτηθεί κανείς, λοιπόν, αν πράγματι το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (παρακάτω αναφέρεται ως Κ.Κ.Κ.) παραμένει πιστό στα ιδεολογικά του θεμέλια, ή αν “κόβει και ράβει” τον σοσιαλισμό στα δικά του μέτρα, αψηφώντας τις μακροπρόθεσμες συνέπειες τόσο για την εγχώρια όσο και για την παγκόσμια οικονομική σκηνή.

Από την ίδρυσή της το 1949, μέχρι τα τέλη του 1978, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ήταν μια σοβιετικού τύπου κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία, χωρίς ιδιωτικές επιχειρήσεις ή άλλα στοιχεία καπιταλισμού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ο τότε Πρόεδρος του Κ.Κ.Κ., Mao Zedong, προχώρησε σε μια κοινωνικο-οικονομική μεταρρύθμιση: το λεγόμενο Μεγάλο Άλμα προς τα εμπρός” (1958-1962), το οποίο στόχευε στη ραγδαία εκβιομηχάνιση και κολεκτιβοποίηση της κινεζικής κοινωνίας. Ωστόσο, το όραμα του Mao δεν πραγματώθηκε, ενώ η εκστρατεία του είχε ανάμεικτα οικονομικά αποτελέσματα, καθώς πολλοί αποδίδουν σε αυτήν τον “Μεγάλο Κινεζικό Λιμό”. Η αποτυχία του μοντέλου του Mao ήταν μια απόδειξη ότι η εφαρμογή του σοσιαλιστικού προτύπου παρέμεινε σε μεταβατικό στάδιο – με την οικονομία να καθοδηγεί την πολιτική, και όχι το αντίθετο, όπως πίστευαν οι υποστηρικτές του. Μετά τον θάνατο του Mao το 1976, και το συνακόλουθο τέλος της Πολιτιστικής Επανάστασης, ο Deng Xiaoping και η νέα κινεζική ηγεσία άρχισαν τις μεταρρυθμίσεις στην οικονομία, και την κίνηση προς μια περισσότερο προσανατολισμένη αγορά μικτής οικονομίας κάτω από την ηγεσία ενός κόμματος. Η κολεκτιβοποίηση της γεωργίας καταργήθηκε, και τα χωράφια ιδιωτικοποιήθηκαν με σκοπό την αύξηση της παραγωγικότητας.

Μελετώντας προσεκτικά τις μετα-Mao μεταρρυθμίσεις της αγοράς, παρατηρείται η ενίσχυση μιας ευρείας ποικιλίας ιδιωτικών επιχειρήσεων μικρής κλίμακας, καθώς και η κυβερνητική χαλάρωση των ελέγχων των τιμών και της προώθησης ξένων επενδύσεων. Το εξωτερικό εμπόριο χαρακτηρίζεται ως ένα σημαντικό μέσο ανάπτυξης, που οδηγεί στη δημιουργία των Ειδικών Οικονομικών Ζωνών (Ε.Ο.Ζ.) στη Shenzhen, πρώτα, και σε άλλες πόλεις της Κίνας, στη συνέχεια. Οι ανεπαρκείς κρατικές επιχειρήσεις (Κ.Ε.) αναδιαρθρώθηκαν με την εισαγωγή συστημάτων διαχείρισης δυτικού τύπου και με το κλείσιμο των μη επικερδών μονάδων – με αποτέλεσμα τις τεράστιες απώλειες θέσεων εργασίας. Στο δεύτερο εξάμηνο του 2010 η Κίνα αντέστρεψε ορισμένες οικονομικές πρωτοβουλίες της απελευθέρωσης, με κρατικές εταιρείες να αγοράζουν ανεξάρτητες επιχειρήσεις στις βιομηχανίες χάλυβα, αυτοκινήτων και ενέργειας.

Σήμερα, λίγες μόνο εβδομάδες μετά το 19ο συνέδριο του Κ.Κ.Κ., η Κίνα επιχειρεί ένα παράξενο είδος εταιρικής μεταρρύθμισης. Συγκεκριμένα, προκειμένου να μην ιδιωτικοποιήσει απευθείας τις κρατικές επιχειρήσεις, η Κυβέρνηση εξετάζει τη δυνατότητα πώλησης μειοψηφικών μεριδίων σε ιδιώτες επενδυτές, με σκοπό τη βελτίωση της απόδοσης των επιχειρήσεων. Στο μεταξύ, οι κρατικές επιχειρήσεις αναθεωρούν τους κανόνες που διέπουν τη διακυβέρνησή τους, ούτως ώστε να δώσουν στο Κομμουνιστικό Κόμμα μεγαλύτερο έλεγχο στη διοίκησή τους. Ένας από τους στόχους των αλλαγών αυτών είναι η διασφάλιση πως τα μέλη του κομμουνιστικού μηχανισμού θα έχουν μεγαλύτερη επιρροή σε βασικές εταιρικές αποφάσεις, και θα δημιουργηθούν περισσότερες αποδόσεις για τους μετόχους.

Απόδοση του ενεργητικού κινεζικών βιομηχανικών επιχειρήσεων / Πηγή: Economist.com

Τα κόκαλα του Karl Marx θα πρέπει να τρίζουν για άλλη μια φορά, καθώς τα κομμουνιστικά κόμματα επιθυμούν κατ’ αρχήν να ανατρέψουν τους καπιταλιστές, και όχι να συνεπικουρούν -μέσα από μια αμφιλεγόμενη κρατική παρέμβαση- στη συσσώρευση του πλούτου στα χέρια των λίγων. Αλλά οι ηγέτες της Κίνας, αγνοώντας για άλλη μια φορά τις ιδεολογικές κατευθύνσεις του μαρξισμού, ελπίζουν να αποδείξουν ότι η πολιτική κατεύθυνση μπορεί να βελτιώσει την εταιρική ανταγωνιστικότητα με τον ίδιο τρόπο που αυτό συμβαίνει στις καπιταλιστικές οικονομίες της Δύσης (Schuman M., 2017).

Σύμφωνα με τους οικονομολόγους της Δύσης, η επιδιόρθωση του διογκωμένου, αναποτελεσματικού κρατικού τομέα της Κίνας επιτάσσει λιγότερη παρεμβατική εποπτεία. Οι συγκεκριμένοι χρησιμοποιούν, χαρακτηριστικά, τον όρο “crowding out” για να περιγράψουν τον τρόπο με τον οποίο η Κυβέρνηση επεμβαίνει στον ιδιωτικό τομέα, με αποτέλεσμα να μην λειτουργεί “σωστά” ο ανταγωνισμός εντός του τομέα αυτού, και να εγκαταλείπεται κάθε προσπάθεια επενδύσεων. Μακροπρόθεσμα, αυτός ο αποκλεισμός δημιουργεί ένα περιβάλλον συστηματικής αναποτελεσματικότητας, επειδή εξαλείφει τον ανταγωνισμό και παρεμποδίζει την καινοτομία. Στην περίπτωση της Κίνας, η Κυβέρνηση ευνοεί έναν μικρό αριθμό επιχειρήσεων, και τις επιβραβεύει με μεγαλύτερη χρηματοδότηση και περισσότερες ευκαιρίες – με αποτέλεσμα να συμβάλλει στην ανομοιογένεια του διαμοιρασμού του πλούτου και στην έλλειψη ανταγωνισμού στην εγχώρια ελεύθερη αγορά (Liberal, 2017).

Οι επόπτες του κόμματος ίσως καταφέρουν να ξεσκεπάσουν μέρος της διαφθοράς, και να αναγκάσουν τα διευθυντικά στελέχη των επιχειρήσεων να εργάζονται πιο επιμελώς. Αν, όμως, η Κυβέρνηση δεν κόψει τις επιδοτήσεις, και δεν αναγκάσει αυτές τις επιχειρήσεις να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τις κρατικές τράπεζες ως μηχανήματα ATM, οι τελευταίες θα συνεχίσουν να χάνουν χρήματα. Εάν οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν εκτεθούν στον πραγματικό ανταγωνισμό -τόσο με ξένες όσο και με ιδιωτικές κινεζικές εταιρείες- και στην απειλή πτώχευσης, δεν θα καινοτομήσουν ποτέ. Στο συνέδριο του 2013, το Κομμουνιστικό Κόμμα δεσμεύθηκε να επιτρέψει στον ιδιωτικό τομέα και στις δυνάμεις της αγοράς να διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο στην οικονομία, διατηρώντας, ταυτόχρονα, τα επίπεδα κρατικής ιδιοκτησίας.

Ας αναρωτηθεί κανείς, λοιπόν

Είναι άραγε, όμως, εφικτό να αδράξει το Κ.Κ.Κ. τους καρπούς της ελεύθερης αγοράς και του θεμιτού οικονομικού ανταγωνισμού, υπηρετώντας τα ιδανικά του μαρξιστικού πρότυπου διακυβέρνησης στα παρασκήνια; Θα μπορέσει να ενισχύσει τη βιώσιμη ανάπτυξη επιχειρηματικής ανταγωνιστικότητας εντός και εκτός της επικράτειας της χώρας, ενώ ταυτόχρονα να ισχυροποιήσει την κρατική παρέμβαση; Ή μήπως πρόκειται για μια ψευδεπίγραφη κρατική παρέμβαση που, στην πραγματικότητα, απλά λειαίνει το έδαφος για μια φιλελεύθερη κινεζική οικονομία που υπακούει πιστά στα δυτικά πρότυπα;

Στην ομιλία του στο κομματικό συνέδριο, που διήρκεσε πάνω από 3,5 ώρες, ο Κινέζος Πρόεδρος Xi Jinping επανέλαβε τη λέξη “σοσιαλισμός” 148 φορές, ενώ το όνομα του Karl Marx 18 φορές. Το χρυσό σφυροδρέπανο βρισκόταν δίπλα στην κόκκινη σημαία της Κίνας. Λόγια και σύμβολα παρέπεμπαν σε ό,τι περιμένει κανείς από ένα συνέδριο κομμουνιστικού κόμματος. Η σκέψη και οι δηλώσεις του Xi Jinping εστίαζαν inter alia στην ενίσχυση της θέσης της Κίνας στον κόσμο, στον φόντο της όξυνσης των ανταγωνισμών και ανακατατάξεων στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα, και στην καταπολέμηση της διαφθοράς – απομονώνοντας συμπτώματα ενός φαινομένου που, σε συνθήκες επέκτασης των καπιταλιστικών σχέσεων, μόνο να ενισχυθεί μπορεί (Ριζοσπάστης, 2017).

Ωστόσο, τα ανεπανάληπτα ταξικά χάσματα, καθώς και το ασφυκτικό καπιταλιστικό οικονομικό περιβάλλον που δημιουργούν οι διεθνείς εταίροι, ωθούν τους κομμουνιστές της Κίνας να σφυρηλατήσουν έναν νέο τύπο εταιρικής διακυβέρνησης, που θα ξεφεύγει από τα παραδοσιακά δυτικά μοντέλα – αν μη τι άλλο, όμως, θα απέχει αρκετά και από το “πατροπαράδοτο” σοσιαλιστικό πρότυπο.

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Κίνα κινείται οριστικά προς την κατεύθυνση της νεο-φιλελευθεροποίησης και της ανασυγκρότησης της ταξικής ισχύος των πλουσίων – αν και “με διακριτά κινεζικά χαρακτηριστικά”. Την όλο και μεγαλύτερη αντίφαση ανάμεσα στην πραγματικότητα και στις αξιώσεις αναγάγει ο Xi Jinping σε αρετή. “Μόνο μέσα από αντιφάσεις μπορεί να προοδεύσει μια κοινωνία. Όπου υπάρχουν αντιφάσεις, υπάρχει και κόπος”, τόνισε ο Κινέζος Πρόεδρος στην ομιλία του. “Ήδη, πρωτοπόροι της μαρξιστικής θεωρίας συμφωνούσαν ότι οι αντιθέσεις δίνουν κίνητρο για την πρόοδο και την εξέλιξη ολόκληρων συστημάτων”, λέει ο Matthias Stepan από το κινεζικό Ινστιτούτο Merics στο Βερολίνο. “Στο μυαλό της ηγετικής κινεζικής πολιτικής τάξης, οι αντιθέσεις δεν αποτελούν πρόβλημα. Η εκμετάλλευση και η κοινωνική ένδεια αντανακλούν απλά τις αρνητικές επιπτώσεις του σημερινού οικονομικού συστήματος, όπως αυτό λειτουργεί” (DW, 2017).

Οι πρόσφατες εξελίξεις της Κίνας, αλλά και το ολοένα και πιο οξύμωρο σχήμα που αναδύεται στο κινεζικό προσκήνιο ανάμεσα στην πολιτική κουλτούρα και στο οικονομικό μοντέλο στο οποίο αποβλέπει το Κ.Κ.Κ., φέρνουν στο μυαλό τα λόγια του συμβούλου του τέως Κινέζου Πρόεδρου, Deng Xiaoping, και πατέρα του νεο-φιλελευθερισμού, Milton Friedman, όπου -μεταξύ άλλων- αναφέρει ότι “τους είπα ξεκάθαρα να μην υποκύψουν στις πιέσεις και να μην αμφιταλαντεύονται. […] Έδωσα έμφαση στο πόσο σημαντικό ήταν να πραγματοποιηθούν οι ιδιωτικοποιήσεις και η μετάβαση στις ελεύθερες αγορές, να επιβληθεί η φιλελευθεροποίηση με μια αποφασιστική κίνηση. […] Τα αρχικά μεταρρυθμιστικά βήματα της Κίνας υπήρξαν εξαιρετικά επιτυχημένα. Η χώρα μπορεί να σημειώσει ακόμη πιο θεαματική πρόοδο, αν βασιστεί ακόμη περισσότερο στις ιδιωτικές ελεύθερες αγορές […]” (Two Lucky People – Memoirs) (Akritas Neoliberalism Blogspot, 2012).

Πήγες:

  1. Νews247. (2017). Πώς η Κίνα θα γίνει η πρώτη υπερδύναμη ως το 2030; http://news247.gr/eidiseis/oikonomia/pws-h-kina-tha-ginei-h-prwth-yperdunamh-ws-to-2030.4526292.html
  2. Schuman, M. (2017). Μπορούν οι Κομμουνιστές να γίνουν καλοί καπιταλιστέςhttp://www.capital.gr/bloomberg-view/3244415/mporoun-oi-kommounistes-na-ginoun-kaloi-kapitalistes
  3. Μαραγκουδάκη, Δ. (2017). Κίνα: «Παγκόσμιοι πρωταθλητές» με κρατικές «πλάτες». http://www.liberal.gr/arthro/142989/diethni-themata/2017/kina-isonpagkosmioi-protathlitessin-me-kratikes-isonplatessin.html
  4. Ριζοσπάστης. (2017). Ολοκληρώθηκε το Συνέδριο του ΚΚ. https://www.rizospastis.gr/story.do?id=9559981
  5. Λάντβερ A., Αναστασοπούλου Ε. (2017). Πόσο κομμουνιστική είναι η Κίνα; http://www.dw.com/el/πόσο-κομμουνιστική-είναι-η-κίνα/a-41053879

Tagged under:

Η Τατιάνα είναι φοιτήτρια του τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Πατρών με κατεύθυνση Οικονομικά, Στατιστική και Επιχειρησιακή Έρευνα. Γνωρίζει άπταιστα Αγγλικά και Γαλλικά ενώ διαθέτει και γνώσεις Γερμανικών. Επιπλέον, έχει συμμετάσχει με διακρίσεις, σε σημαντικό αριθμό συνεδρίων διεθνούς και ευρωπαικής θεματολογίας. Στόχος της μέσα από την εξοικείωση με τη πολυπλοτκότητα των διεθνών πολιτικοοικονομικών σχέσεων και την ταυτόχρονη μελέτη των Μαθηματικών είναι να αποκωδικοποίησει τη δυναμική αλληλεπιδραση αυτών των δύο επιστημών, της πολιτικής επιστήμης και των μαθηματικών.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest