Συμφωνία για τον Κόλπο της Γουινέας. Επιτυχία ή όχι;

Εισαγωγή

Ορισμένοι μελετητές περιγράφουν τον Κόλπο της Γουινέας ως παζλ, εξαιτίας των ναυτιλιακών θεμάτων που έχουν προκύψει, καθώς οι γύρω χώρες βρίσκονται σε αντιπαράθεση, αναφορικά με τα υδάτινα σύνορά τους. Τα κυριότερα προβλήματα που προκύπτουν από τη μη οριοθέτηση των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ) τους είναι η παράνομη αλιεία, η αδυναμία εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων, και η πειρατεία. Πιο συγκεκριμένα, η μη οριοθέτηση των ΑΟΖ τους δεν επιτρέπει στα κράτη να ελέγχουν αποτελεσματικά την αλιεία στην περιοχή – γεγονός που οδηγεί στη δραστική μείωση των εθνικών εισοδημάτων τα οποία προέρχονται από την αλιεία. Ακόμη, τα ύδατα του Κόλπου της Γουινέας είναι πλούσια σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Παρ’όλα αυτά, τα κράτη δεν έχουν τον πλήρη έλεγχο των κοιτασμάτων της περιοχής. Επιπλέον, το Διεθνές Γραφείο Ναυσιπλοΐας κατατάσσει την περιοχή του Κόλπου της Γουινέας σε μία από τις πιο ταραγμένες παγκόσμιες πλωτές οδούς. Το γεγονός ότι τα κράτη γύρω από την περιοχή δεν έχουν ορίσει τα υδάτινα σύνορά τους δεν τους επιτρέπει να ελέγχουν την πειρατεία, με αποτέλεσμα, από το 2002 έως το 2004, οι επιθέσεις πειρατείας που καταγράφηκαν στον Κόλπο της Γουινέας να ξεπερνούν τα περιστατικά στην υπόλοιπη ήπειρο.

Αυτά τα προβλήματα κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν, μεταξύ άλλων, και η Νιγηρία και το Sao Tome και Principe. Η Νιγηρία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην περιοχή, καθώς προσπαθεί να εκμεταλλευτεί, στο μέγιστο βαθμό, τα κοιτάσματα στον Κόλπο της Γουινέας. Το 98% των συνολικών εσόδων της Νιγηρίας προέρχονται από εξαγωγές πετρελαίου, και αυτό την καθιστά τον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου στον Κόλπο της Γουινέας. Αντίστοιχα, και το Sao Tome και Principe εκμεταλλεύεται τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων του Κόλπου της Γουινέας για τη στήριξη της εθνικής οικονομίας. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετώπισαν, ήδη, από τη δεκαετία του ’90 ήταν η οριοθέτηση των ΑΟΖ τους στον Κόλπο της Γουινέας, στην προσπάθειά τους να στηρίξουν τις οικονομίες τους. Έτσι, τα δύο κράτη αποφάσισαν να υπογράψουν συμφωνία κοινής ανάπτυξης, ώστε να δημιουργήσουν ένα ειρηνικό πλαίσιο για τις διαπραγματεύσεις αναφορικά με την οριοθέτηση των ΑΟΖ τους στον Κόλπο της Γουινέας.

Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν από το 1998. Τα δύο κράτη αποφάσισαν, αρχικά, να δημιουργήσουν μια Κοινή Ζώνη Ανάπτυξης (JDZ) για κοινή εκμετάλλευση των κοιτασμάτων στον Κόλπο της Γουινέας, βασιζόμενα στο άρθρο 74 παράγραφος 3 και άρθρο 83 παράγραφος 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Ωστόσο σύντομα κατέληξαν σε αδιέξοδο, καθώς το κάθε κράτος είχε θέσει διαφορετικούς στόχους. Οι τεταμένες σχέσεις ανάμεσα στα δύο κράτη έδωσαν έδαφος στην ανάπτυξη της πειρατείας και στην παράνομη αλιεία. Τελικά, στις 16 Ιανουαρίου 2003, υπεγράφη η Συνθήκη μεταξύ της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Νιγηρίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Sao Tome και Principe, για την κοινή ανάπτυξη πετρελαίου και άλλων πόρων όσον αφορά στις περιοχές των ΑΟΖ των δύο χωρών, και τέθηκε σε ισχύ δύο χρόνια αργότερα. Το 2002 ιδρύθηκε Κοινό Υπουργικό Συμβούλιο. Η Συνθήκη, όπως τονίζεται και στο προοίμιο, βασίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Με κίτρινο χρώμα απεικονίζεται η περιοχή στην οποία αναφέρεται η Συνθήκη μεταξύ της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Νιγηρίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Sao Tome και Principe για την κοινή ανάπτυξη πετρελαίου και άλλων πόρων, σχετικά με τις περιοχές των ΑΟΖ των δύο χωρών (Πηγή: un.org)

Το περιεχόμενο της συνθήκης

Η Συμφωνία περιλαμβάνει στοιχεία που αφορούν την αναλογία του κάθε κράτους στον Κόλπο της Γουινέας, τη διαχείριση της περιοχής, τις συμβάσεις διαχείρισης πετρελαίου, και τις μεθόδους επίλυσης διαφορών.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 3 της Συνθήκης, θα υπάρχει κοινή διαχείριση για εξερεύνηση και διαχείριση των πόρων. Οι αναλογίες που ορίστηκαν είναι 60% για τη Νιγηρία και 40% για το Sao Tome και Principe, αναφορικά με τα οφέλη, αλλά και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις αναπτυξιακές δραστηριότητες των δύο κρατών στον Κόλπο της Γουινέας. Σύμφωνα με την παρούσα Συνθήκη, τα δικαιώματα και οι ευθύνες των κρατών ασκούνται αποκλειστικά από το Συμβούλιο και την Αρχή, ενώ καμιά άλλη δραστηριότητα που δεν συνάδει με τους όρους της Συνθήκης δεν είναι επιτρεπτή. Έτσι, δεν επιτρέπεται η διεξαγωγή πετρελαϊκών δραστηριοτήτων στην Κοινή Ζώνη, εκτός εάν αυτό καθορίζεται από το Συμβούλιο.

Στα άρθρα 6 έως και 8 αναλύεται διεξοδικά ο ρόλος του Κοινού Συμβουλίου Υπουργών. Το Συμβούλιο συγκροτείται από μέλη και των δύο χωρών, και συνεδριάζει τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο – είτε στη Νιγηρία, είτε στο Sao Tome και Principe. Οι αποφάσεις του Συμβουλίου εγκρίνονται με συναίνεση. Το Κοινό Συμβούλιο Υπουργών είναι αρμόδιο για όλα τα θέματα που αφορούν την εξερεύνηση και εκμετάλλευση φυσικών και άλλων πόρων, αλλά και για άλλα θέματα που πιθανώς προτείνουν προς συζήτηση τα κράτη.

Αντίστοιχα, στα άρθρα 9 έως και 13 της Συνθήκης αναλύεται ο ρόλος και η σημασία της Κοινής Αρχής. Η Κοινή Αρχή έχει νομική προσωπικότητα στο διεθνές δίκαιο, και έχει την ικανότητα να συνάπτει συμβάσεις. Με την επιφύλαξη των οδηγιών του Συμβουλίου, αρμοδιότητά της είναι -μεταξύ άλλων- και η διαχείριση των δραστηριοτήτων που αφορούν την εξερεύνηση και την εκμετάλλευση των πόρων της Κοινής Ζώνης των δύο κρατών. Δημιουργεί, δηλαδή, ζώνες ασφαλείας για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας, των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το πετρέλαιο, την αλιεία και άλλες δραστηριότητες που, πιθανώς, αναλαμβάνουν τα κράτη στην περιοχή του Κόλπου της Γουινέας.

Στο άρθρο 15 της Συνθήκης, τα κράτη καταλήγουν σε τρεις κατηγορίες διαφορών. Αναφέρονται σε πιθανές διαφορές μεταξύ των συμφερόντων των κρατών και της Κοινής Αρχής, μεταξύ της Κοινής Αρχής και του Κοινού Συμβουλίου Υπουργών και, τέλος, μεταξύ των δύο κρατών.

Τα μειονεκτήματα της συνθήκης

Αν και η υπογραφή της Συνθήκης μπορεί να θεωρηθεί πραγματική επιτυχία για την ομαλή συνεργασία των δύο κρατών, δεν παύουν να υπάρχουν προβλήματα. Το μεγαλύτερο μειονέκτημα της Συνθήκης μεταξύ της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Νιγηρίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Sao Tome και Principe είναι ότι τα δύο μέρη δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με την οριοθέτηση των ΑΟΖ τους, πριν μετατρέψουν τις διαπραγματεύσεις στο Κοινό Συμβούλιο ως μία ενδιάμεση λύση. Ακόμη, η Νιγηρία, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην περιοχή. Έτσι, αν και οι δύο χώρες είναι αναπτυσσόμενες, η Νιγηρία εξακολουθεί να αποτελεί δεσπόζουσα χώρα στον Κόλπο της Γουινέας. Εν αντιθέσει, το Sao Tome και Principe είναι μία από τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες στον κόσμο, με τις συνθήκες διαβίωσης να χειροτερεύουν όλο και περισσότερο. Η ανισότητα αυτή ανάμεσα στα δύο κράτη δηλώνεται και στη Συνθήκη καθώς, όπως μπορεί κανείς να παρατηρήσει, το μεγαλύτερο ποσοστό των οφελών των δραστηριοτήτων στην περιοχή ανήκουν στη Νιγηρία. Επιπροσθέτως, τα δύο κράτη δεν έχουν καταφέρει μέχρι και σήμερα να θεσπίσουν έναν εξειδικευμένο μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών. Αυτό έχει ως συνέπεια να μην μπορούν να πετύχουν πλήρως τον αρχικό τους στόχο – δηλαδή, την προώθηση της αμοιβαίας συνεργασίας και της ισότιμης ανταλλαγής πληροφοριών για την κατοχύρωση της ασφάλειάς τους.

Συμπεράσματα

Η συνάντηση του προέδρου της Νιγηρίας με τον πρωθυπουργό του Sao Tome και Principe το 2015 (Πηγή: Premium Times)

Μετά τη σύναψη της Συνθήκης, φαίνεται να έχουν εξομαλυνθεί οι σχέσεις των δύο κρατών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η συνεργασία σε θέματα οικονομίας και καταπολέμησης της τρομοκρατίας. Αναλυτικότερα, τον Ιούλιο του 2010 η Νιγηρία σκόπευε να παράσχει στο Sao Tome και Principe άτοκο δάνειο εξήντα ετών. Μερικά χρόνια αργότερα, το 2015, ο πρόεδρος της Νιγηρίας, στη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό του Sao Tome και Principe, δήλωσε ότι πρέπει να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες καταπολέμησης της πειρατείας, ενώ παράλληλα τόνισε ότι θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για την προστασία του Κόλπου της Γουινέας, που είναι τόσο σημαντικός για τις οικονομίες και των δύο κρατών.

Η Νιγηρία και το Sao Tome και Principe κατάφεραν, μέσα σε ένα ειρηνικό πλαίσιο, να διαχειριστούν τις διαφορές τους αναφορικά με τη διαχείριση των κοιτασμάτων του Κόλπου της Γουινέας. Η σύναψη της Συνθήκης μεταξύ της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Νιγηρίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Sao Tome και Principe για την κοινή ανάπτυξη πετρελαίου και άλλων πόρων, όσον αφορά στις περιοχές των ΑΟΖ των δύο χωρών, αποτέλεσε το ενδιάμεσο στάδιο για την συνεργασία των δύο μερών και σε άλλα θέματα – όπως, για παράδειγμα, την οικονομία και την καταπολέμηση της πειρατείας. Αν και, αρχικά, η Συμφωνία θεωρήθηκε ως μεγάλη επιτυχία των διαπραγματεύσεων των δύο κρατών, σταδιακά άρχισαν να γίνονται ορατά τα μειονεκτήματά της. Η Συνθήκη απέτυχε την οριοθέτηση των ΑΟΖ των δύο κρατών, καθώς το περιεχόμενό της αφορά, κυρίως, στις δραστηριότητές τους στον Κόλπο της Γουινέας. Κατά συνέπεια, δεν εφαρμόστηκε κάτι καινοτόμο αναφορικά με το δίκαιο της θάλασσας. Η Νιγηρία και το Sao Tome και Principe κατάφεραν μόνο να εφαρμόσουν τη διεθνή πρακτική, σχετικά με την προσωρινή ρύθμιση σύμφωνα με το δίκαιο της θάλασσας, και όχι να επιλύσουν την αρχική τους διαφωνία.

Πηγές:

  1. Biang J, T. (2010). The joint development zone between Nigeria and Sao Tome and Principe: a case of provisional arrangement in the Gulf of Guinea international law, state practice and prospects for regional integrationhttp://www.un.org/depts/los/nippon/unnff_programme_home/fellows_pages/fellows_papers/tanga_0910_cameroon.pdf
  2. Huang Wan-bo. (2014). Analysis of Nigeria – Sao Tome and Principe development and suggestions for Chinahttp://article.sciencepublishinggroup.com/pdf/10.11648.j.ijepe.20150403.11.pdf
  3. Premium Times. (2015). Nigeria, Sao Tome & Principe to review joint development authority. https://www.premiumtimesng.com/foreign/west-africa-foreign/189434-nigeria-sao-tome-principe-to-review-joint-development-authority.html
  4. Seibert G. (2013). Η ανάπτυξη στο Σάο Τομέ. Περιμένοντας το πετρέλαιο στον Κόλπο της Γουινέας. http://www.foreignaffairs.gr/articles/69220/gerhard-seibert/i-anaptyksi-sto-sao-tome
  5. Ukele C., Mvomo Ela W. (2013). African approaches to maritime security – The Gulf of Guineahttp://library.fes.de/pdf-files/bueros/nigeria/10398.pdf
  6. United Nations. (2003). Treaty between the Federal Republic of Nigeria and the Democratic Republic of Sao Tome and Principe on the Joint Development of Petroleum and other Resources, in respect of Areas of the Exclusive Economic Zone of the Two States 21 February 2001.http://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/STP-NGA2001.PDF
  7. Κωνσταντίνου Ε. (n.d.). Joint maritime regimes: Nigeria – Sao Tome and Principehttp://www.idis.gr/?p=4619
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (11 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Μιλάει αγγλικά και σε χαμηλότερο επίπεδο γερμανικά, ενώ τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν τις διεθνείς σχέσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017 ήταν ασκούμενη της Έδρας UNESCO Διαπολιτισμικής Πολιτικής Για Μια Δραστήρια και Αλληλέγγυα Ιθαγένεια του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest