Συμφωνία για το Ιράν: Είναι πιθανή η αποχώρηση των ΗΠΑ από το “Worst Deal”;

Μερικές ημέρες πριν από την καταλυτική ημερομηνία για την προεδρική έγκριση της συμφωνίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, δήλωσε πως δεν θα εγκρίνει τη συμφωνία  – για τρίτη φορά μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, τον Ιανουάριο του 2017 (Landler M.and Sander D.,2017). Η δήλωση αυτή του Προέδρου είναι αναμενόμενη, σε σχέση με την έντονη φημολογία που επικρατούσε το τελευταίο χρονικό διάστημα στην Ουάσινγκτον. Με τη λήξη της προθεσμίας, στις 15 Οκτωβρίου, το Κογκρέσο θα κληθεί, σε διάστημα 60 ημερών, να αποφασίσει τη μελλοντική στάση των ΗΠΑ σε ό,τι αφορά τη Συμφωνία με το Ιράν. Τί ακριβώς, όμως, θα κληθεί να αποφασίσει το Κογκρέσο, και υπάρχει πιθανότητα η Συμφωνία να διαλυθεί;

Γιατί μπορεί να τεθεί σε ψηφοφορία στο Κογκρέσο, και ποιος ο ρόλος του Προέδρου σε αυτό;

Η συμφωνία με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα που υπεγράφη τον Ιούλιο του 2015, θεωρείται ως μία από τις σημαντικότερες συμφωνίες της κυβέρνησης Obama – ονομάζεται επίσημα «the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA)», και το υπέγραψαν, εκτός των ΗΠΑ και του Ιράν, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Κίνα, η Ρωσία και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εν λόγω συμφωνία τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2016, ενώ, ενάμιση χρόνο αργότερα, τίθεται το ζήτημα αν θα συνεχιστεί (Kheel,2017).

Για τις ΗΠΑ, αυτή η συμφωνία δεν αποτελεί συνθήκη, και γι’αυτό το λόγο ψηφίστηκε από το Κογκρέσο ένα νομοσχέδιο που θα επέτρεπε στους βουλευτές να έχουν λόγο για τη συμφωνία. Το νομοσχέδιο αυτό ονομάζεται «Iran Nuclear Agreement Review Act» και ψηφίστηκε τον Μάιο του 2015. Σύμφωνα με αυτό το νομοσχέδιο, δόθηκε τόσο η δικαιοδοσία στο Κογκρέσο να επικυρώσει τη Συμφωνία, όσο και η αρμοδιότητα στον Πρόεδρο να εγκρίνει, κάθε 90 μέρες, εάν η Συμφωνία παραμένει στα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ. (Kheel,2017)

Στο πλαίσιο αυτής της αρμοδιότητάς του, ο Trump ενέκρινε ήδη δυο φόρες τη συνέχεια της Συμφωνίας – ωστόσο, αυτή τη φορά, δείχνει αποφασισμένος να θέσει το ζήτημα προς συζήτηση στο Κογκρέσο. Επιπλέον, φαίνεται να δηλώνει πως η Συμφωνία αυτή δεν εξυπηρετεί τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ, και πως πρέπει να επαναδιαπραγματευθούν ορισμένες παράμετροι όσον αφορά στη συμπεριφορά και τις πολιτικές του Ιράν. (Kheel,2017) Έχοντας ως αφετηρία την άρνηση του Προέδρου να εγκρίνει τη συνέχεια της Συμφωνίας, ξεκινάει μια περίοδος 60 ημερών, μέσα στην οποία το Κογκρέσο καλείται να αποφασίσει αν θα ψηφίσει –ή όχι- την επιβολή κυρώσεων στο Ιράν .

Καθ’όλη τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, ο Trump –που αποκαλούσε την εκστρατεία ως «the worst deal»- είχε ως βασική θέση την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη Συμφωνία. Τώρα, με την κίνησή του αυτή, δεν απομακρύνει τις ΗΠΑ -όπως προμήνυε-, αλλά κλυδωνίζει τις βάσεις αυτής της Συμφωνίας. Στην περίπτωση που οι επιλεγείσες πολιτικές από την Ουάσινγκτον έχουν ως αποτέλεσμα την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι η Συμφωνία παύει να έχει ισχύ, καθώς υπάρχουν και άλλα μέλη τα οποία δηλώνουν ικανοποιημένα με τη λειτουργία της Συμφωνίας. Σίγουρα, όμως, η αποχώρηση ενός μέλους -όπως είναι οι ΗΠΑ- θα επηρέαζε αρνητικά την εξέλιξη του Σύμφωνου, και θα εγκαινίαζε μια νέα περίοδο διαταραγμένων σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν.

Η θέση του Trump σχετικά με το Σύμφωνο βασίζεται στο ότι η συμφωνία έχει άρθρα σχετικά με την πυρηνική τεχνολογία που έχουν «ημερομηνία λήξης» σε μερικά χρόνια. Η επιθυμία του, λοιπόν, είναι το Κογκρέσο να ψηφίσει κυρώσεις που θα λειτουργούν σαν δικλείδες ασφαλείας, καθώς ο ίδιος πιστεύει ότι το Ιράν δεν θα ολοκληρώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, μόλις αυτά τα άρθρα φτάσουν στο τέλος της ισχύος του. Βασικός στόχος του -που πηγάζει, σαφώς, από τα συμφέροντα των συμμάχων του στην περιοχή- είναι το Ιράν να μην αναπτύξει ποτέ πυρηνικό οπλοστάσιο. (Kheel,2017)

Ένα άλλο πιθανό σενάριο είναι ο Πρόεδρος, θέτοντας το ζήτημα προς ψήφιση στο Κογκρέσο, να θελήσει να θέσει τις βάσεις για μία επαναδιαπραγμάτευση της Συμφωνίας ή για την έναρξη νέων συζητήσεων. Η κριτική που έχει ασκηθεί, άλλωστε, σχετικά με τη Συμφωνία είναι ότι αυτή έχει βασιστεί αποκλειστικά στα θέματα της πυρηνικής δυνατότητας και του οικονομικού αποκλεισμού, ενώ έχουν μείνει εκτός συζήτησης σημαντικά ζητήματα, όπως ο αποσταθεροποιητικός ρόλος του Ιράν στην περιφέρειά του, η υποστήριξη σε παρακρατικές ομάδες, και το σύστημα βαλλιστικών πυραύλων που αναπτύσσει (Kheel,2017).

Μία τυχόν ψηφοφορία τί επιπτώσεις μπορεί να έχει στην πολιτική των ΗΠΑ για το Ιράν;

Μετά την 15η Οκτωβρίου, το Κογκρέσο θα βρεθεί μπροστά σε δύο πιθανές επιλογές δράσης. Η μία επιλογή είναι να αποφασίσουν την ψήφιση νέων κυρώσεων προς το Ιράν – επιλογή που θα έχει ως αποτέλεσμα να δοκιμαστούν η αντοχή της Συμφωνίας, αλλά και, γενικότερα, οι σχέσεις μεταξύ των δυο κρατών. Ενώ, η δεύτερη επιλογή είναι να αποφασιστεί ότι δεν υπάρχει αιτία επιβολής κυρώσεων, και ότι η παρούσα Συμφωνία είναι ακόμα προς όφελος των ΗΠΑ (International Crisis Group,2017). Μία τέτοια απόφαση θα ερχόταν σε σύγκρουση με τη στάση που επιθυμεί ο Trump – δηλαδή, να απομακρύνει το κράτος του από την Συμφωνία.

Η ψήφιση νέων κυρώσεων απαιτεί μία απλή πλειοψηφία από το Κογκρέσο για να εγκριθεί, ωστόσο δεν είναι δεδομένο ότι υπάρχει ο απαιτούμενος αριθμός βουλευτών. Οι Δημοκρατικοί φαίνονται, εξαρχής, αρνητικά διακείμενοι στο ενδεχόμενο να παραποιήσουν με ψήφιση κυρώσεων το status quo που έχει επικρατήσει, όπως και εκείνοι που αρχικά είχαν ψηφίσει αρνητικά για τη Συμφωνία (Borger,2017). Σε ό,τι αφορά τους Ρεπουμπλικάνους, αυτοί υπήρξαν εξαρχής αντίθετοι με τη Συμφωνία, ωστόσο, δεδομένης της επικείμενης συζήτησης στο Κογκρέσο, μέρος των Ρεπουμπλικανών υποστηρίζει μία σκληρή στάση απέναντι στο Ιράν, προετοιμάζοντας αντίστοιχες προτάσεις για το Κογκρέσο (Landler M.and Sander D.,2017)

Το πιθανότερο σενάριο για μία πιθανή ψηφοφορία στο Κογκρέσο είναι ότι  το Σώμα θα αποφανθεί πως το Ιράν δεν παραβιάζει κάποιο άρθρο της Συμφωνίας – οπότε δεν υπάρχει λόγος για να ψηφιστούν κυρώσεις ή, εάν θα ψηφιστούν κυρώσεις, αυτές θα αφορούν ζητήματα μη θεσμοθετημένα στη Συμφωνία, όπως το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων ή ζητήματα παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων. (International Crisis Group,2017) Θεωρείται λογική πιθανότητα το Κογκρέσο να προσπαθήσει να περιορίσει την επιλογή του Προέδρου, όσον αφορά στην αποχώρηση των ΗΠΑ από το Σύμφωνο, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν όντως παραβιάζει κάποια άρθρα, αλλά και γιατί, ίσως, μία τέτοια πολιτική θα έφερνε περισσότερη αστάθεια στην περιοχή της Μέσης Ανατολής παρά να περιορίσει το Ιράν. Ακόμα, η αποχώρηση των ΗΠΑ από αυτή τη Συμφωνία θα έπληττε σίγουρα το γόητρο της Μεγάλης Δύναμης σε μία χρονική συγκυρία που είναι ιδανική για τους ίδιους.

Η θέση του Ιράν και της Διεθνούς κοινότητας

Για το Ιράν, η συμφωνία που είχε επιτευχθεί το 2015 σηματοδότησε την άρση πολλών οικονομικών κυρώσεων, που του έδωσαν την ευκαιρία να αποκτήσει οικονομικά οφέλη -μόλις σε ένα χρόνο από την εφαρμογή της Συμφωνίας, το 2016-, και να δημιουργήσει εμπορικές σχέσεις με διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Παρ’όλο που δεν έχουν φτάσει ακόμα τα οικονομικά μεγέθη που περίμεναν, οι προοπτικές που έχουν αυτήν την περίοδο είναι αρκετά μεγάλες, και τυχόν νέες κυρώσεις θα τους εμπόδιζαν από το να έχουν πρόσβαση σε αυτά τα οφέλη (International Crisis Group,2017). Είναι σχεδόν σίγουρο πως, αν οι υπόλοιποι συμμετέχοντες της Συμφωνίας και, γενικά, η διεθνής κοινότητα συνεχίσει να στηρίζει τη Συμφωνία και τη διατήρηση σχέσεων με το Ιράν, τότε η κυβέρνηση της Τεχεράνης θα παραμείνει πιστή στην τήρηση των προ-απαιτούμενων. Σε αντίθετη περίπτωση, το Ιράν δεν θα έχει λόγο να συνεχίσει να τηρεί τις προϋποθέσεις της Συμφωνίας, και μπορεί να αποκτήσει ακόμη πιο προκλητική συμπεριφορά.

Οι τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις (Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο) φαίνονται να θέλουν να στηρίξουν τη Συμφωνία – γι’αυτό το λόγο, το προηγούμενο διάστημα, οι αρχηγοί τους προσπάθησαν να μεταπείσουν τον Trump σχετικά με την έγκριση της Συμφωνίας. Εφόσον αυτός ο στόχος δεν στέφθηκε με επιτυχία, φαίνεται ότι υπάρχουν σκέψεις για το πώς θα διατηρηθεί η Συμφωνία. Η Αρμόδια για θέματα εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Morgherini, δήλωσε πως η Συμφωνία δεν πρόκειται για μία διμερή ή πολυμερή συνθήκη μεταξύ 6 ή 7 κρατών, αλλά πρόκειται για μία απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗE με παράρτημα, οπότε δεν ανήκει μόνο στα κράτη που συμμετείχαν, αλλά σε ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα. (Borger,2017)

Iran Talks. Abschluss Iran Verhandlungen. UNO. Wien, 14.07.2015, Foto: Dragan Tatic

Με τις τελευταίες εξελίξεις, φαίνεται πως τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει δημόσια να επανατοποθετηθούν επί του ζητήματος, καθώς βρίσκονται σε επαμφοτερίζουσα θέση, μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Μέχρι τώρα, τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν επωφεληθεί πολύ από την άρση των οικονομικών κυρώσεων του 2016, καθώς έχουν ξεκινήσει προσοδοφόρες εμπορικές δραστηριότητες στο Ιράν, οπότε είναι μεγάλο το συμφέρον τους να συνεχιστεί η Συμφωνία ομαλά. Από την άλλη πλευρά, τίθεται το ζήτημα κατά πόσο είναι πρόθυμες να απομακρυνθούν από τις ΗΠΑ, όταν τα οικονομικά οφέλη είναι παραδοσιακά μεγαλύτερα. Είναι, λοιπόν, πολύ σημαντική η στάση που θα κρατήσουν οι Ευρωπαίοι στη διατήρηση της ισορροπίας.

Το Ιράν παραβιάζει τη συμφωνία;

Ένα πολύ σημαντικό ζήτημα -το οποίο, όμως, δεν έχει συζητηθεί αρκετά- είναι το κατά πόσο το Ιράν τηρεί τους όρους της Συμφωνίας ή όχι. Αν, ωστόσο, είχε υπάρξει κάποια σημαντική παραβίαση είναι σίγουρο πως θα είχε γίνει αμέσως γνωστό, και δεν θα υπήρχαν αντιδράσεις σχετικά με το αν πρέπει να επιβληθούν κυρώσεις.

Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, η υπηρεσία που έχει την αρμοδιότητα να ελέγχει τις δράσεις του Ιράν, έχει πολλάκις επιβεβαιώσει πως το Ιράν ακολουθεί πιστά τις υποχρεώσεις που πηγάζουν από τη Συμφωνία JCPOA. Ακόμη, ο Υπουργός Εξωτερικών, Rex Tillerson, έχει δηλώσει πως το Ιράν τηρεί τη συμφωνία – άποψη που επικαλείται και η αμυντική κοινότητα των ΗΠΑ (International Crisis Group,2017). Η επιβεβαίωση από τόσες διαφορετικές πηγές της συμμόρφωσης του Ιράν με τη Συμφωνία του 2015 κάνει δυσκολότερη την αποδοχή της απόφασης Trump ενώ, σίγουρα, η μη αποδοχή της απόφασής του από τη διεθνή κοινότητα θα δημιουργήσει πόλωση και εντάσεις.

Σίγουρα, το Ιράν έχει αναπτύξει διάφορες δράσεις και έχει αντίθετη ανάμειξη από τα αμερικανικά συμφέροντα τόσο στη Συρία, όσο και την Υεμένη – ωστόσο, αυτό αποτελεί απόρροια της βλέψης του για το ρόλο του ως περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή. Το κενό εξουσίας που έχει δημιουργηθεί στη Μέση Ανατολή τα τελευταία χρόνια σημαίνει πως θα υπάρξουν ανταγωνισμοί για το ποιος θα αναλάβει το ρόλο του περιφερειακού ηγεμόνα, και το Ιράν είναι -χωρίς αμφιβολία- ένας σημαντικός διεκδικητής αυτής της θέσης. Το γεγονός ότι τα τελευταία δυο χρόνια έχει επέλθει σύγκλιση με τη διεθνή κοινότητα δείχνει ακριβώς τη μεγάλη προσπάθεια που έχει γίνει από το Ιράν να έχει σημαντικό ρόλο στη Μέση Ανατολή, και ίσως αποτελέσει τον λόγο για να συνεχίσει να τηρεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συμφωνία.

Από την άλλη πλευρά, η κίνηση του Προέδρου των ΗΠΑ να αρνηθεί την έγκριση της συνέχειας του Νομοσχεδίου για τη Συμφωνία του Ιράν δείχνει, εν μέρει, μία στροφή στην προεκλογική του υπόσχεση -όμως με έναν διαφορετικό τρόπο-, ωστόσο η αιτιολόγηση για την κίνηση αυτή δεν συνιστά μία πολιτική κίνηση που λαμβάνεται με σύνεση. Σίγουρα, η θέση των Ρεπουμπλικάνων ότι σημαντικά ζητήματα έχουν μείνει εκτός της συμφωνίας -όπως είναι η εμπλοκή του Ιράν σε τρίτα κράτη, το πυραυλικό σύστημα και η στήριξη σε παρακρατικές οργανώσεις- είναι βάσιμη για τα συμφέροντα των ΗΠΑ, αλλά μία διαφορετική προσέγγιση θα είχε, πιθανότατα, διαφορετική απήχηση τόσο στο Ιράν, όσο και στην υπόλοιπη διεθνή κοινότητα. Η Συμφωνία του Ιράν του 2015 θα μπορούσε να είναι η πρώτη σε ένα συνεχιζόμενο διάλογο που θα επέτρεπε την εξομάλυνση των σχέσεων ανάμεσα στις ΗΠΑ με το Ιράν.

Πηγές:

  1. Borger J.(2017), Europe’s governments look to bypass Trump to save Iranian Nuclear deal.
    https://www.theguardian.com/world/2017/oct/04/iran-nuclear-deal-europe-trump-congress
  2. Kheel R.(2017), 5 things to know about Trump and the Iran deal The Hill.
    http://thehill.com/policy/defense/354330-5-things-to-know-about-trump-and-the-iran-deal
  3. Lander, M. (2017). Trump to Force Congress to Act on Iran Nuclear Deal. https://www.nytimes.com/2017/10/05/world/middleeast/trump-iran-nuclear-deal.html
  4. International Crisis Group (2017), Saving the Iran Nuclear Deal, despiteTrump’s Decertification.
    https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/gulf-and-arabian-peninsula/iran/saving-iran-nuclear-deal-despite-trumps-decertification
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (8 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest