Συνθήκη Βερσαλλιών 1919: Vae victis.

Το 1918 και οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές -οι Δυνάμεις της Αντάντ και οι Κεντρικές Αυτοκρατορίες-, καταπονημένες από τις διαρκείς συγκρούσεις, επεδίωξαν την επίτευξη ειρήνης. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν στο 4ο έτος του και είχε ήδη στοιχίσει τη ζωή σε 18 εκατομμύρια ανθρώπους, αφήνοντας άλλα 23 εκατομμύρια τραυματίες. Οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στους νικητές και στους ηττημένους έλαβαν χώρα στο Παρίσι, και η συνθήκη ειρήνης έμελλε να γίνει γνωστή ως «Η Συνθήκη των Βερσαλλιών».

Ο Μεγάλος Πόλεμος.

Η δολοφονία του Αρχιδούκα, Francesco Ferdinand, στο Σαράγεβο το 1914, στάθηκε η αφορμή της έκρηξης του Μεγάλου Πολέμου. Τότε, όλοι περίμεναν πως θα ξεσπούσε μία απλή σύγκρουση μεταξύ του Βασιλείου της Σερβίας και της Αυστρο-ουγγρικής Αυτοκρατορίας. Κανείς δεν ανέμενε τη γενίκευση του πολέμου και τη συγκρότηση των δύο μεγάλων στρατοπέδων – αφενός, της Αντάντ (με την Αγγλία, τη Γαλλία, και τη Ρωσία ) και των συμμάχων της ( της Ιταλίας, των ΗΠΑ, της Ρουμανίας, της Σερβίας, της Ελλάδας, του Βελγίου και της Ιαπωνίας ) και, αφετέρου, των Κεντρικών Αυτοκρατοριών ( με τη Γερμανία και την Αυστρία ) και των δικών τους συμμάχων ( της Βουλγαρίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ).

Παρά τις αρχικές γερμανικές επιτυχίες, την ήττα της Σερβίας και της Ρουμανίας, και την έξοδο της Ρωσίας από τον πόλεμο λόγω της επανάστασης των μπολσεβίκων (1917), νικήτρια των συγκρούσεων αναδείχθηκε η Αντάντ. Η κατάπαυση του πυρός επήλθε στις 11 Νοεμβρίου 1918, και η Συνθήκη Ειρήνης υπεγράφη μερικούς μήνες αργότερα, στις 28 Ιουνίου 1919.

Οι στόχοι των νικητών.

Με τη λήξη του Πολέμου οι τρεις νικήτριες χώρες (ΗΠΑ, Αγγλία, Γαλλία) άρχισαν να επεξεργάζονται τις απαιτήσεις τους από την ηττημένη Καϊζερική Γερμανία. Βέβαια, οι σύμμαχοι δεν είχαν κάποια κοινή κατεύθυνση ως προς τις διεκδικήσεις τους.

Οι ηγέτες των κρατών της Αντάντ. Διακρίνονται από τα αριστερά, David Lloyd George, Vittorio Orlando, Georges Clemenceau, Woodrow Wilson.

Πιο συγκεκριμένα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Woodrow Willson, προήγαγε την ιδέα των 14 Σημείων. Ως εκ τούτου, προωθούσε μία ηπιότερη αντιμετώπιση της Γερμανίας, δίνοντας έμφαση στην αναδιοργάνωση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ωστόσο, σύντομα βρέθηκε παραγκωνισμένος από τη Γαλλία και την Αγγλία. Την ίδια στιγμή, ο Βρετανός πρωθυπουργός, Lloyd George, τασσόταν υπέρ της καταβολής αποζημιώσεων από τη Γερμανία προς ανόρθωση και τόνωση της βρετανικής οικονομίας, παρά το ότι η Βρετανία δεν είχε υποστεί μεγάλες καταστροφές από τον πόλεμο, συγκριτικά με τη Γαλλία. Εντούτοις, δεν επεδίωκε την ισοπέδωση της Γερμανίας. Αντιθέτως, προσδοκούσε σε μία ανορθωμένη Γερμανία, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει μεγάλο εμπορικό και οικονομικό εταίρο στο μέλλον. Τέλος, ο πρωθυπουργός της Γαλλίας, Georges Clemenceau, επιθυμούσε την πλήρη αποδυνάμωση της Γερμανίας. Γνωρίζοντας την καταστροφή που είχε υποστεί η Γαλλία, αλλά και το βαρύτατο φόρο αίματος που είχε καταβάλει (απόρροια της σφοδρότητας του πολέμου, αλλά και των παρωχημένων -αν όχι εγκληματικά εσφαλμένων- δογμάτων του γαλλικού στρατού) ο Clemenceau ήταν υπέρμαχος της ταπείνωσης της Γερμανίας, προωθώντας την ιδέα της απώλειας εδαφών και της καταβολής υπέρογκων πολεμικών αποζημιώσεων. Όπως είχε δηλώσει ο ίδιος στον πρόεδρο Willson: «Οι ΗΠΑ βρίσκονται μακριά, προστατευόμενες από έναν ωκεανό. Ούτε ο ίδιος ο Ναπολέων δεν μπόρεσε να αγγίξει την Αγγλία. Είστε και οι δύο προστατευμένοι. Εμείς, όμως, δεν είμαστε!» .

Μολαταύτα, οι σύμμαχοι κατέληξαν στο τελικό κείμενο της συνθήκης, τα βασικά σημεία του οποίου θα δούμε στην συνέχεια.

Η εικόνα της Καϊζερικής Γερμανίας.

Η Γερμανική Αυτοκρατορία το 1919 βρισκόταν σε μία ιδιόμορφη κατάσταση από οικονομικής, τακτικής, αλλά και στρατιωτικής άποψης. Η οικονομία της χώρας είχε σχεδόν καταρρεύσει, με το θαλάσσιο εμπόριο να έχει διακοπεί και να υπάρχουν ελλείψεις σε βασικά αγαθά. Ταυτόχρονα, με τα προβλήματα στο εσωτερικό, είχαν αρχίσει τα πρώτα κρούσματα κοινωνικό – πολιτικών αναταραχών, αλλά και απειθαρχίας – απόρροια της διάδοσης των ιδεών της σοβιετικής επανάστασης.

Ο Γερμανικός Στόλος Ανοιχτής Θαλάσσης σε γραμμή παραγωγής. Το γερμανικό ναυτικό ήταν εφάμιλλο του βρετανικού, όπως απέδειξε στην ναυμαχία της Γιουτλάνδης, την μόνη ναυτική σύγκρουση του πολέμου.

Παρεμφερής ήταν και η εικόνα του γερμανικού στρατού. Παρά τα κρούσματα απειθαρχίας, το πτοημένο ηθικό, τις ελλείψεις και τις βαριές απώλειες, ο στρατός ακόμα διατηρούσε το πνεύμα της Παλαιάς Πρωσίας. Πλέον, σε περίπτωση συνέχισης του πολέμου θα μαχόταν σε ένα μόνο μέτωπο (το δυτικό), κοντά στις βάσεις ανεφοδιασμού του, αλλά και εντός του εδάφους του. Αντίστοιχα, ο στόλος διατηρούσε τις δυνάμεις του ακέραιες και αξιόμαχες, όπως είχε επιδείξει στη ναυμαχία της Γιουτλάνδης.

Η χώρα όμως, εν γένει, είχε κουραστεί και καταβληθεί από την πολεμική αυτή αναμέτρηση, και επεδίωκε την άμεση σύναψη ειρήνης. Σύμφωνα με εκτίμηση του στρατάρχη, Paul von Hindenburg, η συνέχιση του πολέμου υπό τις παρούσες συνθήκες ήταν δυνατή, αλλά με μηδαμινές πιθανότητες επιτυχίας για την Γερμανία.

Η πεποίθηση που κυριαρχούσε ήταν πως θα υπήρχαν κάποιες παραχωρήσεις (εδαφικές ή οικονομικές), αλλά το status quo θα διατηρείτο κατά μεγάλο βαθμό. Επίσης, τα εδάφη που είχε αποκτήσει η Γερμανία με τη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ θα επέτρεπαν τη σύντομη ανάκαμψή της. Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τους όρους που της επιβλήθηκαν τελικά.

Η Συνθήκη των Βερσαλλιών.

Το τελικό κείμενο περιείχε διάφορα άρθρα και διατάξεις. Δεδομένης της έκτασης και του μεγάλου αριθμού, θα σταθούμε στα εξής:

  1. Η τύχη των αποικιών: Η Γερμανία έπρεπε να αποκηρύξει τον έλεγχό της επί των αποικιών της (άρθρο 119), οι οποίες θα περιέρχονταν στον έλεγχο των συμμάχων (άρθρο 222).
  2. Πολεμικές αποζημιώσεις: Η Γερμανία κλήθηκε να καταβάλει στους συμμάχους -με την μερίδα του λέοντος να λαμβάνεται από τη Γαλλία- 20 δις χρυσά γερμανικά μάρκα ( 442 δις δολάρια σε σημερινή ισοτιμία ). Το ποσό αυτό αποσκοπούσε όχι μόνο στην αποζημίωση των νικητών για τις απώλειες που υπέστησαν, αλλά και στη συντήρηση των ξένων στρατευμάτων κατοχής επί γερμανικού εδάφους ( άρθρα 232 – 235 ). Μάλιστα, τα ανθρακωρυχεία της Ρηνανίας δόθηκαν στη Γαλλία ως αποζημίωση για τη ζημιά που είχαν υποστεί τα δικά της.
  3. Στρατιωτικοί περιορισμοί: Ο γερμανικός στρατός έπρεπε να περιοριστεί στις 100.000, οι στρατιωτικές σχολές να μειωθούν σε 3, το Γενικό Επιτελείο να διαλυθεί, τα οχυρωματικά έργα κατά μήκος του Ρήνου να καταστραφούν, και απαγορευόταν η ανέγερση νέων (άρθρα 159-180). Παράλληλα, απαγορευόταν το εμπόριο όπλων και η εγχώρια παραγωγή πολεμικού υλικού. Τέλος, ο στόλος έπρεπε να παραδοθεί ολόκληρος στην Αγγλία, με εξαίρεση 32 σκάφη, και το προσωπικό του να μην υπερβεί τις 15.000. Τέθηκαν περιορισμοί στο εκτόπισμα, τον οπλισμό και το είδος των πλοίων, ενώ απαγορεύτηκε η ναυπήγηση υποβρυχίων ( άρθρα 80, 181, 185, 187, 190, 198 ).
  4. Εδαφικές απώλειες: Η χώρα υποχρεώθηκε να παραχωρήσει αρκετά από τα εδάφη που κατείχε. Ακυρώθηκε η Συνθήκη του Μπρεστ – Λιτόφσκ και τα εδάφη επεστράφησαν στην ΕΣΣΔ (Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, κοινώς γνωστή και ως Σοβιετική Ένωση ). Πέραν της επαναφοράς των συνόρων στα προ του πολέμου όρια, παραδόθηκαν στη Γαλλία οι περιοχές της Αλσατίας και της Λωρραίνης, στην Τσεχοσλοβακία η Άνω Σιλεσία, ενώ η περιοχή του Posen και της Πομερανίας στην Πολωνία. Τέλος, η πόλη του Danzig ανακηρύχθηκε ελεύθερη πόλη υπό τον έλεγχο της Πολωνίας. Συνολικά, η Γερμανία απώλεσε 65.000 τ.χλμ (τα 20.000 δόθηκαν στην Πολωνία) και 7 εκατομμύρια κατοίκους (άρθρα 51, 81, 83, 94, 99 – 104).

Οι εδαφικές απώλειες της Καϊζερικής Γερμανίας.

Προς εξασφάλιση των παραπάνω, συμμαχικά –κυρίως γαλλικά- στρατεύματα κατέλαβαν τη Ρηνανία και άλλες περιοχές ανατολικά του Ρήνου, με την υπόσχεση πως, αν η Γερμανία δεν προέβαινε σε επιθετικές ενέργειες, θα αποσύρονταν σε βάθος 15 ετών. Αν μετά από αυτή την προθεσμία παρατηρείτο κάποια παραβίαση της συνθήκης, τα εδάφη αυτά θα ανακαταλαμβάνονταν.

Vae victis!

Επί της ουσίας, η «συνθήκη» δεν ήταν τίποτε περισσότερο από επιβολή των αξιώσεων των νικητών επί των ηττημένων. Αυτό επιβεβαιώνεται όχι μόνο από τους δυσβάσταχτους όρους και τη σημασία τους, αλλά και από την όλη διαδικασία της υπογραφής της. Ενδεικτικά:

  1. Μετά τη ναυμαχία της Γιουτλάνδης, η Αγγλία διαπίστωσε πως το γερμανικό ναυτικό αποτελούσε μια εν δυνάμει απειλή. Ως εκ τούτου, απαίτησε την παράδοση όλου του γερμανικού στόλου, με εξαίρεση μερικές ελαφρές και απαρχαιωμένες μονάδες επιφανείας.
  2. Η Γαλλία, προκειμένου να ξεπλύνει τη ντροπή της από την παταγώδη ήττα της στον Γαλλο-πρωσικό πόλεμο του 1870, διεκδίκησε την Αλσατία και την Λωρραίνη, κατέλαβε βιομηχανικά εδάφη και ανθρακορυχεία της Γερμανίας, ενώ αποδιοργάνωσε την κύρια πηγή εσόδων της – τη βαριά βιομηχανία.
  3. Εκμηδενίστηκαν οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας, καθιστώντας τήν ανίκανη όχι μόνο να διεξάγει επιθετικές επιχειρήσεις, αλλά ακόμα και να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τα εδάφη της. Ας μην ξεχνάμε πως οι Γερμανοί έτρεφαν ιδιαίτερο σεβασμό και αξιοπρέπεια για τις Ε.Δ τους, ως κληροδότημα του Πρωσικού Μεγαλείου. Μία ταπείνωση των Ε.Δ. ισοδυναμούσε με πλήγμα στο γόητρο της χώρας και του λαού της.
  4. Επιβλήθηκαν βαρύτατες πολεμικές αποζημιώσεις, οι οποίες ακόμα και σήμερα θα γονάτιζαν ένα κράτος οικονομικά.
  5. Το κείμενο της συνθήκης δεν ήταν προϊόν διαπραγμάτευσης, αλλά αποτέλεσμα των συνομιλιών των νικητών. Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν οι απεσταλμένοι των νικητών, αν η Γερμανία δεν αποδεχόταν τους όρους τους, τότε ο πόλεμος θα συνεχιζόταν παρά την υπογραφή ανακωχής- γεγονός που ανάγκασε τον τότε πρωθυπουργό, Philipp Scheidemann, να παραιτηθεί δηλώνοντας: «Το έγγραφο αυτό είναι δολοφονικό και απαράδεκτο. Μια προσβολή της τιμής μας!»
  6. Η ύπαρξη του άρθρου 231, σύμφωνα με το οποίο «Η Γερμανία υποχρεούται να αναλάβει την πλήρη ευθύνη για την κήρυξη του πολέμου και για τις ζημιές και απώλειες που αυτός επέφερε».

Στις 29 Απριλίου 1919, η Γερμανική αντιπροσωπεία υπό τον Υπουργό Εξωτερικών, Ulrich von Brockdorff-Rantzau, έφτασε στο Παρίσι. Διαβάζοντας το κείμενο της συνθήκης, απευθύνθηκε στους Clemenceau, Lloyd George και Woodrow Willson, λέγοντας: «Γνωρίζουμε το πλήρες μέγεθος του μίσους που αντιμετωπίζουμε εδώ. Μας ζητάτε να ομολογήσουμε πως είμαστε οι μόνοι υπεύθυνοι για αυτόν τον πόλεμο. Κάτι τέτοιο θα ήταν ψέμα!» . Εντούτοις, υπό τις τότε παρούσες συνθήκες και τις ασφυκτικές πιέσεις των νικητών, η Γερμανία συνθηκολόγησε.

Επιμύθιο.

Η υπογραφή της Συνθήκης δημιούργησε ανάμεικτα αισθήματα. Πράγματι, ο πόλεμος είχε τελειώσει. Οι Γάλλοι δεν έμειναν απόλυτα ικανοποιημένοι, καθώς επιθυμούσαν ακόμα πιο αυστηρή και παραδειγματική τιμωρία των ηττημένων. Έφτασαν, μάλιστα, στο σημείο να υποστηρίζουν πως οι όροι ήταν επιεικείς! Αντίθετα, οι Άγγλοι και οι Αμερικανοί ήταν πιο ικανοποιημένοι από την έκβαση των συνομιλιών. Ωστόσο, δεν έλειψαν και οι φωνές που προειδοποιούσαν. Η ταπείνωση αυτή δεν θα έμενε αναπάντητη. Το φρόνημα και η τιμή των Γερμανών είχαν προσβληθεί βαρύτατα, ιδίως από τους Γάλλους και τους Πολωνούς. Σε διάστημα μικρότερο των 15 ετών η Γερμανία είχε ανακάμψει και επανεξοπλιζόταν πάση δυνάμει. Ο δρόμος για την ρεβάνς είχε ανοίξει. Δεν θα ήταν υπερβολή να ειπωθεί πως αν οι νικητές είχαν επιδείξει ένα άλλο πρόσωπο, επιβάλλοντας ηπιότερους όρους, ενδεχομένως να είχαμε αποφύγει την ανθρωποσφαγή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, επιβεβαιώνοντας το ηθικό δίδαγμα «Στάσου στη νίκη μεγαλόψυχος!».

Γελοιογραφία της εποχής. Οι ηγέτες της Αντάντ ,μετά την υπογραφή της συνθήκης, ακούνε ένα μικρό παιδί να κλαίει ( αναγράφεται κλάση του 1940 ). Έμελλε να αποδειχτεί προφητική, καθώς τότε ξέσπασε ο Β’ ΠΠ.

Πηγές:

  1. Loc.gr (1920) Treaty of Peace with Germany (Treaty of Versailles). https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/m-ust000002-0043.pdf
  2. Keylor, W. (1998). The Legacy if the Great War: Peacemaking. 1919. Εκδόσεις Houghton Mifflin.
  3. Livesey, A. (2005). Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Οι Μεγάλες Μάχες. Εκδόσεις Σαββάλας.
  4. Ουέστγουελ, Ι. (2006). Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Ημέρα με Ημέρα. Εκδόσεις Ψυχογιός.
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (10 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest