Τέσσερα σενάρια για το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ μετά την εκλογή Trump

Αυτό το άρθρο είναι το 1ο μέρος από τα 1 με τίτλο: Ανώτατο Δικαστήριο ΗΠΑ: Ποιος θα είναι ο αντικαταστάτης του Antonin Scalia;
  • Τέσσερα σενάρια για το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ μετά την εκλογή Trump

Την εποχή που η κοινωνία αναδιαρθρώνεται, οι πολιτειακοί θεσμοί παρακμάζουν, και η οικονομία γίνεται ολοένα πιο απρόβλεπτη, το πλέον στέρεο θεμέλιο ενός κράτους είναι η δικαιοσύνη – τόσο με την ευρεία έννοια του περί δικαίου αισθήματος, όσο και με τη στενή έννοια των δικαιοδοτικών μηχανισμών. Σε ένα ομοσπονδιακό κράτος μάλιστα, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, η έννοια της δικαιοσύνης, όπως αυτή αποκρυσταλλώνεται μέσα από τη νομολογία του Ανώτατου Δικαστηρίου, είναι το μεγαλύτερο έπαθλο της νίκης στις προεδρικές εκλογές.

Το έτος 2016 στιγμάτισε τις ΗΠΑ, μεταξύ άλλων, με δύο κεφαλαιώδους σημασίας γεγονότα, αφενός το θάνατο του δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Antonin Scalia, και αφετέρου την ανάδειξη του Donald Trump ως του 45ου Προέδρου των ΗΠΑ. Τα δύο αυτά γεγονότα δεν θα μπορούσαν να συνδέονται πιο στενά μεταξύ τους, καθώς η θέση του εκλιπόντος δικαστή πρέπει να καλυφθεί, και ο μόνος συνταγματικώς προβλεπόμενος τρόπος υποκατάστασης είναι η πρόταση ενός νέου δικαστή από το νέο Πρόεδρο.

Περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου

Πριν την εξέταση κάθε ενδεχόμενου σεναρίου που αφορά, σε ένα πρώτο στάδιο, την κάλυψη της κενής θέσης του Scalia και, μακροπρόθεσμα, το μέλλον του Δικαστηρίου, κρίνεται επιτακτική η αναφορά στη σύνθεση και το ρόλο του Ανωτάτου Δικαστηρίου εντός του πολιτειακού συστήματος των ΗΠΑ. Το Ανώτατο Δικαστήριο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της δικαστικής εξουσίας των ΗΠΑ, γεγονός το οποίο -στην πράξη- μεταφράζεται με το θέσφατο ότι οι αποφάσεις του δεν είναι δυνατό να εφεσιβληθούν, εκτός αν αντικατασταθούν από νέα απόφαση ή συμμορφωθούν με μία συνταγματική τροποποίηση. Αναφορικά με τη σύνθεσή του, το Ανώτατο Δικαστήριο απαρτίζεται από εννέα δικαστές συνολικά, εκ των οποίων ο ένας εκτελεί χρέη αρχιδικαστή-προέδρου. Η στελέχωση των εδρών του Δικαστηρίου πραγματοποιείται κατόπιν πρότασης δικαστών από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, και έγκρισης από τη Γερουσία. Το πλέον χαρακτηριστικό γνώρισμα της θητείας των δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ωστόσο, είναι ότι το αξίωμα είναι ισόβιο, πέραν των περιπτώσεων παραίτησης, συνταξιοδότησης ή αποπομπής από το δικαστικό σώμα.

c0f6af2ac78c86232f08a4c55a3c8f7a4bac36c2

Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της δομής της κυβέρνησης των ΗΠΑ (πηγή: http://www.bbc.co.uk/greek/specials/1152_guide_us_gov/index.shtml)

Το ιστορικό υπόβαθρο

14 Φεβρουαρίου 2016: Ο συντηρητικός δικαστής Antonin Scalia πεθαίνει, με το θάνατό του να σηματοδοτεί την έναρξη πυρών μεταξύ του Προέδρου των ΗΠΑ, Barack Obama, ο οποίος καλείται να προτείνει ένα δικαστή προς πλήρωση της κενής έδρας, από τη μία πλευρά, και της ελεγχόμενης από τους Ρεπουμπλικάνους Γερουσίας, από την άλλη πλευρά, μόλις λίγους μήνες πριν τις προεδρικές εκλογές. Αυτομάτως, ο θάνατος του συντηρητικού δικαστή προσφέρει στο Δημοκρατικό Πρόεδρο Obama μία μοναδική ευκαιρία αλλαγής της ισορροπίας του Δικαστηρίου, γέρνοντας το “ζυγό της δικαιοσύνης” προς μία δημοκρατική πλειοψηφία 5-4 των εννέα δικαστών υπέρ των φιλελευθέρων. Ο Obama, αδράττοντας τη σχετική ευκαιρία, πρότεινε ως αντικαταστάτη το δικαστή Merrick Garland, με στόχο την εξασφάλιση ενός φιλελεύθερου δικαστηρίου, για πρώτη φορά μετά από διάστημα πενήντα ετών (Wolf, 2016). Όπως προβλέπει το αμερικανικό σύνταγμα, όμως, δεν αρκεί η πρόταση νέου δικαστή από τον Πρόεδρο, αν αυτή δε συνοδεύεται από έγκριση εκ μέρους της Γερουσίας. Και, όπως ήταν αναμενόμενο, η Ρεπουμπλικανή Γερουσία αρνήθηκε να προβεί στη διεξαγωγή της επιβεβαιωτικής ψηφοφορίας για την υποψηφιότητα του Garland, εγκαταλείποντας κενή τη θέση του εκλιπόντος Scalia, με την ελπίδα αντικατάστασής του από έναν εξίσου -αν όχι έτι περισσότερο- συντηρητικό δικαστή (Roberts).

Αυτή η συνταγματική επιταγή – πολιτική ευκαιρία βρίσκεται πλέον στα χέρια του νέου Προέδρου των ΗΠΑ, ο οποίος καλείται να προτείνει τον αντικαταστάτη του Scalia. Ήδη κατά την προεκλογική του εκστρατεία, με αποκορύφωμα την τρίτη και τελευταία πολιτική αναμέτρηση των δύο υποψηφίων, ο Trump κυκλοφόρησε μία λίστα, αρχικώς έντεκα και στη συνέχεια είκοσι ενός υποψηφίων αντικαταστατών του Scalia, στην οποία πρωταγωνιστούν φυσιογνωμίες με ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά, απολύτως συμβατά με το γενικότερο προεκλογικό όραμα του Trump για το Ανώτατο Δικαστήριο: αδιαπραγμάτευτος συντηρητισμός, αξιόλογη δικαστική εμπειρία από υπηρεσία σε κατώτερα δικαστικά αξιώματα, προέλευση από “αμφιταλαντευόμενες πολιτείες” (“swing states“) και σπουδές σε πανεπιστήμια εκτός της παραδοσιακής ελίτ των Νομικών Σχολών του Harvard και του Yale (Liptak, 2016). Υπό αυτό το πρίσμα, ο στόχος του Trump διαγράφεται σαφής: αντικατάσταση ενός συντηρητικού δικαστή από έναν εξίσου -αν όχι περισσότερο- συντηρητικό δικαστή, και αποκατάσταση της συντηρητικής πλειοψηφίας στη λήψη δικαστικών αποφάσεων. Φαινομενικά, λοιπόν, δε θα επέλθει καμία νομολογιακή αλλαγή, από τη στιγμή που το μόνο που θα αλλάξει θα είναι το πρόσωπο του δικαστή πίσω από τη δικαστική έδρα, και όχι οι περί δικαίου πεποιθήσεις του. Είναι, όμως, στην πραγματικότητα τόσο ασήμαντη η ανάδειξη ενός νέου δικαστή στο ανώτατο δικαιοδοτικό όργανο των ΗΠΑ;

Υποθετικά σενάρια για το μέλλον του Ανωτάτου Δικαστηρίου μετά την πρόταση Trump

  • Σενάριο Πρώτο: Ο Trump προτείνει έναν από τους δικαστές της λίστας των 21 ονομάτων

Έχοντας πολλάκις διακηρύξει ότι “η λίστα αυτή είναι εξαντλητική” και ότι θα επιλέξει “αποκλειστικά από αυτήν τους μελλοντικούς δικαστές” – με έμφαση στη χρήση του πληθυντικού αριθμού – (Liptak, 2016), το πλέον επικρατέστερο σενάριο είναι αυτό της επιλογής ενός από τους δικαστές από την ήδη δημοσιευμένη λίστα του Trump, την οποία επιμελήθηκαν, μεταξύ άλλων, και δύο οργανώσεις – το Heritage Foundation think tank και η νομική οργάνωση Federalist Society (Williams, 2016). Στην περίπτωση αυτή, η θέση του Scalia θα καλυφθεί από ένα δικαστή παρόμοιας ιδεολογίας, με μηδαμινές επιπτώσεις στη νομολογιακή εξέλιξη του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το οποίο θα εξακολουθήσει να θεμελιώνεται στην πλειοψηφία 5-4 (όπως ακριβώς και πριν το θάνατο του Scalia), με το δικαστή Antony Kennedy στη μέση να φέρει την καθοριστική ψήφο στα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα της άμβλωσης και της θανατικής ποινής (Rosen, 2016).

Στην επίμαχη λίστα ορισμένα ονόματα ξεχωρίζουν. Μεταξύ αυτών, πρωταγωνιστική θέση κατέχει ο Γερουσιαστής Mike Lee, ο οποίος αποδοκίμασε έντονα τον Trump κατά την προεκλογική του εκστρατεία, ασκώντας δριμεία κριτική στις προγραμματικές δηλώσεις του σχετικά με τους μουσουλμάνους, ενώ δεν δίστασε να δηλώσει δημοσίως ότι ο -υποψήφιος ακόμα- Trump όφειλε να παραιτηθεί μετά την κυκλοφορία της ταινίας “Access Hollywood”, στην οποία και πρωταγωνιστούσε ο υποψήφιος Πρόεδρος (Rosen, 2016). Μία ακόμα “δυνατή” υποψηφιότητα είναι ο δικαστής Bill Pryor από την Αλαμπάμα ο οποίος, σε κάθε ευκαιρία, δεν διστάζει να χαρακτηρίσει την απόφαση Roe v. Wade, την απόφαση-ορόσημο του Ανωτάτου Δικαστηρίου που κατοχύρωσε ρητώς το δικαίωμα κάθε γυναίκας στην άμβλωση, ως “αποστροφή” (Zirin, 2016).

  • Σενάριο Δεύτερο: Ο Trump προτείνει κάποιον εκτός της λίστας των 21 ονομάτων

Η λίστα της προεκλογικής περιόδου δεν δεσμεύει σε καμία περίπτωση τον Trump, ο οποίος είναι ελεύθερος να προτείνει οποιονδήποτε εκτός αυτής (de Vogue, 2016). Άλλωστε, δεν θα είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό στην ιστορία του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Πιο συγκεκριμένα, το 1990, ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ, George Bush, θέλησε να ξεφύγει από τις “προφανείς” υποψηφιότητες, και να προτείνει το δικαστή David H. Souter, ο οποίος αποδείχθηκε φιλελεύθερος “υπέρ του δεόντος”, με τον όρο “δέον” να περιγράφει τις προσδοκίες του τότε Προέδρου (Liptak, 2016). Στο σημείο αυτό, ωστόσο, αξίζει να αναφερθεί ότι, αμέσως μετά την εκλογή του Trump η επίμαχη λίστα εξαφανίστηκε μυστηριωδώς, αφήνοντας αναπάντητα ερωτηματικά για το μέλλον του Ανωτάτου Δικαστηρίου.

  • Σενάριο Τρίτο: Οι δημοκρατικοί δικαστές αντιδρούν

Η άρνηση της Γερουσίας να διεξάγει ακρόαση για την υποψηφιότητα του Garland κατόπιν σχετικής πρότασης του Obama δυσαρέστησε έντονα τους Δημοκρατικούς, οι οποίοι ενδέχεται να προβούν σε “αντίποινα” με τη μορφή του “filibuster”, δηλαδή της κωλυσιεργίας στη λήψη αποφάσεων. Αυτό, βέβαια, με τη σειρά του θα προκαλέσει ένα domino effect, το οποίο θα καταλήξει στον de lege περιορισμό του filibuster από τη Ρεπουμπλικανή Γερουσία και, κατ’ επέκταση, στον de facto τερματισμό του συγκεκριμένου filibuster κατόπιν εξαναγκασμού του επικεφαλής της Δημοκρατικής Γερουσίας, Chuck Schumer (Roberts, 2016).

Σε κάθε περίπτωση, βέβαια, θα ήταν ασυγχώρητος αφορισμός να δεχθεί κανείς ότι οι δικαστές του ανωτάτου δικαιοδοτικού οργάνου των ΗΠΑ είναι “πιόνια στην πολιτική σκακιέρα”, εφόσον προτείνονται μεν από τον Πρόεδρο, αλλά είναι ελεύθεροι να εκφράσουν και να υποστηρίξουν τις δικαιικές τους πεποιθήσεις. Μάλιστα, πολλοί από τους ήδη κατέχοντες έδρες δικαστές χαρακτηρίζονται από έναν συντηρητισμό, με την παραδοσιακή έννοια του όρου, ο οποίος τους καθιστά περισσότερο συντηρητικούς και από τον ίδιο τον Trump. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι, ακόμα και οι συντηρητικοί δεν θα δώσουν λευκή επιταγή σε ενδεχόμενες αυθαιρεσίες του Προέδρου κατά την άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας (Liptak, 2016).

  • Σενάριο Τέταρτο: Ο Trump καλείται να διορίσει και δεύτερο (ενδεχομένως και τρίτο) δικαστή

Πρόκειται για το πλέον ανησυχητικό σενάριο, από την άποψη ενδεχόμενης νομολογιακής στροφής, με τρομακτικά συντηρητική τροπή. Ίσως ο δικαστής Scalia να μην είναι ο μόνος που θα χρειαστεί άμεσα να αντικατασταθεί. Ειδικότερα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, δύο από τους φιλελεύθερους δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου -η δικαστής Ruth Bader Ginsburg και ο δικαστής Stephen G. Breyer- είναι ηλικίας 83 και 78 ετών αντιστοίχως, γεγονός που συνεπάγεται το διόλου ευκαταφρόνητο ενδεχόμενο η τρέχουσα πλειοψηφία 5-4 να μετατραπεί μεσοπρόθεσμα σε μία ανησυχητική πλειοψηφία 7-2, υπέρ των πλέον συντηρητικών.

Το ενδεχόμενο αυτό θα έχει καθοριστική επίδραση στη νομολογία, όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη μεταναστευτική πολιτική, τις σχέσεις με την Εκκλησία, ακόμα και την κλιματική αλλαγή. Χαρακτηριστικά αξίζει να αναφερθεί ότι, την επόμενη φορά που θα παρουσιαστεί ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου συντηρητικής πλειοψηφίας 7-2 μία υπόθεση περί του δικαιώματος άμβλωσης, είναι σχεδόν απόλυτα σίγουρο ότι η απόφαση θα πάρει εντελώς διαφορετική τροπή συγκριτικά με την πρόσφατη απόρριψη ενός νόμου του Τέξας κατά της άμβλωσης με πλειοψηφία 5-3 (απόφαση Roe v. Wade). Αναμφίβολα, δεν πρόκειται για ένα αυθαίρετο συμπέρασμα, αλλά για μία υπόθεση η οποία βασίζεται στα ίδια τα λόγια του Trump κατά το τρίτο προεδρικό debate, ότι σε περίπτωση εκλογής του “η απόφαση Roe v. Wade θα ανατραπεί αυτομάτως“. Βέβαια, ο Trump δεν πρόκειται να διοριστεί δικαστής, αλλά θα είναι εκείνος που θα κληθεί να προτείνει τουλάχιστον ένα δικαστή ενώπιον μίας ρεπουμπλικανής Γερουσίας, με αποτέλεσμα το εν λόγω σενάριο κινδυνολογίας να εκλάβει το πλέον συντηρητικό νομολογιακό ένδυμα της ενθάρρυνσης της δεύτερης τροπολογίας περί του δικαιώματος οπλοκατοχής, της απαγόρευσης των αμβλώσεων, της κατάργησης της ισότιμης πρόσβασης σε πανεπιστημιακά ιδρύματα, της μη εξάλειψης της θανατικής ποινής, της ισοπέδωσης των δικαιωμάτων των μεταναστών και των διαφυλικών ατόμων (Roberts, 2016).

Αντί επιλόγου

Ευτυχώς ή δυστυχώς, ο Donald Trump θα εγκαινιάσει επισήμως τη θητεία του με μία κρίσιμη για την αμερικανική δικαιοσύνη απόφαση – το διορισμό ενός νέου δικαστή. Ευτυχώς ή δυστυχώς, η απόφαση που θα πάρει θα επηρεάσει καταλυτικά το μέλλον της νομολογίας, δεδομένου ότι το Ανώτατο Δικαστήριο εκδίδει κατά μέσο όρο εβδομήντα αποφάσεις το χρόνο. Ευτυχώς ή δυστυχώς, ο Trump έχει περιορισμένες επιλογές. Αν διαλέξει κάποιον άκρως συντηρητικό, ρισκάρει την πυροδότηση επιπλέον εθνικών και πολιτικών διαμαχών που βρίσκονται στα σπάργανα ήδη από την εκλογή του, διακινδυνεύοντας, κατ’ επέκταση, την αποτελεσματικότητα της προεδρίας του πριν ακόμα αυτή ξεκινήσει. Αν, πάλι, επιλέξει κάποιον με “κεντρώα” ιδεολογία, ρισκάρει να βρεθεί αντιμέτωπος, αφενός, με τους πλέον σκεπτικούς συντηρητικούς και, αφετέρου, με πολλαπλά εμπόδια στην άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας υπό το μανδύα της ενδεχόμενης αντίθεσης των κυβερνητικών του πράξεων, στην ευρύτερη έννοια, και τις επιμέρους εκφάνσεις της συνταγματικότητας. Ίσως η πλέον συνετή επιλογή στο πρώιμο αυτό στάδιο της προεδρίας Trump θα ήταν ο διορισμός ενός κλώνου Scalia, σε μία προσπάθεια διατήρησης της ισορροπίας εντός του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Αναμφισβήτητα, η αντικατάσταση ενός συντηρητικού δικαστή από έναν εξίσου συντηρητικό δικαστή θα επιφέρει μηδαμινές συνέπειες στην εξέλιξη της αμερικανικής νομολογίας. Η αντικατάσταση περισσότερων δικαστών, όμως, μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική για το μέλλον του Ανωτάτου Δικαστηρίου, της αμερικανικής δικαιοσύνης, και όλων εν γένει των πολιτειακών θεσμών…

Πηγές:

  1. Daley K. (2016), ‘Here Are The Early Favorites For Trump’s Supreme Court Nominee’. Available at: http://dailycaller.com/2016/11/15/here-are-the-early-favorites-for-trumps-supreme-court-nominee/#ixzz4QM7OTeNH (Accessed: 25 Nov 2016)
  2. De Vogue A. (2016), ‘Who will Trump pick for the Supreme Court?’. Available at: http://edition.cnn.com/2016/11/09/politics/supreme-court-vacancy-donald-trump/ (Accessed: 25 Nov 2016)
  3. Liptak A. (2016), ‘What the Trump Presidency Means for the Supreme Court’. Available at: http://www.nytimes.com/2016/11/10/us/politics/trump-supreme-court.html?_r=0 (Accessed: 25 Nov 2016)
  4. Liptak A. (2016), ‘Trump’s Supreme Court List: Ivy League? Out. The Heartland? In’. Available at: http://www.nytimes.com/2016/11/15/us/politics/trump-supreme-court-justices.html (Accessed: 25 Nov 2016)
  5. Roberts J. J. (2016), ‘Trump and the Supreme Court: 5 Big Questions’. Available at: http://fortune.com/2016/11/10/trump-supreme-court/ (Accessed: 25 Nov 2016)
  6. Rosen J. (2016), ‘How President Trump Could Reshape the Supreme Court – and the Country’. Available at: http://www.politico.com/magazine/story/2016/11/donald-trump-wins-supreme-court-214449 (Accessed: 25 Nov 2016)
  7. Williams J. P. (2016), ‘Who Will Donald Trump Nominate to the Supreme Court?’. Available at: http://www.usnews.com/news/politics/articles/2016-11-11/who-will-donald-trump-nominate-to-the-supreme-court (Αccessed: 25 Nov 2016)
  8. Wolf R. (2016), ‘Trump’s win keeps Supreme Court conservative’. Available at: http://www.usatoday.com/story/news/politics/2016/11/09/trump-obama-supreme-court-scalia-conservative/93537352/ (Accessed: 25 Nov 2016)
  9. Zirin J. D. (2016), ‘What Will the Supreme Court Look Like in a Donald Trump Presidency?’. Available at:  https://www.thenation.com/article/what-will-the-supreme-court-look-like-in-a-donald-trump-presidency/ (Accessed: 25 Nov 2016)

Tagged under:

Η Όλγα Κούτσικα είναι επί πτυχίω φοιτήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ πρόσφατα αποφοίτησε από την Ανώτατη Επαγγελματική Σχολή Χορού της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Λόγω του ιδιαίτερου ενδιαφέροντός της για το διεθνές δίκαιο και τη διπλωματία, έχει συμμετάσχει σε μοντέλα προσομοίωσης των Ηνωμένων Εθνών και ευρωπαϊκών θεσμών, καθώς και σε διαγωνισμούς εικονικής δίκης, αποσπώντας σημαντικές διακρίσεις. Παράλληλα, έχει ολοκληρώσει την πρακτική της άσκηση στην Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και, κατά το τρέχον ακαδημαϊκό έτος, απασχολείται στη Διεύθυνση Διεθνών Οργανισμών και Διασκέψεων του Υπουργείου Εξωτερικών. Τέλος, συμμετέχει ενεργά στις μη κυβερνητικές οργανώσεις European Law Students’ Association και Space Generation Advisory Council.

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest