Τα αίτια της πρώτης εκ των τριών στρατιωτικών δικτατοριών στη Τουρκία…

230px-Inonu_IsmetΌταν το 1950 ο Ισμέτ Ινονού, σαν άλλος δόκτωρ Φρανκεστάιν, πάλευε με νύχια και με δόντια να αποτρέψει την ήττα του στις εκλογές της 14ης Μαΐου, απο το -αρχικά πειραματικό- Δημοκρατικό Κόμμα με αρχηγό τον Αντνάν Μεντερές, ο τουρκικός λαός πήρε τη κατάσταση στα χέρια του δίνοντας στο «Δόκτωρα» ενα ποσοστό 39,8 % και 69 έδρες στη Τουρκική Βουλή και στο -μέχρι τότε- ελεγχόμενο αντιπολιτευτικό του δημιούργημα 53,4 % και 408 έδρες. Η λύτρωση που ένιωθε ο τουρκικός λαός έχοντας επιτέλους μια κυβέρνηση προερχόμενη απο τη λαϊκή εντολή ήταν απερίγραπτη. Η κυριαρχία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος -του ιδρυτή της Σύγχρονης Τουρκίας Μουσταφά Κεμάλ– είχε αρχίσει να φθίνει σημαντικά.

236_ph1

 

Ο Μεντερές και όλο το Δημοκρατικό Κόμμα θεωρούσαν τους εαυτόυς τους εκφραστές της μιλλί ιραντέ (λαϊκή βούληση) και κύριος στόχος ήταν να προβούν σε μεταρρυθμίσεις – όπως άλλωστε έκανε και ο Κεμάλ με το ΡΛΚ παλαιότερα- ώστε να γίνει η Τουρκία πιο δημοκρατική.

Βέβαια, αυτό εν τέλει κατέληξε όνειρο θερινής νυκτός, καθώς το ΡΛΚ όντας ενα κόμμα ριζωμένο στη συνείδηση πολλών Τούρκων και στη γραφειοκρατική δομή του κρατικού μηχανισμού, ήταν δύσκολος αντιπαλός, γεγονός που οδήγησε το ΔΚ σε μια ολοένα και αυξανόμενη ανασφάλεια, αναστρέφοντας εξ αυτής τις προεκλογικές υποσχέσεις και στοχεύοντας πλεον  στο περιορισμό της αντιπολίτευσης με νομοθετήματα. Αυτό οδήγησε στην αρχή του τέλους καθώς οι εκλογές του 1954 ήταν το απόγειο της επιτυχίας του ΔΚ, επειδή η κυβέρνηση αυτών των εκλογών και κυρίως αυτών του 1957 -όπου και σημείωσε φανερές απώλειες-, κατέστησε τον Μεντερές ενα νεό αυταρχικό ηγέτη στα πρότυπα των προηγουμενων κυβερνήσεων του ΡΛΚ.

Η αλλαγή αυτή συντελέστηκε καθώς κατέρρευσαν οι δυο πυλώνες που κρατούσαν ψηλα το ΔΚ λόγω της διαφοροποίησης του απο το ΡΛΚ. Αρχικά, το ΔΚ είχε εξαιρετικά φιλελεύθερες απόψεις στην οικονομία, σε σημείο που έφταναν να είναι και απλοϊκές. Συγκεκριμένα, είχαν μια ισχυρή πεποίθηση στην απρόσκοπτη λειτουργία των αγορών αρκεί να είναι εξ ολοκλήρου ελεύθερες. Η οικονομικη συγκυρία εκείνης της εποχής ευνόησε αυτό τον οικονομικό σχεδιασμό με αποτέλεσμα η Τουρκία να παρακολουθήσει μια αλματώδη οικονομική άνθηση. Όταν όμως οι συγκυρίες άλλαξαν και το ΔΚ έκανε οικονομικά λάθη, ο πρώτος πυλώνας συνετρίβει.

Βέβαια, η οικονομική παρακμή θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί εάν δεν είχε χαθεί το βασικό στήριγμα του ΔΚ: η Δημοκρατία. Απο τις εκλογές του 1957 και έπειτα η διακυβέρνηση του ΔΚ έτεινε όλο και πιο πολύ προς το αυταρχικότερον. Αυτό οδήγησε στην απώλεια σημαντικης -ποιοτικά- εκλογικής βάσης. Για να αντιμετωπίσει τις απώλειες του, εν όψει των πρόωρων εκλογών του 1958, ξεκίνησε εναν αγώνα προσέλκυσης της περιθωριοποιημένης -απο την αρχή της εκκοσμίκευσης που πρέσβευε το ΡΛΚ- μάζας των θρησκευόμενων. Οι συνθήκες στο εσωτερικό της Τουρκίας τη δεκαετία του ’50 ήταν ήδη εξαιρετικά τεταμένες (Δεκεμβριανά, Συγκρούσεις πολιτικών άκρων κλπ), οπότε η απόφαση του Μεντερές να αντιταχθεί σε μια τόσο θεμελιώδη αρχή του Ατατούρκ, οδήγησε στην όξυνση των σχέσεων του με το κεμαλικό στρατιωτικό κατεστημένο. Η ένταξη στο ΝΑΤΟ το 1952 ήταν ακόμη ένας λόγος δυσαρέσκειας του τουρκικού στρατού. Ο εκσυγχρονισμός και οι νεότεροι αξιωματικοί, ενέτειναν τη δυσαρέσκεια των παλαιότερων.

 

Το 1959, ο Μεντέρες επιβιώνοντας απο ενα αεροπορικό δυστύχημα, γίνετα μόνιμο θέμα προπαγανδισμού απο τα κυβερνητικά μέσα.  Η πολιτική ώθηση που του έδωσε αυτό το τυχαίο γεγονός, του δημιούργησε μια ψευδή αίσθηση παντοδυναμίας μέσα απο την συμπάθεια που του έδειξε ο τουρκικός λαός. Στις αρχές του ’59, ο Μεντερές επίσπευσε τις ενέργειες που είχε ξεκινήσει για τη σύλληψη στρατιωτικών που λέγόταν οτι προετοίμαζαν ανατροπή της κυβέρνησης και οτι συνεργάζοταν με το ΡΛΚ, εξαντλώντας την υπομονή των στρατιωτικών.

Στις 27 Μαϊου 1960 ο στρατός κατέλαβε ολα τα κυβερνητικά κτίρια στη Πόλη και την Άγκυρα και συνέλαβε όλη τη κυβέρνηση του ΔΚ όπως και το Πρόεδρο -και ιδρυτή του ΔΚ- Τζελάλ Μπαγιάρ.

10adnan-menderes-700x994Αυτό που ακολούθησε ονομάστηκε μετά απο αρκετά χρόνια δίκη-παρωδία. Οι στρατιωτικοί, με αβάσιμες και αυθαίρετες κατηγορίες, καταδίκασαν ομόφωνα σε θάνατο -εν τέλει- τρία μέλη της κυβένησης Μεντερές, όπως και τον Πρόεδρο του οποίου όμως η θανατική ποινή απεσύρθη λόγω της μεγάλης ηλικίας του και της παλαιάς φιλίας του με τον Ατατούρκ. Ο ίδιος ο Μεντερές, ο Υπουργός Εξωτερικών Ζορλού και ο Υπουργός Οικονομικών Πολατκάν, οδηγήθηκαν στην αγχόνη το Σεπτέμβρη του 1961.

 

Το πραξικόπημα του 1960 ήταν το πρώτο που διετελέσθη στη Σύγχρονη Τουρκία. Ακολούθησαν άλλα δυο, και πάντα είχε προηγηθεί ενα παρόμοιο κλίμα με αυτό που προαναφέρθηκε. Πολιτική αστάθεια, αυταρχική κυβέρνηση, λαϊκός αναβρασμός. Σε τέτοιες συνθήκες ο Στρατός έκρινε πως η επαναφορά των αρχών του Ατατούρκ ήταν απαραίτητη. Η δύναμη του κεμαλικού στρατιωτικού καθεστώτος δεν έγινε ποτέ δυνατό να φθαρεί απο καμία κυβέρνηση. Αν οι συνθήκες οξυνθούν πάλι, οι θεματοφύλακες των αρχών του κεμαλισμού θα ξαναδράσουν.

tyrkey1

 

Πηγή: Zürcher, J., Erik, Σύγχρονη Ιστορία της Τουρκίας, Λονδίνο, Αλεξάνδρεια, 2004

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This