Τα τζαμιά ως φορείς ριζοσπαστικοποίησης: το εκκολαπτήριο του Τζιχάντ

Τα συχνά τρομοκρατικά επεισόδια ισλαμιστών στην Ευρώπη -αποτελέσματα των επιθανάτιων ρόγχων του μορφώματος που ονομαζόταν Ισλαμικό Κράτος- έχουν συγκλονίσει μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης. Ως συνέπεια, είναι εύκολο η προσοχή να στρέφεται στις ίδιες τις επιθέσεις, και όχι στην ουσία της απειλής και στα αίτια δημιουργίας της.

Ο σκοπός της τρομοκρατίας

Οι ίδιες οι τρομοκρατικές επιθέσεις, όσο και αν προκαλούν φρίκη στον πολιτισμένο κόσμο, δεν αποτελούν τυφλές εκρήξεις βίας, αλλά πίσω από αυτές βρίσκεται μία ορθολογικά σχεδιασμένη στρατηγική, η οποία στοχεύει στο να δείξει την τρωτότητα του «Δυτικού Σατανά» στα μάτια των μουσουλμάνων του κόσμου. Έτσι, οι τρομοκράτες πιστεύουν πως κάτι τέτοιο θα οδηγήσει στην αύξηση των εθελοντών που στρατολογούνται ως τζιχαντιστές, πρόθυμοι να πεθάνουν για τον σκοπό τους στα μέτωπα της Συρίας και του Ιράκ, ή θα εξασφαλίσει περισσότερους χρηματοδότες για την οργάνωση, η οποία με αυτές τις επιθέσεις «διαφημίζει» την ύπαρξή της. Ήδη, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, απώτερος σκοπός τέτοιων οργανώσεων ήταν η εγκαθίδρυση ενός Χαλιφάτου, το οποίο θα χρησιμοποιείτο ως βάση για τον εξισλαμισμό του υπόλοιπου κόσμου – θεωρία του Sayyid Qutb (Calvert, 2014). Η λογική αυτή φαίνεται πως όντως αποδίδει.

Οι εικόνες φρικιαστικών εκτελέσεων έπαιζαν τον ρόλο της εκστρατείας στρατολόγησης για το Ισλαμικό Κράτος. Εκατοντάδες νέοι που ζουν στην Ευρώπη εμπνεύστηκαν από αυτά, και πήγαν να πολεμήσουν στα μέτωπα της Συρίας και του Ιράκ. Χιλιάδες άλλοι έμειναν πίσω, υποστηρίζοντας το Ι.Κ.

Από το 2003 ακόμα, τα βίντεο με τους αποκεφαλισμούς Αμερικανών προκαλούσαν αντιδράσεις στις Η.Π.Α., και επιδρούσαν στον ρόλο τους στον πόλεμο ενώ, παράλληλα, λειτουργούσαν και ως κάλεσμα στα όπλα προς ισλαμιστές από όλο τον κόσμο, για να πολεμήσουν στο Ιράκ. Η ίδια τακτική απέδωσε εξίσου κατά την επόμενη δεκαετία, όταν το Ισλαμικό Κράτος (Ι.Κ.) εξέδιδε φρικιαστικά βίντεο εκτελέσεων. Τότε, περίπου 27.000 εθελοντές από όλη την υφήλιο άφησαν τα σπίτια τους εμπνεόμενοι από το κάλεσμα του Τζιχάντ, και μετέβησαν για να πολεμήσουν στη Συρία (Kirk, 2017).

Με το Ι.Κ. να έχει ηττηθεί στρατιωτικά, νέο πεδίο μάχης για τους τζιχαντιστές είναι πια οι ευρωπαϊκές πόλεις. Κεντρικό ρόλο στη στρατολόγηση νέων τζιχαντιστών παίζουν τα τεμένη και τα ισλαμικά πολιτιστικά κέντρα.

Ωστόσο, με το Ι.Κ. να έχει πρακτικά ηττηθεί, οι υποστηρικτές του παγκοσμίου Τζιχάντ αντιμετωπίζουν ένα σοβαρό πρόβλημα: με ποιον τρόπο θα μπορούν πλέον να στρατολογούν νέους τζιχαντιστές; Η λύση ήρθε όταν οι ριζοσπάστες Ισλαμιστές συνειδητοποίησαν πως, ενώ δεν έχουν πια κρατική υπόσταση, εντούτοις έχουν αφενός μία Ευρώπη εξαιρετικά ανεκτική σε θέματα μειονοτήτων και, αφετέρου, πλειάδα μαχητών που επιστρέφουν στην εν λόγω ήπειρο μετά τη στρατιωτική τους ήττα στη Συρία. Αν σε αυτό προστεθεί και ο τεράστιος αριθμός προσφύγων και μεταναστών -που μπορούν δυνητικά να στρατολογηθούν-, το μόνο που χρειάζεται είναι ένας χώρος όπου όλοι αυτοί θα μπορούν να συναντηθούν, να κοινωνικοποιηθούν και, τελικά, να ριζοσπαστικοποιηθούν.

Τα τζαμιά ως χώροι κοινωνικοποίησης

Τα τζαμιά -όπως, άλλωστε, και οι εκκλησίες- αποτελούν, πέρα από χώρους προσευχής, και χώρους κοινωνικοποίησης. Όσοι παρίστανται τακτικά, χαρακτηρίζονται από θρησκευτικά αισθήματα, και αναπόφευκτα θα έρθουν σε επαφή με τους συμπροσκυνητές τους, θα γνωριστούν και θα αναπτύξουν κοινωνικές επαφές μαζί τους. Όταν, λοιπόν, κάποιος πιστός με ριζοσπαστικές αντιλήψεις διαφημίζει τις απόψεις του στο τέμενος, κάποια μέλη του ποιμνίου μοιραία θα τις ασπαστούν, και με τη σειρά τους θα ριζοσπαστικοποιηθούν και τα ίδια.

Ακραίες ιδεολογίες διακινούνται πλέον όχι μόνο από ακραίους ιμάμηδες -όπως γινόταν κατά την προηγούμενη δεκαετία-, αλλά και από βετεράνους του Ι.Κ. που, επιστρέφοντας από το μέτωπο, θέλουν να συνεχίσουν τον πόλεμο στην Ευρώπη.

Το πρόβλημα δημιουργήθηκε κατά τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν η κοινή γνώμη της Ευρώπης ήρθε για πρώτη φορά αντιμέτωπη με το φαινόμενο των φονταμενταλιστών ιμάμιδων που κήρυτταν το μίσος κατά της Δύσης. Ωστόσο, σήμερα η σοβαρότητα του προβλήματος αυξάνεται, καθώς η ριζοσπαστικοποίηση αυτή δεν προκαλείται μόνο από κάποιους ακραίους κληρικούς, αλλά και από όλους τους μαχητές που επέστρεψαν από τα πεδία των συγκρούσεων, με ηρωικές ιστορίες για τον «ισλαμικό παράδεισο», ο οποίος για πρώτη φορά έγινε πραγματικότητα, έναν αιώνα αφότου είχε εξαφανιστεί (τελευταίο Ισλαμικό Κράτος στην πολιτική κοσμοθεωρία των τζιχαντιστών θεωρούταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία).

Σύμφωνα με έρευνα της Frankfurt Algemeine Zeitung που διεξήχθη το 2016, το 40% των εθελοντών από τη Γερμανία που πήγαν να πολεμήσουν στη Συρία, ήταν τακτικά μέλη κάποιου τεμένους (Reiner and Wehner, 2017), με τους υπόλοιπους να ριζοσπαστικοποιούνται είτε από την κοινωνία, είτε μέσω άλλων που πήγαιναν τακτικά σε κάποιο τζαμί.

Τα τζαμιά ως χώροι ριζοσπαστικοποίησης

Έχοντας, λοιπόν, έναν χώρο όπου συνυπάρχουν ακραίοι ιμάμιδες, βετεράνοι τζιχαντιστές, καθώς και ένας τεράστιος αριθμός προσφύγων και μεταναστών οι οποίοι δεν νιώθουν καμία συγγένεια με τη χώρα υποδοχής τους, αρχίζει να λειτουργεί το κοινωνικό μοντέλο που ονομάστηκε «Σκάλα προς την Τρομοκρατία», και διατυπώθηκε από τον Moghaddam το 2005.

Το μοντέλο του Moghaddam αποτελεί ένα από τα πιο σύγχρονα μοντέλα που εξηγούν τη ριζοσπαστικοποίηση. Σύμφωνα με αυτό, καθένα μέλος της διατιθέμενης δεξαμενής στρατολόγησης θα προχωράει μέχρι ενός σημείου ριζοσπαστικοποίησης. Καθώς η σκάλα προχωράει σε ανώτερα επίπεδα, όλο και λιγότερα μέλη βρίσκονται σε αυτά, με ένα μικρό μόνο αριθμό να φτάνει ως τη διεξαγωγή τρομοκρατικών επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, από τη μεγάλη μάζα των προσφύγων που διατίθενται για στρατολόγηση λόγω θρησκείας, κάποιοι δεν θα ενδιαφερθούν καθόλου για ριζοσπαστικές ιδέες. Αυτοί αποτελούν τη βάση της «σκάλας». Από τους υπολοίπους, ορισμένοι θα υποβληθούν σε κάποιον βαθμό ριζοσπαστικοποίησης, καθώς το πρώτο στάδιο να αποτελεί η απλή αντιπάθεια προς τη Δύση, η οποία προοδευτικά κλιμακώνεται με την αποδοχή της βίας ως μέσο δράσης, κατόπιν με την ίδια την ταύτισή της με το Παγκόσμιο Τζιχάντ και τους σκοπούς του, ώσπου τελικά να φτάσει στο σημείο της διεξαγωγής ενός τρομοκρατικού χτυπήματος. Η διαδικασία αυτή -όπως εξηγεί το εν λόγω μοντέλο- δεν γίνεται αυτόματα, καθώς κανείς δεν ξύπνησε και, από τη μία μέρα στην άλλη, πήγε να ανατιναχτεί σε κάποιο στάδιο. Αντίθετα, διατρέχει όλα τα στάδια της «σκάλας», αφήνοντας μεγάλο μέρος της μάζας στα κατώτερα στάδια, ενώ ο δυνητικός δράστης ανεβαίνει όλο και πιο ψηλά προς το σημείο της τρομοκρατικής επίθεσης.

Το μοντέλο αυτό εξηγεί πώς γίνεται όλοι οι μουσουλμάνοι που ζουν στη Δύση να μην ασπάζονται την τρομοκρατία, ενώ παράλληλα οι τρομοκρατικές επιθέσεις να χαιρετίζονται από μία μεγαλύτερη ομάδα ανθρώπων. Η «σκάλα» λειτουργεί ως ένα είδος φίλτρου, με ένα μικρό μόνο ποσοστό του προηγούμενου σκαλοπατιού να προοδεύει στο επόμενο.

Αυτή η «σκάλα» αναπτύσσεται -κατά κύριο λόγο- μέσα σε κάποιο τζαμί, το οποίο δρα ουσιαστικά ως θερμοκοιτίδα. όπου στρατολόγοι και στρατολογούμενοι συνυπάρχουν και ζυμώνονται. Σήμερα, η πλειοψηφία των επιθέσεων στην Ευρώπη διεξάγεται από τακτικά μέλη κάποιου τζαμιού, στο οποίο αυτά ριζοσπαστικοποιήθηκαν.

Ο Salman Ramadan Abedi, που ανατινάχτηκε σε συναυλία στο Manchester, ήταν τακτικό μέλος τζαμιού της Βρετανίας.

Ενδεικτικά αναφέρονται ο  Chérif Kouachi, που πραγματοποίησε την επίθεση στο περιοδικό Charlie Hebdo, ο Mohamed Lahouaiej-Bouhlel, που ήταν υπεύθυνος για την επίθεση με το φορτηγό στη Νίκαια το 2016 (Morgan, Chazan and Turner, 2017), και ο Salman Ramadan Abedi, που ανατινάχτηκε στο Manchester πριν λίγες μέρες (Cobain, Perraudin, Morris and Parveen,  2017). Όλοι ήταν τακτικά μέλη τζαμιών, όπου ήρθαν σε επαφή με ριζοσπαστικές ιδέες.

Συμπεράσματα

Το φαινόμενο της τρομοκρατίας, αντί να φύγει, θα κλιμακωθεί στο άμεσο μέλλον, ως αποτέλεσμα της εισροής ακραίων ισλαμικών στοιχείων στη Γηραιά Ήπειρο. Οι επιλογές που έχουν οι Ευρωπαίοι είναι είτε να μάθουν να συμβιώνουν με αυτή την απειλή, είτε να κατανοήσουν τη γενεσιουργό αιτία του φαινομένου, προκειμένου να μπορέσουν να το αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα. Αυτή δεν είναι μια βόμβα ή ένα φορτηγό που παρασύρει αθώους περαστικούς, αλλά η βίαιη ιδεολογία, η οποία επιτρέπεται να διακινείται αβίαστα. Μέχρι, λοιπόν, να αντιμετωπισθεί έμπρακτα αυτή η εχθρική αντίληψη κατά της Δύσης, ο αριθμός των θυμάτων θα συνεχίσει να μεγαλώνει.

Ο Erdoğan ήταν πάντα θιασώτης της διπλωματίας των μιναρέδων, πιστεύοντας πως έτσι μπορούν να δημιουργηθούν πυρήνες οι οποίοι θα ασκούν επιρροή υπέρ των μουσουλμανικών συμφερόντων, καθώς και να λειτουργούν ως 5η φάλαγγα της τουρκικής διπλωματίας στη χώρα αυτή.

Πηγές:

  1. Burger, R. and Wehner, M. (2017). Radikalisierung ist eine Frage von Wochen. [online] faz.net Available at: http://www.faz.net/aktuell/politik/inland/tag-der-offenen-moschee-lockt-auch-islamisten-an-14468699.html [Accessed 11 Jun. 2017].
  2. Morgan, T., Chazan, D. and Turner, C. (2017). Nice killer Mohamed Lahouaiej Bouhlel ‘only started going to mosque this April’. [online] The Sydney Morning Herald. Available at: http://www.smh.com.au/world/nice-killer-mohamed-lahouaiej-bouhlel-only-started-going-to-mosque-this-april-20160717-gq7esi.html [Accessed 11 Jun. 2017].
  3. Cobain, I., Perraudin, F., Morris, S. and Parveen, N. (2017). Salman Ramadan Abedi named by police as Manchester Arena attacker. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/uk-news/2017/may/23/manchester-arena-attacker-named-salman-abedi-suicide-attack-ariana-grande [Accessed 11 Jun. 2017].
  4. Kirk, A. (2017). Iraq and Syria: How many foreign fighters are fighting for Isil?. [online] The Telegraph. Available at: http://www.telegraph.co.uk/news/2016/03/29/iraq-and-syria-how-many-foreign-fighters-are-fighting-for-isil/ [Accessed 11 Jun. 2017].
  5. Calvert, J. (2014). Sayyid Qutb and the Origins of Radical Islamism. 1st ed. Cary: Oxford University Press.

Tagged under:

Ο Ηλίας Παπαδόπουλος εχει πτυχίο στις πολιτικές επιστήμες και μεταπτυχιακές σπουδές στις διεθνείς σχέσεις με ειδικότητα την αντιτρομοκρατία. Τα κύρια ερευνητικά του ενδιαφέροντα είναι η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και των ασύμμετρων απειλών, καθώς και οι πόλεμοι χαμηλής ισχύος στον 21ο αιώνα. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest