Τουρκία-Ολλανδία: Θυσιάστηκε η διπλωματία και το διεθνές δίκαιο στο βωμό της κάλπης;

Η διπλωματική κρίση μεταξύ Τουρκίας και Ολλανδίας κλιμακώθηκε το βράδυ του Σαββάτου, 11 Μαρτίου, όταν οι ολλανδικές αρχές απέλασαν την Υπουργό Οικογενειακών Υποθέσεων της Τουρκίας, που ήθελε να πραγματοποιήσει ομιλία στη χώρα. Είχε προηγηθεί η απαγόρευση προσγείωσης σε ολλανδικό έδαφος του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Mevlüt Çavuşoğlu, απόφαση που προκάλεσε την οργή του Τούρκου Προέδρου, Tayyip Erdoğan, και συνοδεύτηκε από την εξαπόλυση φραστικών πυρών. Ωστόσο, ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας, Mark Rutte, είχε καταστήσει σαφές ότι δεν επιθυμεί την πραγματοποίηση, στο έδαφος της Ολλανδίας, προεκλογικών συγκεντρώσεων εν όψει του τουρκικού δημοψηφίσματος της 16ης Απριλίου, σχετικά με την αναθεώρηση διατάξεων του τουρκικού Συντάγματος. Η κατάσταση που δημιουργήθηκε φαίνεται να εξυπηρετεί σκοπιμότητες και για τις δυο χώρες, όσον αφορά το πολιτικό σκηνικό και, συγκεκριμένα, τις ολλανδικές εκλογές και το τουρκικό δημοψήφισμα.

Ο Τούρκος Πρόεδρος εδώ και μια αρκετές ημέρες έχει ανοίξει μέτωπο με την Ευρώπη, καθώς απειλεί ότι «αν συνεχίσει (η ΕΕ) με αυτόν τον τρόπο, κανένας Ευρωπαίος, σε κανένα μέρος του κόσμου δεν θα μπορεί να περπατήσει με ασφάλεια στο δρόμο«, ρίχνοντας κι άλλο λάδι στη φωτιά στις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέσω της κλιμάκωσης της έντασης με την Ολλανδία, επιδιώκει να κερδίσει το κοινό στο εσωτερικό της χώρας, λέγοντας ότι η Ευρώπη τροφοδοτεί το «αντιτουρκικό και ξενοφοβικό αίσθημα«. Χωρίς δισταγμό, χαρακτήρισε τους Ολλανδούς ως «απομεινάρια του ναζισμού«, ενώ τους κατηγόρησε για τη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα της Βοσνίας το 1995, χαρακτηρίζοντάς τους ως «ανήθικους«, καθώς έσφαξαν 8.000 Βόσνιους μουσουλμάνους. Ακολούθησε ντόμινο αντιδράσεων από τις ευρωπαϊκές χώρες, και ακυρώθηκαν ομιλίες Τούρκων υπουργών στη Ζυρίχη, Αυστρία, Στοκχόλμη και Γερμανία, με την επίκληση διαφόρων προφάσεων.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της Γερμανίας, η οποία -σε πρώτη φάση- υποχρεώνεται να έχει πιο μαλακή στάση έναντι της Τουρκίας, λόγω της Συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας για το προσφυγικό που επετεύχθη ένα χρόνο πριν, στις 18 Μαρτίου του 2016. Η Συμφωνία προβλέπει ότι οι παρανόμως εισερχόμενοι από την Τουρκία στην Ελλάδα θα επιστρέφουν στην Τουρκία, ενώ για κάθε Σύριο πρόσφυγα που θα επιστρέφει από την Ελλάδα στην Τουρκία, ένας άλλος θα επανεγκαθίσταται από την Τουρκία στην Ευρώπη. Η μη τήρηση της Συμφωνίας θα έχει ως αποτέλεσμα ένα νέο μαζικό κύμα προσφύγων και μεταναστών, οι οποίοι θα προσπαθήσουν να φτάσουν στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδας, γεγονός που θα πλήξει και τη χώρα μας. Η Γερμανία έχει ήδη δεχτεί έναν σημαντικό αριθμό προσφύγων, που εκτιμάται στους 890.000. Ως εκ τούτου, η μη τήρηση της συμφωνίας θα έχει δραματικές συνέπειες στη Γερμανία, ειδικότερα, και στην Ευρώπη, γενικότερα. Όσο για τα ανταλλάγματα, η Τουρκία θα δεχτεί οικονομική βοήθεια ύψους 3 δις. ευρώ, ενώ επιθυμεί την κατάργηση της βίζας και την επιτάχυνση της διαδικασίας ένταξής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο,ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Mevlüt Çavuşoğlu, σε πρόσφατη ανακοίνωσή του απείλησε να ακυρώσει μονομερώς τη συμφωνία, τονίζοντας ότι «δεν χρειαζόμαστε την άδεια κανενός«, καθώς «όλα είναι στο χέρι μας«. Οι σχέσεις όμως  Άγκυρας-Βερολίνου βρίσκονται στο ναδίρ, καθώς κανένας Τούρκος αξιωματούχος δεν θα μετάσχει στο εξής σε εκδήλωση στη Γερμανία εν όψει του δημοψηφίσματος της 16ης Απριλίου, σύμφωνα με την αντιπροσωπεία του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) της Τουρκίας.

Ο Erdoğan, ως εκ τούτου, χρησιμοποιεί τη στάση των Ευρωπαϊκών χωρών προκειμένου να συσπειρώσει τους υποστηρικτές του δημοψηφίσματος. Στόχος του είναι να αποσπάσει με πολύ μεγάλη πλειοψηφία το «ναι», και να γίνει επίσημα ο νέος «Σουλτάνος», καθώς μια νίκη του δημοψηφίσματος θα σημαίνει τη μετατροπή του πολιτεύματος από κοινοβουλευτική σε προεδρική δημοκρατία. Εφόσον εγκριθεί, ο πρόεδρος θα σωρεύει στο πρόσωπό του τις ιδιότητες του αρχηγού του κράτους και της κυβέρνησης – θα συγκεντρώνει, δηλαδή, τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία στα χέρια του. Παράλληλα, θα καταργηθεί η θέση του πρωθυπουργού, ενώ θα θεσπιστεί θέση αντιπροέδρου. Ο πρόεδρος θα είναι σε θέση να εκδίδει διατάγματα, να κηρύσσει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και να διορίζει υπουργούς και ανώτατους αξιωματούχους. Τέλος, θα μπορεί να υπηρετήσει δύο πενταετείς θητείες. Ανησυχία προκαλεί και το γεγονός ότι ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε πως αναμένει ότι το Κοινοβούλιο θα εγκρίνει την επαναφορά της θανατικής ποινής -η οποία έχει καταργηθεί από το 2004-, μετά το δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου.

Όσον αφορά τις ολλανδικές εκλογές, η άνετη επικράτηση του κεντροδεξιού Rutte απέναντι στον Wilders έδωσε ανάσα στις φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις, πριν αρχίσει η επόμενη κούρσα των εκλογών στην Ευρώπη, βάζοντας την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων προσωρινά στο περιθώριο. Οι ολλανδικές εκλογές κρίθηκαν σε δύο σημεία: Πρώτον, η κόντρα μεταξύ Τουρκίας-Ολλανδίας έδωσε πρόσφορο έδαφος στον Ολλανδό πρωθυπουργό να δείξει ότι, αφενός, είναι μετριοπαθής έναντι του σκληρού ακροδεξιού κόμματος, αφετέρου δεν είναι ισχυρός έναντι της Τουρκίας -και, κατ’ επέκταση, έναντι των μουσουλμάνων-, καθώς δεν ανέχεται να μεταφέρονται στο εσωτερικό της Ολλανδίας προεκλογικές δραστηριότητες τρίτων χωρών. Η αδιάλλακτη στάση που υιοθέτησε ο Marc Rutte τις τελευταίες ημέρες δεν αποτέλεσε τον καθοριστικό παράγοντα για το αποτέλεσμα των εκλογών, αλλά μπορεί να επηρέασε τους Ολλανδούς ψηφοφόρους, οι οποίοι ίσως να ήταν σκεπτόμενοι -ή στο μεταίχμιο- να ψηφίσουν ή όχι το κόμμα του Wilders. Δεύτερον, οι Ολλανδοί συνειδητοποίησαν ότι δεν ψήφισαν μόνο για τη χώρα τους, αλλά για όλη την Ευρώπη. Με την έκβαση του αποτελέσματος, στέλνουν το ισχυρό μήνυμα ότι η δυναμική της ανόδου της ακροδεξιάς ανακόπτεται. Έπειτα από δυο γεγονότα που επηρεάζουν άμεσα και έμμεσα το μέλλον της Ευρώπης -Brexit και εκλογή Trump-, η νίκη του Rutte αποτελεί ευεργετική εξέλιξη εν όψει των γαλλικών, αλλά και των γερμανικών εκλογών. Παρά ταύτα, δεν γίνεται λόγος για πλήρη ήττα της ακροδεξιάς, καθώς παραμένει υπολογίσιμη δύναμη τόσο στην Ολλανδία, όσο και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι ο Wilders είναι ενισχυμένος σε σχέση με τα ποσοστά που πήρε το 2012, καθώς οι έδρες που κέρδισε ανέρχονται στις 20, σε αντίθεση με τις 15 που είχε το 2012. Από την άλλη, ο Rutte έχασε 8 έδρες στο ολλανδικό κοινοβούλιο. Μια μικρή λεπτομέρεια που έχει σημασία είναι ότι η συμμετοχή στις εκλογές ήταν πολύ υψηλή, αφού υπολογίζεται ότι ανέρχεται στο 81% έναντι 74,6% στην αναμέτρηση του 2012.

Σε αυτό το σημείο δεν πρέπει να παραγκωνιστεί το γεγονός ότι η υπουργός Οικογενειακών Υποθέσεων της Τουρκίας δήλωσε πως η απέλασή της συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Σύμφωνα με την διπλωματική διακοίνωση -όπως αναφέρει το κρατικό Πρακτορείο Anadolu-, υποστηρίζεται ότι το Άμστερνταμ παραβίασε τη Σύμβαση της Βιέννης για τις διπλωματικές και προξενικές σχέσεις του 1961, με τη συμπεριφορά του έναντι στην Υπουργό, Fatma Betül Sayan Kaya, και σε υπαλλήλους της αποστολής, με την απέλαση αυτής την 11η Μαρτίου. Αποστέλλοντας η ίδια σημείωμα που απευθύνεται στο Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, ανέφερε ότι τα  διπλωματικά διαβατήρια που ανήκουν στην ίδια και την ομάδα της κατασχέθηκαν από τις ολλανδικές αρχές, οι οποίες παρενέβησαν για να σταματήσουν το τουρκικό όχημα της αποστολής. Οι αστυνομικοί, στη συνέχεια, την έθεσαν υπό κράτηση στο αστυνομικό τμήμα για 90 λεπτά, πριν την οδηγήσουν στα γερμανικά σύνορα. Τόνισε, συν τοις άλλοις, ότι παραβίασαν το δικαίωμά της στην ελευθερία του λόγου, διότι, κατά τη διάρκεια της απέλασης, δεν είχε τη δυνατότητα να προβεί σε οποιαδήποτε επαφή με πρόσωπα της τουρκικής αποστολής.

Στην προκειμένη περίπτωση, είναι αναγκαίο να δούμε τί προβλέπει το διεθνές δίκαιο και η Σύμβαση της Βιέννης. Εκτός από την προστασία που παρέχεται στην ίδια τη διπλωματική αποστολή, το διεθνές δίκαιο -εθιμικό και συμβατικό- θεσπίζει καθεστώς ειδικής προστασίας των προσώπων που τα στελεχώνουν (αρχηγού και μελών της διπλωματικής αποστολής). Ειδικότερα, το καθεστώς λειτουργικών ασυλιών καλύπτει το μέλος της διπλωματικής αποστολής από τη στιγμή αφίξεώς του στο έδαφος του κράτους υποδοχής, ως τη στιγμή που εγκαταλείπει το έδαφός του. Επιπρόσθετα, στο άρθρο 1 της Συμβάσεως της Βιέννης αναφέρεται ο ορισμός «των μελών της αποστολής», τα οποία αποτελούνται από τον αρχηγό και τα μέλη του προσωπικού. Ειδικότερα, το άρθρο 14 αναφέρει ότι «οι διπλωματικοί αντιπρόσωποι μπορεί να είναι απεσταλμένοι υπουργοί που είναι διαπιστευμένοι στους αρχηγούς κρατών«. Με κάθε επιφύλαξη, θεωρείται ότι η Υπουργός απολάμβανε τις ασυλίες της διπλωματικής αποστολής, την ελευθερία κινήσεων και την πρόσβαση στην πρεσβεία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Rutte ανέφερε ως «ανεπιθύμητες» τις επισκέψεις του Υπουργού Εξωτερικών και της Υπουργού Οικογενειακών Υποθέσεων, καθώς είχαν ενημερωθεί επανειλημμένα ότι δεν ήταν ευπρόσδεκτοι, και επικαλέστηκε τον φόβο της διατάραξης της δημόσιας τάξης. Η Σύμβαση της Βιέννης αναφέρει ότι η κήρυξη ενός προσώπου ως «ανεπιθύμητου», δηλαδή μη αρεστού (persona non grata), επιτρέπεται στην περίπτωση που το μέλος της διπλωματικής αποστολής δεν σέβεται τους νόμους και τους κανονισμούς του κράτους αποστολής (άρθρο 43). Παράλληλα, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και πολιτικής, Geert-Jan Knoops, αναφέρει ότι η Σύμβαση δίνει τη δυνατότητα σε μια χώρα να αρνηθεί την πρόσβαση του αρχηγού της διπλωματικής αποστολής σε ακραίες περιπτώσεις, όπως, για παράδειγμα, εάν θέτει ένα συγκεκριμένο κίνδυνο για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια. Το ερώτημα, όμως, που τίθεται είναι κατά πόσο η ομιλία υπουργών μιας χώρας στο έδαφος μιας άλλης μπορεί να διαταράξει τη δημόσια τάξη. Εν πάσει περιπτώσει, το ζήτημα είναι λεπτό, και μένει να δούμε εάν η Άγκυρα αποφασίσει να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εναντίον της απαγόρευσης των ολλανδικών αρχών στις εμφανίσεις Τούρκων υπουργών σε συγκεντρώσεις στην ευρωπαϊκή χώρα, και αν όντως διαπιστωθεί παραβίαση. Εάν συμβεί αυτό, θα κληθεί να προβεί σε επαναφορά των πραγμάτων σε προηγούμενη κατάσταση (restitution), ή στην καταβολή αποζημίωσης, σε συνδυασμό με δημόσια συγνώμη.

Συμπερασματικά, η ένταση της τελευταίας εβδομάδας μεταξύ των δυο χωρών κρίνεται, εκ του αποτελέσματος, ότι ενίσχυσε τον Marc Rutte, ενώ μένει να δούμε εάν θα επηρεάσει με τον ίδιο τρόπο το τουρκικό δημοψήφισμα ή και, κατ’ επέκταση, τις ευρωπαϊκές εκλογές.

Πηγές:

  1. NL Times. (2017). Turkey can claim Netherlands violated international law: Univ. Amsterdam professor. [online] Available at: http://nltimes.nl/2017/03/13/turkey-can-claim-netherlands-violated-international-law-univ-amsterdam-professor [Accessed 23 Mar. 2017].
  2. Saeed, S. and Baume, M. (2017). Turkey: ‘We may cancel’ EU migration deals. [online] Available at: http://www.politico.eu/article/turkey-we-may-cancel-eu-migration-deals/ [Accessed 23 Mar. 2017].
  3. Sterling, J. and Cullinane, S. (2017). Why are Turkey and the Netherlands clashing?. [online] CNN. Available at: http://edition.cnn.com/2017/03/13/europe/turkish-dutch-tensions-explained/ [Accessed 23 Mar. 2017].
  4. Robertson, N. (2017). Why Erdogan’s spat with Europe is significant. [online] CNN. Available at: http://edition.cnn.com/2017/03/13/europe/erdogan-turkey-dutch-relations-deteriorate/index.html?iid=ob_lockedrail_topeditorial [Accessed 23 Mar. 2017].
  5. BBC News. (2017). Dutch election: Wilders defeat celebrated by PM Rutte – BBC News. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-europe-39287689 [Accessed 23 Mar. 2017].
  6. DailySabah. (2017). Turkey takes int’l law breaches by Dutch gov’t to UN. [online] Available at: https://www.dailysabah.com/diplomacy/2017/03/16/turkey-takes-intl-law-breaches-by-dutch-govt-to-un [Accessed 23 Mar. 2017].
  7. CNN.gr. (2017). Εκλογές Ολλανδία: Η μάχη υπό τη «σκιά» του Ερντογάν και τα σενάρια της επόμενης ημέρας. [online] Available at: http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/72035/ekloges-ollandia-h-maxi-ypo-ti-skia-toy-erntogan-kai-ta-senaria-tis-epomenis-imeras [Accessed 23 Mar. 2017].
  8. Skai.gr. (2017). Ανακούφιση στην Ευρώπη για τη νίκη Ρούτε στην Ολλανδία. [online] Available at: http://www.skai.gr/news/world/article/341588/anakoufisi-stin-europi-gia-ti-niki-route-stin-ollandia/ [Accessed 23 Mar. 2017].
  9. Skai.gr. (2017). Ερντογάν: Οι Ολλανδοί σφάγιασαν περισσότερους από 8.000 στη Σρεμπρένιτσα. [online] Available at: http://www.skai.gr/news/world/article/341500/erdogan-oi-ollandoi-sfagiasan-perissoterous-apo-8000-sti-srebrenitsa/ [Accessed 23 Mar. 2017].
  10. CNN.gr. (2017). Άγκυρα: Η ΕΕ τροφοδοτεί το αντιτουρκικό αίσθημα. [online] Available at: http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/71771/agkyra-h-ee-trofodotei-to-antitoyrkiko-aisthima [Accessed 23 Mar. 2017].
  11. Peter Foster, Senay Boztas, and Henderson, B. (2017). Dutch election result: Mark Rutte sees off Geert Wilders challenge as Netherlands rejects far-Right. [online] The Telegraph. Available at: http://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/15/dutch-election-results-geert-wilders-andmark-rutte-vie-power/ [Accessed 23 Mar. 2017].
  12. Downey, C. (2017). Turkey and the Netherlands clash over campaign access – video explainer. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/video/2017/mar/12/turkey-and-the-netherlands-clash-over-campaign-access-video-explainer [Accessed 23 Mar. 2017].
  13. Noack, R. (2017). Analysis | Germany said it took in more than 1 million refugees last year. But it didn’t.. [online] Washington Post. Available at: https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/09/30/germany-said-it-took-in-more-than-1-million-refugees-last-year-but-it-didnt/?utm_term=.9394015a7179 [Accessed 23 Mar. 2017].
  14. Amna.gr. (2017). ΑΠΕ-ΜΠΕ: Επαναφορά της θανατικής ποινής αναμένει ο Ερντογάν μετά το δημοψήφισμα. [online] Available at: http://www.amna.gr/article/147045/Epanafora-tis-thanatikis-poinis-anamenei-o-Erntogan-meta-to-dimopsifisma [Accessed 23 Mar. 2017].
  15. CNN.gr. (2017). Πως ερμηνεύεται η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας για το προσφυγικό. [online] Available at: http://www.cnn.gr/news/politiki/story/25794/pos-ermineyetai-i-symfonia-ee-toyrkias-gia-to-prosfygiko [Accessed 23 Mar. 2017].
  16. Washington Post. (2017). EU summons Turkish delegate over Erdogan comments. [online] Available at: https://www.washingtonpost.com/world/europe/eu-summons-turkish-delegate-over-erdogan-comments/2017/03/23/306d5f5a-0fc4-11e7-aa57-2ca1b05c41b8_story.html?utm_term=.e6b9b49d0606 [Accessed 26 Mar. 2017].
  17. Reuters India. (2017). No more Turkish rallies in Germany before referendum – organisers. [online] Available at: http://in.reuters.com/article/turkey-referendum-germany-idINKBN16S0WV [Accessed 26 Mar. 2017].
  18. Hestermeyer, H. P. (2009). Vienna Convention on Diplomatic Relations (1961). Max Planck Encyclopedia of Public International Law.
  19. Ρούκουνας Εμμ.(2010). Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, Αθήνα, Νομική Βιβλιοθήκη ΑΕΒΕ.

Tagged under:

Τελειόφοιτη φοιτήτρια του τμήματος Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ενδιαφέρεται για τον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και για τη διεθνή ασφάλεια και άμυνα. Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια διεθνούς πολιτικής και στρατηγικής και έχει συμμετάσχει σε προσομοίωση των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά και σε χαμηλότερο επίπεδο ιταλικά.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This