Τουρκία: Το ολιγόωρο πραξικόπημα που φέρνει τον Erdogan σε νέα θέση ισχύος

Η Τουρκία σε «κόκκινο συναγερμό». Το βράδυ της 15ης Ιουλίου 2016 κομμάτι του τουρκικού στρατού προχώρησε σε πραξικόπημα, μπλοκάροντας την κυκλοφορία σε γέφυρες που ενώνουν το ασιατικό με το ευρωπαϊκό κομμάτι της χώρας, κρατώντας όμηρο τον Α/ΓΕΕΘΑ και βγάζοντας στους δρόμους τανκς. Αεροπλάνα και ελικόπτερα πετούν χαμηλά πάνω από την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα, με τις εικόνες να παραπέμπουν σε άλλες εποχές. Οι σκηνές που διαδραματίζονται στην Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα θυμίζουν καταστάσεις εμφυλίου πολέμου, με στρατιώτες και αστυνομικούς να μάχονται μεταξύ τους, πολίτες να διαμελίζονται κυριολεκτικά από τα τανκς, και την Διεθνή Κοινότητα να παρακολουθεί «παγωμένη» τις εξελίξεις.

τουρκια 2

Δυνάμεις του στρατού μπλοκάρουν τη γέφυρα στην έναρξη του πραξικοπήματος

Ο πρόεδρος Erdogan, ευρισκόμενος σε διακοπές την ώρα της διενέργειας του πραξικοπήματος, ζητά άσυλο και άδεια προσγείωσης στη Γερμανία – η οποία και αρνείται, και οι διαβουλεύσεις είναι συνεχείς για να βρεθεί νέα χώρα υποδοχής του. Στο μεταξύ, προβαίνει σε διάγγελμα μέσω FaceTime, καλώντας τον λαό της Τουρκίας να βγει στους δρόμους και να διαδηλώσει εναντίον της κατάλυσης της δημοκρατίας. Ο κόσμος ανταποκρίνεται στο κάλεσμα του προέδρου, και κατακλύζει την πλατεία Taksim και τους γύρω δρόμους της Πόλης. Χιλιάδες κόσμου διαδηλώνουν εναντίον του πραξικοπήματος και συγκρούονται ανοιχτά με δυνάμεις του στρατού. Όσο οι ώρες περνούν ο κόσμος ολοένα και αυξάνεται, κατακλύζοντας και το αεροδρόμιο Ataturk, το οποίο τελούσε υπό κατάληψη από τους πραξικοπηματίες. Εν συνεχεία, και ενώ το πραξικόπημα έχει εκδηλωθεί μόνο σε Κωνσταντινούπολη και Άγκυρα, δυνάμεις του στρατού που είναι φίλα προσκείμενες στον Erdogan προχωρούν στις πρώτες συλλήψεις πραξικοπηματιών, την ώρα που ο πρωθυπουργός της χώρας Yildirim, με δήλωσή του, καλεί τους στρατιώτες που συμμετέχουν στο πραξικόπημα να αφήσουν τα όπλα και να γυρίσουν στους στρατώνες τους, ώστε να μην έχουν συνέπειες.

Στη διάρκεια της νύχτας οι δυνάμεις του Erdogan καταφέρνουν να υπερισχύσουν, ενώ οι εξελίξεις διαδέχονται η μια την άλλη. Ο τουρκικός στρατός προχωρά σε κατάρριψη ελικοπτέρου που χρησιμοποιείτο από τους πραξικοπηματίες στην Άγκυρα την ώρα που ο -φερόμενος ως αρχηγός του πραξικοπήματος- Συνταγματάρχης Muharrem Kose παραδίδεται στις δυνάμεις του προέδρου. Ο εν λόγω συνταγματάρχης διετέλεσε νομικός σύμβουλος του Γενικού Επιτελείου Στρατού και είχε πρόσφατα αποπεμφθεί. Με το πέρας των γεγονότων ο πρόεδρος Erdogan προσγειώνεται στην Κωνσταντινούπολη και, υποδεχόμενος από χιλιάδες κόσμου, δηλώνει πως οι υπαίτιοι θα τιμωρηθούν σκληρά. «Φωτογραφίζει» ως υποκινητή του πραξικοπήματος τον «αιώνιο» αντίπαλό του Fethullah Gullen, έναν πρώην ιμάμη, συγγραφέα, με μεγάλη πολιτική δραστηριότητα, ο οποίος βρίσκεται εδώ και χρόνια εξόριστος στις ΗΠΑ. Ο Gullen υπήρξε πνευματικός καθοδηγητής του Erdogan από το 1999, όμως οι σχέσεις τους κλονίστηκαν το 2013, όταν ο Τούρκος πρόεδρος τον κατηγόρησε ανοιχτά ότι υποκίνησε τις διαδικασίες για έρευνες διαφθοράς στο εσωτερικό της χώρας. Ο Gullen εκπροσωπεί μια πιο μετριοπαθή εκδοχή του Ισλάμ και προωθεί τον διάλογο, την εκπαίδευση και τη σκληρή δουλειά, σε συνδυασμό με την συνεργασία μεταξύ των θρησκειών. Σήμερα θεωρείται ο υπ’ αριθμόν ένα καταζητούμενος στην τουρκική λίστα, και έχει ζητηθεί επανειλημμένως η έκδοσή του από τις ΗΠΑ.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας εκπρόσωποι πολλών χωρών προέβησαν σε δηλώσεις που -στην πλειονότητα τους- προέτρεπαν στην αναίμακτη λήξη του πραξικοπήματος, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η δήλωση του υπουργού εξωτερικών της Ρωσίας, Sergey Lavrov, «για επίλυση του ζητήματος εντός των γραμμών του τουρκικού Συντάγματος». Στη διάρκεια της νύχτας και προς τη λήξη των γεγονότων, ο πρόεδρος Obama εξέφρασε την στήριξη των ΗΠΑ στην τουρκική κυβέρνηση.

Το εν λόγω στρατιωτικό πραξικόπημα, το πέμπτο τα τελευταία 70 χρόνια για την Τουρκία, χρήζει ιδιαίτερης ανάλυσης εξαιτίας συγκεκριμένων γεγονότων και συγκυριών που το περικλείουν. Πριν λίγες μέρες ο πρόεδρος Erdogan προχώρησε σε εξομάλυνση των σχέσεων της χώρας του με την Ρωσία, απολογούμενος ανοιχτά στον Vladimir Putin για την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους που οδήγησε στην διατάραξη των σχέσεων των δυο χωρών και έβαλε τον πόλεμο στη Συρία σε νέα «μονοπάτια». Ακολούθως, η Τουρκία στράφηκε ανοιχτά προς την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη διευθέτηση του προσφυγικού ζητήματος, ζητώντας προνόμια κ οικονομική ενίσχυση ανευ προηγουμένου. Όλα τα παραπάνω συνδέονται, αν γίνει σαφές, ότι το συγκεκριμένο πραξικόπημα διενεργήθηκε υπό την ανοχή των δυνάμεων του ΝΑΤΟ, οι οποίες εδώ και αρκετό καιρό δεν βλέπουν στο πρόσωπο του Erdogan τον νατοϊκό σύμμαχο που θα ήθελαν.

People stand on a Turkish army tank at Ataturk airport in Istanbul, Turkey July 16, 2016. REUTERS/ALDEMIR

Διαδηλωτές πανηγυρίζουν μπροστά από τανκ την αποτυχία του πραξικοπήματος

Πολύ σημαντικές πτυχές των γεγονότων δίνουν ακόμη πιο ιδιαίτερο χαρακτήρα στο χθεσινοβραδινό πραξικόπημα. Η διαφορά του σε σχέση με τα προηγούμενα επιτυχημένα στην Τουρκία έγκειται στο ότι δεν προήλθε από την Ανώτατη στρατιωτική ηγεσία. Ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων βρέθηκε όμηρος μέσα στο ίδιο του το επιτελείο, την ώρα που αστυνομικοί και στρατιωτικοί υποστηρικτές του Erdogan αντιμάχονταν τους πραξικοπηματίες. Ίσως το σημαντικότερο στοιχείο αποτελεί η συμμετοχή του λαού στο κάλεσμα του Τούρκου προέδρου. Τα παλαιότερα επιτυχημένα πραξικοπήματα στην τουρκική ιστορία είχαν την άτυπη νομιμοποίηση της μεγαλύτερης μερίδας του κόσμου. Μόλις πέρυσι, το κυβερνόν κόμμα του Erdogan συγκέντρωσε πάνω από το 50% των ψήφων, καθιστώντας τον ίδιο αδιαμφισβήτητο κυρίαρχο του πολιτικού σκηνικού. Είναι σαφές ότι η συγκυρία του πραξικοπήματος δεν ήταν καθόλου ιδανική ώστε να έχει την αποδοχή που χρειάζεται για να επιτύχει. Τέλος, χρήζει ιδιαίτερης μνείας η αλλαγή στις σχέσεις του Erdogan με τον στρατό τον τελευταίο καιρό. Ο Τούρκος πρόεδρος έχει κατηγορηθεί κατά καιρούς για έντονο παρεμβατισμό στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας, κάτι που επέφερε έντονη δυσαρέσκεια στους κόλπους των αξιωματικών που -κατά κανόνα- διέπονται ακόμη από κεμαλικές τάσεις. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, ο ρόλος του στρατού έχει αναβαθμιστεί αρκετά τον τελευταίο καιρό, καθώς οι συγκρούσεις με τους Κούρδους το τελευταίο διάστημα κατέστησαν αναγκαία την σύσφιξη των μεταξύ τους σχέσεων. Ακόμη, η φυγή παλαιών συμμάχων του προέδρου από το πλευρό του, όπως ο Gullen, έχει οδηγήσει στη «στροφή» του προς τη δημιουργία σχέσεων με το στρατό υπό νέα βάση.

Η επόμενη μέρα βρίσκει την γείτονα χώρα να συνέρχεται και να μετρά τις απώλειές της σε όλα τα επίπεδα. Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές έχουν καταμετρηθεί 105 νεκροί και εκατοντάδες τραυματίες από τα γεγονότα, και έχουν πραγματοποιηθεί συλλήψεις 1563 στρατιωτικών που συμμετείχαν στο πραξικόπημα. Ο Erdogan βρίσκεται ξανά πιο παντοδύναμος και κυρίαρχος από ποτέ, έχοντας βγει σχεδόν «αλώβητος» από την όλη κατάσταση. Έχει δεχθεί, ωστόσο, ισχυρότατο πλήγμα στο κύρος του, καθώς για πολλές ώρες βρισκόταν περιπλανώμενος και δεν μπορούσε να έχει καμία επικοινωνία με τον λαό του, παρά μόνο μέσω FaceTime. Επίσης, θα έχει πλέον στο μυαλό του ότι ο στρατός ήταν εκείνος που έσωσε την κυβέρνησή του από την ανατροπή, και αυτό είναι κάτι που μπορεί να δημιουργήσει νέους συσχετισμούς στο εσωτερικό της χώρας. Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει αποσταθεροποίηση της Τουρκίας μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα, καθώς ο πρόεδρός της θα κληθεί να διαχειριστεί τους «στασιαστές» και να προβεί σε ανακατατάξεις σε όλο το στρατιωτικό προσωπικό. Τέλος, μετά την συμφωνία με την ΕΕ για το προσφυγικό, η Ευρώπη καλείται να αποδείξει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί «ασφαλή Τρίτη χώρα», στην σκιά του πιο σύντομου στρατιωτικού πραξικοπήματος της ιστορίας.

 

 

Πηγές:

  1. http://www.reuters.com/article/us-turkey-security-primeminister-idUSKCN0ZV2HK
  2. http://www.bbc.com/news/live/world-europe-36811357http://www.bbc.com/news/live/world-europe-36811357
  3. http://fgulen.com/gr/about-fethullah-gulen-gr/introducing-fethullah-gulen
  4. http://time.com/4409152/turkey-coup-istanbul-army-police-explosions/?xid=time_socialflow_facebook
  5. http://www.hurriyetdailynews.com/coup-plotters-will-pay-for-what-they-did-erdogan.aspx?pageID=238&nID=101675&NewsCatID=338
  6. http://www.reuters.com/article/us-turkey-security-primeminister-idUSKCN0ZV2HK
  7. http://www.nytimes.com/2016/07/17/world/europe/tumult-in-turkey-what-we-know-and-what-we-dont-know.html
  8. http://www.capital.gr/story/3141564#.V4nlzAdUBnM.facebook

People stand on a Turkish army tank at Ataturk airport in Istanbul, Turkey July 16, 2016. REUTERS/ALDEMIR

 

Έχει περάσει αρκετός χρόνος (2 έτη) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Απόφοιτος του Παντείου Πανεπιστημίου, από το τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών, με ιδιαίτερη ροπή στα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική προσφορά. Έχει διατελέσει μέλος διαφόρων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, που σχετίζονται με το περιβάλλον, το παιδί και τα δικαιώματα του ανθρώπου, εκτελώντας και καθήκοντα υπεύθυνου επικοινωνίας. [email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest