Τουρκικό πραξικόπημα: κακοσχεδιασμένο έργο ή οργανωμένη παράσταση;

Όλοι θυμόμαστε την σκηνή της ταινίας »Λούφα και παραλλαγή» με την ατάκα »Εκάμαμεν επανάστασιν.» . Ένα αντίστοιχο έργο παίχτηκε και στην Τουρκία τις προηγούμενες ημέρες. Τί ακριβώς συνέβη;

Το βράδυ της Παρασκευής 15 Ιουλίου τμήματα του τουρκικού στρατού διενήργησαν πραξικόπημα σε Άγκυρα και Κωνσταντινούπολη, με σκοπό την ανατροπή του προέδρου Ερντογάν. Δυνάμεις των στασιαστών κατέλαβαν τη γέφυρα του Βοσπόρου, το αεροδρόμιο Ατατούρκ και διάφορα άλλα σημεία. Τις πρώτες ώρες όλα έδειχναν να βαίνουν καλώς για τους πραξικοπηματίες, ενώ οι φήμες για »φυγή» του προέδρου Ερντογάν έκαναν τον γύρω των ΜΜΕ. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που εξέφρασαν την άποψη πως οι τουρκικές ΕΔ έκαναν ξανά δυναμικά την εμφάνισή τους στο πολιτικό σκηνικό της χώρας, και προεξοφλούσαν το τέλος του ‘σουλτάνου».

Η κατάσταση, όμως, μεταβλήθηκε άρδην έπειτα από μερικές ώρες. Με μήνυμά του ο πρόεδρος Ερντογάν καλούσε τον τουρκικό λαό να βγει στους δρόμους και να υπερασπιστεί το δημοκρατικό πολίτευμα της χώρας, όπερ και έγινε. Σημειώθηκαν συμπλοκές μεταξύ του πλήθους και των στασιαστών, έπεσαν πυροβολισμοί, υπήρξαν θύματα. Την επόμενη ημέρα όλα είχαν τελειώσει. Ο Ερντογάν είχε επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη, και μονάδες των στασιαστών άρχισαν να παραδίδονται μαζικά στις πιστές στο καθεστώς δυνάμεις, ενώ δεν έλειψαν και οι βαρβαρότητες του πλήθους σε βάρος των όσων κατέθεταν τα όπλα. Η ταχύτητα της καταστολής του κινήματος, η μικρή του έκταση και τα εγκληματικά λάθη των επικεφαλής του, από κοινού με αρκετές ύποπτες συμπτώσεις, δημιουργούν ερωτηματικά και δίνουν τροφή για σχόλια του τύπου »Μήπως ήταν στημένη η όλη ιστορία;».

Όντας αποστασιοποιημένοι από το όλο συμβάν μπορούμε να το εξετάσουμε με μια μεγαλύτερη άνεση, εξετάζοντας και τα δύο ενδεχόμενα.


Περίπτωση 1η: Οι τουρκικές ΕΔ διενήργησαν πραξικόπημα.

Ας υποθέσουμε ότι κάτι τέτοιο ισχύει. Με μια πρώτη ματιά, θα υποστηρίζαμε ότι πληρούνται όλα τα απαραίτητα κριτήρια. Είχαμε κινητοποίηση στρατιωτικών μονάδων στα δύο μεγαλύτερα πολιτικά κέντρα της Τουρκίας (Άγκυρα – Κωνσταντινούπολη), εκδόθηκε προκήρυξη των στασιαστών περί κατάληψης της εξουσίας και των λόγων που αυτή συνέβη, σημειώθηκαν συμπλοκές ανάμεσα σε δυνάμεις πιστές στο καθεστώς και σε δυνάμεις των στασιαστών (έστω και πολύ περιορισμένης έκτασης) και έγινε απόπειρα σύλληψης του Τούρκου προέδρου.

Επίσης, το όλο συμβάν δεν θα αποτελούσε έκπληξη για κανέναν. Είναι γνωστό ότι ο τουρκικός στρατός, ήδη από την εποχή του Μουσταφά Κεμάλ, αποτελούσε τον ρυθμιστή του τουρκικού πολιτεύματος. Αρκεί να θυμηθούμε ότι από το 1960 μέχρι και σήμερα έχει διενεργήσει ουκ ολίγα πραξικοπήματα. Τα παραθέτουμε εν συντομία:

  1.  Στις 27 Μαΐου 1960 νεαροί αξιωματικοί ξεσηκώνονται κατά του δημοκρατικά εκλεγμένου κόμματος των Δημοκρατών, ανατρέποντας την κυβέρνηση του Αντνάν Μεντερές.
  2. Το 1971 εκδηλώνεται το λεγόμενο »στρατιωτικό πραξικόπημα του μνημονίου», το οποίο κατέβασε τα τανκς στους δρόμους προκειμένου να αναλάβει την εξουσία.
  3. Το 1980 εκδηλώνεται στρατιωτικό κίνημα το οποίο τερματίζει τη σύγκρουση του τουρκικού κράτους με την εξωκοινοβουλευτική αριστερά, και επιβεβαιώνει τον υπό στρατιωτική κηδεμονία χαρακτήρα της Τουρκίας.
  4. Το 1993 εκδηλώνεται το αποκαλούμενο »συγκεκαλλυμένο πραξικόπημα», με στόχο την υπογραφή συνθήκης ειρήνης με το PKK.
  5. Τέλος, το 1997 εκδηλώνεται το λεγόμενο »μεταμοντέρνο πραξικόπημα» το οποίο ανατρέπει την ισλαμική κυβέρνηση Ερμπακάν.

Όλα τα προαναφερθέντα πραξικοπήματα στέφθηκαν από επιτυχία. Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι οι τουρκικές ΕΔ έχουν μακρά εμπειρία τέτοιων κινήσεων. Υπέρ της άποψης περί εκδήλωσης κινήματος συνηγορούν και άλλα περιστατικά, όπως η κατάληψη από στασιαστές της τουρκικής φρεγάτας Γιαβούζ (F-247, ήταν η ναυαρχίδα του τουρκικού στόλου κατά την κρίση των Ιμίων) στον ναύσταθμο του Γκιολτσούκ, καθώς και η » απώλεια », σύμφωνα με το CNN Turk, 42 ελικοπτέρων και 14 πολεμικών πλοίων (επισήμως η Άγκυρα το διαψεύδει). Επιπλέον, σύμφωνα με τα τουρκικά ΜΜΕ, το βράδυ της Παρασκευής, τρία ελικόπτερα με κομάντος των στασιαστών απογειώθηκαν από το στρατόπεδο των ειδικών δυνάμεων στη Σμύρνη και κατευθύνθηκαν στη Μαρμαρίδα, με σκοπό να συλλάβουν τον Τούρκο πρόεδρο. Ο τελευταίος διέφυγε κυριολεκτικά στο παρά πέντε, υπό την κάλυψη ανδρών της φρουράς του (πώς κατάφεραν αστυνομικοί να απωθήσουν πάνοπλους και άρτια εκπαιδευμένους καταδρομείς δεν έχει απαντηθεί ακόμα), μεταφέρθηκε με ελικόπτερο στο προεδρικό αεροσκάφος και απογειώθηκε άμεσα. Τέλος, κάποιος θα μπορούσε να δει την όλη κίνηση ως έκρηξη της χρόνιας συσσωρευμένης αγανάκτησης στους κόλπους του τουρκικού στρατεύματος από τις αυθαίρετες παρεμβάσεις του προέδρου Ερντογάν τα τελευταία χρόνια.

Ακόμα και αν δεχτούμε αυτές τις πληροφορίες (καίτοι μοιάζουν περισσότερο με σενάριο ταινίας του Hollywood), πάλι δημιουργούνται αρκετά ερωτηματικά σε έναν πιο υπομονετικό και έμπειρο παρατηρητή. Αυτά ακριβώς τα »ιστορικά κενά» είναι που οδηγούν στη δεύτερη περίπτωση.


Περίπτωση 2η: Το όλο κίνημα ήταν στημένο.

Κάθε ώρα που περνάει έρχονται στο φως της δημοσιότητας αρκετά »ύποπτα» στοιχεία, ενώ ακόμα και τα μέχρι στιγμής δεδομένα δημιουργούν περισσότερες ερωτήσεις απ’ όσες απαντούν. Ας τα εξετάσουμε ένα προς ένα.

  • Ποιος οργάνωσε αυτό το πραξικόπημα;

Αρχικά, ως »εγκέφαλο» της όλης επιχείρησης το πρακτορείο Anadolu κατονόμασε τον πρώην νομικό σύμβουλο του τουρκικού ΓΕΕΘΑ, συνταγματάρχη Μουχαρέμ Κοσέ, ο οποίος είχε προσφάτως αποπεμφθεί από τη θέση του, από κοινού με άλλους δύο ομόβαθμούς του. Στη συνέχεια όμως, κύκλοι της κυβέρνησης υπέδειξαν ως ενορχηστρωτή τον ιμάμη Φετουλάχ Γκιουλέν, τον μεγαλύτερο πολέμιο του προέδρου Ερντογάν. Μάλιστα, η φυγή του Γκιουλέν στις ΗΠΑ έκανε την κυβέρνηση να αφήσει να εννοηθεί πως πίσω απ’ όλα κρυβόταν αμερικανικός δάκτυλος. Ως επιστέγασμα αυτής της κατηγορίας σημειώθηκε έφοδος της τουρκικής αστυνομίας στη νατοϊκή βάση του Ιντσιρλίκ, όπου στρατωνίζονται 1.500 Αμερικανοί οπλίτες και αξιωματικοί, με σκοπό την εύρεση πιθανών ενοχοποιητικών στοιχείων.

  • Πέραν των υποθέσεων περί ανάμειξης τρίτης δύναμης, γιατί ένας ανώτερος αξιωματικός των ΕΔ να οργανώσει πραξικόπημα επειδή απομακρύνθηκε από τη θέση του; 

Ο τουρκικός στρατός φημίζεται για το υψηλό του φρόνημα. Επίσης, τα τελευταία επτά χρόνια απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους στρατηγοί, ναύαρχοι και πτέραρχοι με λαμπρή σταδιοδρομία. Ουδείς εξ αυτών επιχείρησε τη διενέργεια κινήματος – αν και θα μπορούσε. Συνεπώς, κρίνεται λίαν απίθανο ένας δυσαρεστημένος συνταγματάρχης να αποφάσισε να προβεί σε κίνημα από απλή αντιπάθεια – δυσαρέσκεια στο πρόσωπο του προέδρου, ή για να ικανοποιήσει τον θιγμένο εγωισμό του.

  • Το πραξικόπημα εκδηλώθηκε μόνο σε δύο πόλεις. Γιατί η υπόλοιπη χώρα έμεινε εκτός σχεδίου;

Αν εξαιρέσουμε τις περιοχές της ΝΑ Τουρκίας όπου το κουρδικό στοιχείο είναι κυρίαρχο, τότε λογικά έπρεπε να έχουν σημειωθεί στασιαστικές κινητοποιήσεις και στην υπόλοιπη τουρκική επικράτεια. Ο περιορισμός του κινήματος μόνο σε Κωνσταντινούπολη και Άγκυρα, γνωστά προπύργια του Ερντογάν, δημιουργεί αρκετά ερωτηματικά. Αν πράγματι μιλάμε για πραξικόπημα ολκής, τότε θα έπρεπε να έχουν σημειωθεί αντίστοιχες κινητοποιήσεις και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Τουρκίας, ή τουλάχιστον να έχουν αναπτυχθεί δυνάμεις σε στρατηγικές περιοχές.

  • Ο τουρκικός στρατός είναι ένας από τους μεγαλύτερους του κόσμου, με πολυετή εμπειρία τόσο στα πραξικοπήματα όσο και στις πολεμικές επιχειρήσεις. Πώς είναι δυνατόν να οργανώθηκε πραξικόπημα από ολιγάριθμους αξιωματικούς και να μην αντιλήφθηκε το παραμικρό η ηγεσία του στρατεύματος ή η κραταιά ΜΙΤ;

Προκαλεί όντως ερωτήματα πώς το τουρκικό ΓΕΕΘΑ και η ΜΙΤ δεν είχαν αντιληφθεί ότι προετοιμαζόταν κίνημα. Ακόμα όμως κι αν υποτεθεί πως το ΓΕΕΘΑ »έκανε τα στραβά μάτια», πράγμα λίαν απίθανο ( αρκετοί ανώτατοι αξιωματικοί, όπως ο διοικητής της 1ης Στρατιάς, στρατηγός Umit Dumbar, δήλωσαν πως το κίνημα δεν εκφράζει τον τουρκικό στρατό, ο οποίος και δεν το στηρίζει ), πάλι δεν μπορεί να εξηγηθεί η άγνοια της ΜΙΤ. Αν όντως η ΜΙΤ δεν μπόρεσε να πληροφορηθεί το παραμικρό, τότε θα έπρεπε να έχουν απομακρυνθεί από τις θέσεις τους όλοι οι ανώτατοι αξιωματικοί της. κάτι το οποίο -μέχρι στιγμής- δεν έχει συμβεί.

  • Είναι τυχαίο το ότι το κίνημα εκδηλώθηκε λίγο πριν τις καθιερωμένες κρίσεις των Τούρκων αξιωματικών, και την περίοδο που όλες οι σφυγμομετρήσεις έδειχναν πως ο Τουρκικός λαός δεν θα ψηφίσει υπέρ της προεδρικής δημοκρατίας στο προσεχές δημοψήφισμα, ενάντια δηλαδή στις επιθυμίες του προέδρου Ερντογάν;

Κάποιος θα μπορούσε να αντιτάξει πως πρόκειται περί απλών συμπτώσεων. Κρίνεται σκόπιμο, όμως, να κρατάμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας πως, από ένα σημείο και μετά, οι πολλές συμπτώσεις παύουν να αποτελούν….σύμπτωση.

  • Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, το προεδρικό αεροσκάφος συνοδευόταν από ζεύγος F-16. Κατά τη διάρκεια της πτήσης, δύο F-16 των στασιαστών το » παρενόχλησαν ». Γιατί τα κυβερνητικά αεροσκάφη δεν προέβησαν σε εμπλοκή;

Τα αεροσκάφη της ΠΑ, τα οποία συνοδεύουν αεροσκάφη αρχηγών κρατών, έχουν συγκεκριμένους κανόνες εμπλοκής, σύμφωνα με τους οποίους κανένα τρίτο αεροσκάφος δεν πρέπει να πλησιάσει το προεδρικό αεροσκάφος – πόσο μάλλον να το απειλήσει. Αν υποθέσουμε ότι και τα μαχητικά συνοδείας ήταν μαζί με τους στασιαστές, προκύπτει το ερώτημα γιατί δεν ανάγκασαν τον πρόεδρο Ερντογάν να κατευθυνθεί στην Άγκυρα -η οποία ήταν υπό τον έλεγχο των στασιαστών- αλλά τον άφησαν ανενόχλητο να προσγειωθεί στην Κωνσταντινούπολη.

  • Σε όλα τα πραξικοπήματα ( που σέβονται τον εαυτό τους ) η πρώτη κίνηση είναι η σύλληψη όλων των πολιτικών προσωπικοτήτων, η νέκρωση των επικοινωνιών, η απαγόρευση των μετακινήσεων και η επιβολή στρατιωτικού νόμου. Εδώ, γιατί αφέθηκαν ελεύθεροι να κάνουν δηλώσεις μέσα από τα social media και να καλούν τον κόσμο σε αντίσταση;

Το προεδρικό αεροσκάφος δεν αναχαιτίστηκε από μαχητικά των στασιαστών, ο Ερντογάν μπόρεσε να απευθύνει διάγγελμα καίτοι κυνηγημένος, ο κόσμος κατέβηκε στους δρόμους και ουδείς συνελήφθη. Πρόκειται για εγκληματικά λάθη κατά τη διενέργεια ενός κινήματος, τα οποία θα απέφευγε ακόμα και 2ετής δόκιμος, πόσο μάλλον εν ενεργεία συνταγματάρχες.

Τέλος, υπέρ της άποψης περί » γιαλαντζί κινήματος, ενορχηστρωμένου από τον ίδιο τον Ερντογάν » τάσσονται όχι μόνο ο Φετουλάχ Γκιουλέν, αλλά και ο Αντόνιο Φερράρι (γνωστός αναλυτής της Κορριέρε Ντέλλα Σέρα) αλλά και ο πρώην διευθυντής της CIA επί Προέδρου Κλίντον, Τζέιμς Γούλσεϊ (δήλωση στο αμερικανικό δίκτυο Fox).

Ασχέτως, όμως, του τί πιστεύουμε ή όχι, ένα είναι σίγουρο. Ο χρόνος θα δείξει. Υπομονή λοιπόν.

Tagged under:

Προπτυχιακός φοιτητής στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έντονο ενδιαφέρον για ιστορία, γεωπολιτική και θέματα στρατιωτικής φύσεως. Κατά κάποιους '' ένας σύγχρονος Πρώσσος ''. [email protected]

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest