Το άλυτο ζήτημα της Μέσης Ανατολής

Παλιό αλλά πάντα επίκαιρο, το Παλαιστινιακό ζήτημα γεννιέται στα τέλη του 19ου αιώνα, περίοδος αναβρασμού εθνικιστικών ιδεολογιών και κυμάτων μαζικής εκδίωξης εβραϊκών πληθυσμών από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και κυρίως τη Ρωσία και Πολωνία. Οι μαζικές απελάσεις δημιουργούν την ανάγκη για δημιουργία ενός κράτους που θα εγγυόταν μόνιμη και ασφαλή εγκατάσταση του εβραϊκού λαού που για αιώνες υπήρξε κατατρεγμένος. Έτσι το 1895 ο Theodor Herzl αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να συγκαλέσει το πρώτο σιωνιστικό συνέδριο για το σχεδιασμό της δημιουργίας του εβραϊκού κράτους, ενώ ήδη από το 1879 είχε εκδώσει το Judenstaat, τη «Βίβλο» του Σιωνισμού, επανεγκατάσταση δηλαδή σε εβραϊκή γη, Παλαιστίνη, Χανάαν και Αγίους Τόπους. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε το εφαλτήριο για την «Επιστροφή» στην περιοχή της Παλαιστίνης, γεγονός που δικαιολογεί την απόρριψη των βρετανικών προτάσεων για εγκατάσταση σε τμήμα της σημερινής Ουγκάντας και αργότερα της Αργεντινής. Έτσι, το 1917 ο Υπουργός Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας Balfour υπόσχεται στους Εβραίους την απόκτηση μιας «εθνικής εστίας» στην περιοχή της Παλαιστίνης, ενώ νωρίτερα είχε συμφωνήσει στη δημιουργία ενός αραβικού βασιλείου με τον όρο οι Άραβες να εξεγερθούν ενάντι στους Οθωμανούς. Έχοντας τη βρετανική υποστήριξη Εβραίοι από όλη την Ευρώπη μεταναστεύουν στην Παλαιστίνη οραματιζόμενοι την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, προκαλώντας όπως ήταν φυσικό τις αντιδράσεις των Αράβων. Οι Εβραίοι έποικοι, με την άδεια της Πύλης, αγοράζουν γη από Άραβες γαιοκτήμονες και παρουσιάζουν ταχεία οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή, περιορίζοντας σημαντικά τις οικονομικές δραστηριότητες των ντόπιων. Ο σταδιακός εκτοπισμός των Αράβων από την ίδια τους τη γη προκάλεσε αγανάκτηση και οργή, οδηγώντας το 1936 στην πρώτη Μεγάλη Εξέγερση που βίαια κατεστάλη από το βρετανικό στρατό, σε συνεργασία με Εβραίους εποίκους, οι οποίοι είχαν εκπαιδευτεί και εξοπλιστεί.

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος έρχεται να αναθερμάνει τον αντισημιτισμό στην Ευρώπη. Απόρροια του γερμανικού μίσους ήταν το εβραϊκό ολοκαύτωμα που οδήγησε στο θάνατο έξι εκατομμυρίων Εβραίων, εντείνοντας την ανάγκη για τη δημιουργία ενός εβραϊκού κράτους. Το Νοέμβριο του 1947 ο ΟΗΕ ανεπιτυχώς προτείνει σχέδιο διχοτόμησης της Παλαιστίνης -απόφαση 181- με δημιουργία ενός εβραϊκού και παλαιστινιακού κράτους αντίστοιχα, ενώ για την Ιερουσαλήμ προβλέπεται ότι θα παραμείνει υπό διεθνές καθεστώς. Λίγους μήνες αργότερα, το Μάιο του 1948, και ενώ πλέον η βρετανική κυριαρχία στην περιοχή έχει εξασθενήσει σημαντικά, ο David Ben Gurion ανακηρύσσει την ίδρυση εβραϊκού κράτους, που λίγα λεπτά αργότερα αναγνωρίζεται από τις Η.Π.Α. ενώ ακολουθεί και η ΕΣΣΔ, προκαλώντας τη στρατιωτική επέμβαση πέντε συνασπισμένων αραβικών κρατών, χωρίς όμως αίσιο αποτέλεσμα για τις αραβικές δυνάμεις, ενώ συνέπεια αυτού ήταν και η εκδίωξη 727.000 Παλαιστινίων. Οι εντάσεις μεταξύ των δύο λαών συνεχίστηκαν με αποτέλεσμα την έκρηξη μιας ακόμα πολεμικής σύρραξης μεταξύ του Ισραήλ και τριών αραβικών κρατών, της Αιγύπτου, της Συρίας και της Ιορδανίας το 1967, η οποία κράτησε έξι μόνο ημέρες αλλά επέτρεψε στις ισραηλινές δυνάμεις την κατάληψη της Δυτικής Όχθης, της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, των Υψωμάτων του Γκολάν, της χερσοννήσου του Σινά και τη Λωρίδα της Γάζας. 300.000 ακόμα Παλαιστίνιοι αναγκάστηκαν να διωχθούν από τις πατρογονικές εστίες τους. Το Ισραήλ ξεκινά την παράνομη κατοχή της Δυτικής Όχθης και τον αποκλεισμό της Γάζας, ενώ μια ακόμα ένοπλη σύγκρουση έρχεται να προστεθεί στο ιστορικό των δύο αντιμαχόμενων πλευρών, αυτή του Γιομ Κιπούρ το 1973. Η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO ή αλλιώς ΟΑΠ) μη έχοντας επιλογή, αποφασίζει να μεταφέρει τη βάση των επιχειρήσεών της στο Λίβανο, γεγονός που αποτέλεσε και τη βαθύτερη αιτία για την εισβολή στο Λίβανο το 1982. Η συγκεκριμένη επιχείρηση, γνωστή και ως Ειρήνη για τη Γαλιλαία, ανάγκασε τους μαχητές που είχαν εγκατασταθεί εκεί να προσφύγουν στα γύρω αραβικά κράτη, εμποδίζοντας έτσι τις προσπάθειές τους για τερματισμό της κατοχής και εφαρμογή της απόφασης 242 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που ανάγκαζε, θεωρητικά τουλάχιστον, το Ισραήλ να αποχωρήσει από τα κατεχόμενα στα οποία διατηρούσε παράνομα στρατεύματα. Η απόφαση φυσικά δεν είχε αντίκρισμα, ενώ η συστηματική καταπίεση των ισραηλινών δυνάμεων, οι δολοφονίες, οι κατασχέσεις γης και οι εποικισμοί στην καρδιά των κατεχομένων καλλιέργησαν το έδαφος για την πρώτη ιντιφάντα, στα αραβικά εξέγερση, το Δεκέμβριο του 1987, που έληξε το 1993, παρά τις έντονες προσπάθειες καταστολής που άσκησαν οι ισραηλινές αρχές.

Η λήξη του Πολέμου του Κόλπου καθώς και του Ψυχρού Πολέμου έχουν αλλάξει τα δεδομένα στην περιοχή. Οι ΗΠΑ, που από καιρό είχαν διαπιστώσει τα μεγάλα συμφέροντά τους στο χώρο της Μέσης Ανατολής, αναλαμβάνουν το ρόλο του μεσολαβητή ανάμεσα στους δύο αντιμαχόμενους λαούς, φέρνοντάς τους στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Αποτέλεσμα της πράξης «καλής θελήσεως» του Αμερικανού προέδρου Clinton ήταν σειρά συμφωνιών μεταξύ του Ισραηλινού πρωθυπουργού Rabin και του Παλαιστίνιου ηγέτη Arafat, όπως οι Συμφωνίες του Όσλο και της Ουάσινγκτον καθώς και το Camp David ΙΙ, που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2000, ενώ απόπειρες επίλυσης των συγκρούσεων είχαν ξεκινήσει ήδη από τη λήξη του πολέμου του 1967. Στις συμφωνίες συμπεριελφθήσαν ζητήματα υψίστης σημασίας όπως οι πρόσφυγες, οι παράνομοι ισραηλινοί εποικισμοί, το ζήτημα της Ανατολικής Ιερουαλήμ και ο καθορισμός των συνόρων, η αδιαλλαξία όμως των δύο μερών οδηγεί σε αδιέξοδο, γεγονός που αποτέλεσε τη θρυαλλίδα για το ξέσπασμα της δεύτερης ιντιφάντα το φθινόπωρο του 2000, απαριθμώντας στο τέλος της περισσότερους απο 5.300 νεκρούς Παλαιστίνιους και 1.000 Ισραηλινούς. Το μεγάλο κόστος που αποφέρουν οι συγκρούσεις δε δείχνει να πτοεί καμία από τις δύο μεριές κι έτσι τη δεύτερη ιντιφάντα ακολουθεί σειρά στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Λωρίδα της Γάζας από το Ισραήλ, με αποκορύφωμα την επιχείρηση “Protective Edge” το καλοκαίρι του 2014, με ανυπολόγιστο κόστος σε ανθρώπινες απώλειες, πρόσφυγες και υποδομές. Η χωρίς προηγούμενο επίθεση του Ισραήλ προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις ενώ η Διεθνής Αμνηστία κατηγορεί το Ισραήλ για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Σε συμπλήρωμα αυτού ο Παλαιστίνιος πρόεδρος Abbas έκανε λόγο για γενοκτονία στη Λωρίδα της Γάζας.
Το Παλαιστινιακό είναι ένα ζήτημα με βαθιές ρίζες στο χρόνο και αβέβαιο μέλλον. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι καταλυτικός παράγοντας στην εξέλιξη των πραγμάτων αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί η αμερικανική παρουσία στην περιοχή και τα συμφέροντα που καλείται να προασπίσει εκεί. Ακόμη και σήμερα που η κυβέρνηση Netanyahu δείχνει να έχει έρθει σε ρίξη με τον Αμερικανό πρόεδρο Obama, τίποτα δε δείχνει ικανό να φέρει σοβαρό πλήγμα στις σχέσεις των δύο «αιώνιων» φίλων, με το Ισραήλ να συνεχίσει να αποποιείται ευθύνες και να αρνείται να κάνει τις επώδυνες παραχωρήσεις για τις οποίες έχει υπογράψει σε πληθώρα συμφωνιών. Είναι δεδομένο πως και οι δύο πλευρές κατέχουν μερίδιο ευθύνης για τις μακροχρόνιες σφαγές που πραγματοποιούνται εις βάρος αμάχων, είναι όμως προφανής και η αλόγιστη και συνεχής παραβίαση θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου που επί δεκαετίες διαπράττεται και που θα έπρεπε να έχει προκαλέσει την παρέμβαση της διεθνούς κοινότητας, η οποία δειλά μέχρι τώρα καταδικάζει τις συγκρούσεις και ανακοινώνει κυρώσεις που μένουν μόνο σε διακηρυκτικό επίπεδο.

Tagged under:

Η Μαρία Ελένη Κώστα είναι προπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. [email protected]

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This