Το αγεφύρωτο χάσμα της Ε.Ε. με την Τουρκία: Οι πρόσφατες εξελίξεις 

«Η Τουρκία κινείται όχι προς την κατεύθυνση της Ευρώπης, αλλά προς μία αντίθετη κατεύθυνση«. Τάδε έφη ο Ευρωπαίος επίτροπος Γειτονικών Υποθέσεων και Διαπραγματεύσεων Διεύρυνσης, Johannes Hahn. Ένα τεντωμένο, εύθραυστο και λεπτό νήμα, από το οποίο οι ζωές χιλιάδων μεταναστών (και όχι μόνο) εξαρτώνται σε καθημερινή βάση, θα ήταν ένας αρμόζων χαρακτηρισμός για τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα δύο μέρη έχουν προσπαθήσει, ανά διαστήματα, να βρούν κοινά ερείσματα, κοινές αξίες ή κοινά συμφέροντα, πάνω στα οποία να βασίσουν μία αγαστή συνεργασία – διαδεχόμενη, πιθανώς, από την ένταξη της Τουρκίας στην ήδη μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια. Εντούτοις, το πλαίσιο αυτό δεν έχει βρεθεί, και το ένα βήμα μπροστά, συνήθως, ακολουθείται από δύο βήματα πίσω.

Η μεταναστευτική κρίση που ξέσπασε, αιφνιδιάζοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της ανεπαρκούς -ή, καλύτερα, ανύπαρκτης- ουσιαστικής μεταναστευτικής πολιτικής, κινητοποίησε δυνάμεις σε υπερεθνικό επίπεδο να δράσουν υπεράνω των δυνατοτήτων τους, και να θέσουν σε λειτουργία, γρήγορα και αποτελεσματικά, έναν μηχανισμό αντιμετώπισης της κρίσης. Για πολλούς λόγους, αναγκαίο συστατικό στη διαχείριση της κρίσης υπήρξε η Τουρκία – ένας δίαυλος μεταναστευτικών κυμάτων, κατευθυνόμενα προς την ηπειρωτική Ευρώπη. Μόλις έναν χρόνο πριν, στις 18 Μαρτίου, η Ευρώπη και η Τουρκική Δημοκρατία κατέληξαν, έπειτα από διαπραγματεύσεις, σε μία διμερή συμφωνία (είχαν προηγηθεί το Κοινό Σχέδιο Δράσης Ε.Ε. – Τουρκίας το 2015, και μία κοινή τους δήλωση στις 8 Μαρτίου 2016) με βάση την οποία η Τουρκία δεσμευόταν για τη συγκράτηση και την επιστροφή μεταναστών στο έδαφός της. Από τη δική της πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρηματοδοτούσε την Τουρκία για το μεταναστευτικό της έργο και, επίσης, θα ενέτεινε την διαδικασία ένταξής της.

Παρά τη συνεργασία που συμφωνήθηκε και λειτούργησε -σχετικά ομαλά- στο προσφυγικό, η πραγματικότητα διατάσσει πως υπάρχουν περισσότερα διαχωριστικά στοιχεία ανάμεσα στα δύο μέρη, παρά συνδετικοί κρίκοι. Μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα οι σχέσεις της Τουρκίας με διάφορα ευρωπαϊκά κράτη δοκιμάστηκαν, μέσα από εντάσεις και διπλωματικές συγκρούσεις. Η ρίζα των συγκρούσεων αυτών βρίσκεται στο, προγραμματισμένο για τις 16 Απριλίου, τουρκικό δημοψήφισμα σχετικά με την αναθεώρηση διατάξεων του τουρκικού Συντάγματος. Ο Erdogan επιχείρησε, με συγκεντρώσεις και ομιλίες σε ευρωπαϊκά κράτη, να προσελκύσει τους Tούρκους της διασποράς, οι ψήφοι των οποίων είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για την τελική έκβαση του δημοψηφίσματος. Αρχικά η Γερμανία, η Αυστρία και η Ελβετία ακύρωσαν συγκεντρώσεις σχετικά με το τουρκικό δημοψήφισμα, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας. Το ποτήρι για τον Erdogan ξεχείλισε τη στιγμή που η ολλανδική κυβέρνηση αρνήθηκε στον υπουργό εξωτερικών της Τουρκίας, Mevlut Cavusoglu, και σε έναν ακόμα Tούρκο υπουργό την είσοδο στην χώρα.

Οι δηλώσεις που ακολούθησαν υπήρξαν εχθρικές, και οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών έχουν προσωρινά διακοπεί. Ακανθώδεις είναι επίσης, προσωρινά, οι σχέσεις της Τουρκίας και με άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όπως η Γερμανία. Τα πρόσφατα αυτά γεγονότα έχουν θέσει σε ρίσκο δύο πολύ σημαντικές συμφωνίες μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας. Η πρώτη αφορά στις συζητήσεις για την ένταξη της τελευταίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για την ομαλή εισχώρηση οποιουδήποτε κράτους στην ευρωπαϊκή «oικογένεια», έχει δημιουργηθεί ο Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ) από το 2007, ο οποίος χρηματοδοτεί τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, και βασίζεται σε συγκεκριμένους άξονες, οι οποίοι βοηθούν τις υποψήφιες χώρες να εναρμονιστούν καλύτερα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και να πληρούν τις προϋποθέσεις ένταξης. Ο Johannes Hahn, σε δήλωσή του στις 12 Μαρτίου, ξεκαθάρισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «είναι νομικά δεσμευμένη να συσχετίζει την οικονομική στήριξη με την πρόοδο που καταγράφει κάθε υποψήφια χώρα.» Επομένως, τη στιγμή που η Τουρκία έχει πάψει -στα μάτια της Ευρώπης- να εμφανίζει σημάδια προόδου, η διακοπή της χρηματοδότησης κρίνεται αναγκαία.

Σε δεύτερο στάδιο, η συμφωνία Ε.Ε. – Τουρκίας για το προσφυγικό βρίσκεται ακόμα σε ισχύ, όμως η εφαρμογή της διακινδυνεύεται μέσα από τέτοιου είδους εξελίξεις, καθώς ο υπουργός της Τουρκίας, Ömer Çelik, έκανε λόγο, εν είδη απειλής, για την αναθεώρηση της συμφωνίας Βρυξελλών – Τουρκίας σχετικά με την αναχαίτιση των μεταναστευτικών ροών. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Ευρώπη έχει δεσμευτεί, με την εν λόγω συμφωνία, να χρηματοδοτήσει τις εγκαταστάσεις των μεταναστών στην Τουρκία (Facility for the Refugees in Turkey) με το ποσό των 3 δις. ευρώ μέχρι το τέλος του 2018. Από το ποσό αυτό, μέχρι την πρώτη του Μαρτίου είχαν διατεθεί μόνο τα πρώτα 777 εκατομμύρια ευρώ. Η χρηματοδότηση αυτή βρέθηκε ανάμεσα στους πιο σημαντικούς όρους της συμφωνίας, καθώς αποτέλεσε, για την Τουρκία, μέσο επίλυσης διαφορών. Παρ’ όλα αυτά η ανορθόδοξη συμπεριφορά της τουρκικής κυβέρνησης υποδαυλίζει συνεχώς τα θεμέλια κάθε συμφωνίας με την Ευρώπη (η περί προσφυγικού όντας η σημαντικότερη και για τα δύο μέρη, προς το παρόν).

Καθώς φαίνεται, οι ρήξεις αυτές (μεταξύ σημαντικών ευρωπαϊκών χωρών και της Τουρκίας) ενδεχομένως να αποτελέσουν τομή στη συνεργασία και τις σχέσεις της Ε.Ε. και της Τουρκίας, τουλάχιστον σε πολιτικό επίπεδο. Ήδη από το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου στην Τουρκία, ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη είχαν εκφράσει τις αμφιβολίες τους ως προς την διαδικασία ένταξης της Τουρκίας, και στο κατά πόσο οι πρακτικές της κυβέρνησης Erdogan σηματοδοτούν μια φιλοευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Το χάσμα των σχέσεων κορυφώνεται με τις συνταγματικές αλλαγές που ο Τούρκος ηγέτης προσπαθεί να νομιμοποιήσει μέσω του δημοψηφίσματος στις 16 του Απριλίου, και οι οποίες θα μεταμορφώσουν το πολίτευμα της Τουρκίας σε ένα πιο αυταρχικό, προεδρικό πολίτευμα.

Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να παραγκωνιστεί το γεγονός ότι η Τουρκία αποτελεί τον πέμπτο σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Ένωσης ενώ, αντίστοιχα, η Ένωση για την Τουρκία είναι ο πλέον σημαντικός συνεργάτης εισαγωγών και εξαγωγών. Οποιεσδήποτε πολιτικές ή διπλωματικές συγκρούσεις ανάμεσά τους είναι πολύ δύσκολο να μετατοπίσουν τις στάσεις τους σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αγνοήσουν τα οικονομικά τους αμοιβαία συμφέροντα. Τέλος, εάν η παρούσα τουρκική κυβέρνηση αποφασίσει τελικά την μη-ευρωπαϊκή πορεία του κράτους της, οφείλει να σκεφτεί δεύτερη (ίσως και τρίτη και τέταρτη) φορά τί αυτό συνεπάγεται, και ποιος θα βγει στην πραγματικότητα λιγότερο κερδισμένος από αυτό το δύσβατο μονοπάτι.

Πηγές:

  1. Η Καθημερινή (2017) «Πάγωμα» της προενταξιακής χρηματοδότησης για την Τουρκία αποφάσισε η Ε.Ε. Available at: http://www.kathimerini.gr/900229/article/epikairothta/kosmos/pagwma-ths-proenta3iakhs-xrhmatodothshs-gia-thn-toyrkia-apofasise-h-ee (Accessed: 14 March 2017)
  2. Euronews (2017) Τεταμένες παραμένουν οι σχέσεις Ολλανδίας- Τουρκίας Available at: http://gr.euronews.com/app_prod_com.php/2017/03/13/turkey-to-impose-diplomatic-sanctions-on-the-netherlands (Accessed: 14 March 2017)
  3. Cullinane, S. and Sterling, J. (2017) Why are Turkey and the Netherlands clashing? Available at: http://edition.cnn.com/2017/03/13/europe/turkish-dutch-tensions-explained/ (Accessed: 14 March 2017)
  4. European Commision Press Release Database (2016) EU – Turkey Statement Available at: http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-16-963_el.htm (Accessed: 14 March 2017)
  5. European Commision Trade (2016) Online public consultation on the future of EU- Turkey trade and economic relations Available at: http://trade.ec.europa.eu/consultations/index.cfm?consul_id=198 (Accessed: 14 March 2017)
  6. European Commision EU Neighbourhood Policy (2017) The Facility for Refugees in Turkey Available at: https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news_corner/migration_en (Accessed: 15 March 2017)

Tagged under:

Ο Αιμίλιος Κλήμης φοιτά στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Στα ακαδημαϊκά και προσωπικά του ενδιαφέροντα εντάσσονται η πολιτική, οι διεθνείς σχέσεις, η οικονομία, και η φιλοσοφία. Στα πλαίσια της αρθρογραφίας, της έρευνας και ενημέρωσης θα τον βρείτε στο [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest