Το δικαίωμα ψήφου για τους απόδημους Έλληνες: ζήτημα πολιτικής ή νομικής υποχρέωσης;

Το δικαίωμα ψήφου στις εθνικές εκλογές για τους απόδημους κατοίκους μιας χώρας έχει κατοχυρωθεί παγκοσμίως.  Η έννοια των απόδημων αναφέρεται σε πολίτες ενός κράτους που έχουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα, και διαμένουν μόνιμα ή για μεγάλο χρονικό διάστημα στο εξωτερικό. Σε ό,τι αφορά το χώρο της ΕΕ, η Ελλάδα και η Ιρλανδία αποτελούν την εξαίρεση στην αναγνώριση αυτού του δικαιώματος για τους πολίτες τους. Την ίδια στάση απέναντι σε αυτό το δικαίωμα έχουν κρατήσει και οι ΗΠΑ. Οι τρόποι ψήφισης των αποδήμων πολιτών μίας χώρας ποικίλλει. Οι απόδημοι μπορούν είτε να ψηφίζουν μέσω επιστολικής ψήφου, είτε σε εκλογικά τμήματα που συστήνονται στις πρεσβείες και τις προξενικές αρχές της υπηκοότητάς τους στις χώρες όπου διαμένουν. Ο πιο πρόσφατος -προφορικός- τρόπος ψήφισης είναι η ηλεκτρονική ψηφοφορία(1).

Σε ο,τι αφορά την Ελλάδα, το Σύνταγμα αναφέρεται στο αρ.51(4) στη δυνατότητα ψηφοφορίας για τους απόδημους Έλληνες πολίτες μέσω επιστολής ψήφου, ή άλλων προφορικών τρόπων. Ωστόσο, προϋπόθεση για σχετικό νόμο είναι η θετική ψήφος των 2/3 του ελληνικού κοινοβουλίου. Μέχρι στιγμής τέτοιες διαδικασίες δεν έχουν ξεκινήσει, και το δικαίωμα αυτό παραμένει μόνο γραπτώς. Κατά καιρούς έχουν γίνει προσπάθειες από διάφορες πολιτικές παρατάξεις, ωστόσο χωρίς αποτέλεσμα.

Το φλέγον ζήτημα του δικαιώματος ψήφου για τους Έλληνες απόδημους έχει τεθεί και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου(ΕΔΔΑ). Πρόκειται για την υπόθεση “Σιταρόπουλος και Γιακουμόπουλος εναντίον Ελλάδας”. Η συγκεκριμένη υπόθεση έφθασε στο ΕΔΔΑ το 2007. Οι δύο προσφεύγοντες αιτήθηκαν να ψηφίσουν στις τότε προσεχείς κοινοβουλευτικές εκλογές, ωστόσο το αίτημά τους στον Έλληνα πρέσβη της Γαλλίας απερρίφθη. Οι Σιταρόπουλος και Γιακουμόπουλος επικαλέσθηκαν το αρ.3 του πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ αρ.1 ,που κατοχυρώνει το δικαίωμα για ελεύθερες εκλογές, ισχυριζόμενοι δυσανάλογη παρέμβαση στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος λόγω της δυσκολίας ψήφισης από τη χώρα που διαμένουν. Μετά την καταδικαστική απόφαση του ΕΔΔΑ σε σχηματισμό τμήματος για την Ελλάδα, η τελευταία ζήτησε την εφαρμογή του αρ.43 και την παραπομπή της υπόθεσης στο τμήμα Ευρείας Συνθέσεως του ΕΔΔΑ (17μελές τμήμα). Το ΕΔΔΑ στην τελική του απόφαση, το 2012, έκρινε ότι δεν υπήρξε παραβίαση του δικαιώματος ψήφου. Συγκεκριμένα, διαπίστωσε ότι το περιφερειακό ή σχετικό διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει καμία υποχρέωση των κρατών να εξασφαλίζουν το δικαίωμα ψήφου για τους απόδημους πολίτες του(2). Το Δικαστήριο αρκέστηκε σε συστάσεις για τη διευκόλυνση από μέρους των κρατών στο εν λόγω ζήτημα, καθώς η πλειοψηφία αυτών έχει εξασφαλίσει τη δυνατότητα ψήφου στους πολίτες. Σε ό,τι αφορά τις προσπάθειες που γίνονται για τη ψήφιση σχετικού νόμου σύμφωνα με το αρ.51(4) του Συντάγματος, το Δικαστήριο επεσήμανε ότι δεν έχει την αρμοδιότητα να υποδείξει στην εθνική εξουσία πότε να ενεργοποιήσουν το νόμο. Παράλληλα, η Επιτροπή της Βενετίας υποστήριξε πως θα ήταν επιθυμητή -αλλά όχι υποχρεωτική- η διευκόλυνση των κρατών για τη ψήφο των απόδημων.

Η εξασφάλιση του δικαιώματος ψήφου για τους απόδημους Έλληνες, πέρα από την πολιτική πρωτοβουλία, προϋποθέτει και πολύ καλή οργάνωση για την καταγραφή  των εκλογέων σε καταλόγους. Η ελληνική πολιτεία θα πρέπει να θεσπίσει ειδικούς καταλόγους αποδήμων, προκειμένου οι εκλογείς να αποκτήσουν ειδικό εκλογικό αριθμό. Η χρήση του διαδικτύου αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην καταγραφή των εκλογέων, η οποία θα μπορεί να γίνει ακόμη πιο εύκολα. Παρόμοιοι εκλογικοί κατάλογοι έχουν χρησιμοποιηθεί στις Ευρωεκλογές. Σημαντικό ερώτημα που τίθεται για τους απόδημους ψηφοφόρους είναι ποιος θα τους εκπροσωπήσει εκλογικά. Η εκπροσώπησή τους είναι ωφέλιμο να γίνεται από υποψήφιους απόδημους, και όχι από υποψηφίους που βρίσκονται εντός της επικράτειας της χώρας. Με αυτόν τον τρόπο προάγεται ο πλουραλισμός και καταπολεμάται το πελατειακό σύστημα. Οι απόδημοι θα αποκτήσουν “φωνή” για τα ζητήματα που τους αφορούν, και θα είναι ενεργοί πολίτες.

Ο δεύτερος παράγοντας της εκλογικής διαδικασίας για τους απόδημους Έλληνες είναι ο τρόπος ψηφοφορίας. Οι τρεις επικρατέστεροι τρόποι ψηφοφορίας έχουν τόσο πλεονεκτήματα, όσο και μειονεκτήματα. Αρχικά, η επιλογή των εκλογικών τμημάτων σε πρεσβείες και προξενεία είναι δύσκολο να υλοποιηθεί, καθώς οι Έλληνες του εξωτερικού διαμένουν σε πολλά κράτη παγκοσμίως και τίθενται περιορισμοί στην πρόσβασή τους. Η μέθοδος της επιστολικής ψήφου είναι περισσότερο υλοποιήσιμη. Με αυτή εξασφαλίζεται η αξιοπιστία και ο πλουραλισμός, λόγω της συμμετοχής όλων των εκλογέων, ωστόσο η επιστολική ψήφος προϋποθέτει τη σωστή απογραφή και χαρτογράφηση των Ελλήνων αποδήμων. Ο πιο σύγχρονος τρόπος ψήφισης για τους απόδημους είναι η ηλεκτρονική ψηφοφορία. Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της συνεχούς ανταλλαγής πληροφοριών, το ίντερνετ είναι ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται παγκοσμίως. Η συγκεκριμένη μέθοδος έχει -συγκριτικά- χαμηλότερο κόστος σε σχέση με τις παραδοσιακές. Παρόλα αυτά, χρειάζεται ειδική γνώση από τεχνικούς για τα συστήματα που μπορούν να χρησιμοποιούν. Η γνώση αυτή, αν και έχει αναπτυχθεί μέσω ερευνητικών προγραμμάτων και στην Ελλάδα, προσκρούει στο εμπόδιο της νοοτροπίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι διστάζουν να χρησιμοποιήσουν αυτόν τον προφορικό τρόπο για την άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος. Σε αυτό οφείλεται η έλλειψη εμπιστοσύνης που δείχνουν στο ηλεκτρονικό μέσο.

Το δικαίωμα ψήφου για τους απόδημους Έλληνες, και η άσκησή του, αποτελούν πολύ σημαντικό κομμάτι για τη ζωή τους. Για πολλούς Έλληνες του εξωτερικού είναι αδιανόητο να αντιμετωπίζονται ως πολίτες του κράτους, για παράδειγμα να πληρώνουν φόρους, αλλά να μην μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμα τους για να ψηφίζουν την κυβέρνηση του κράτους τους. Όσοι τάσσονται κατά της άσκησης αυτού του δικαιώματος, ισχυρίζονται αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος. Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός δεν ισχύει. Στη δημοκρατία η επιλογή του λαού, είτε βρίσκεται εντός επικράτειας είτε εκτός, αποτελεί την έκφραση της βούλησής του, η οποία σε κάθε περίπτωση είναι σεβαστή. Είναι σημαντικό, ιδιαίτερα για την Ελλάδα, να αποκτήσουν “φωνή” και όσοι πολίτες είναι εκτός επικράτειας. Με αυτόν τον τρόπο θα τεθούν νέες βάσεις για τη δημοκρατία. Παράλληλα, τα μέσα άσκησης της ψηφοφορίας υπάρχουν, και με σωστή οργάνωση μπορούν να αξιοποιηθούν. Η πολιτική βούληση, ωστόσο, είναι αυτή που έχει τον τελευταίο λόγο εν προκειμένω. Εν κατακλείδι, το δικαίωμα ψήφου για τους απόδημους Έλληνες μπορεί να μην αποτελεί νομική υποχρέωση, όμως αποτελεί πολιτική υποχρέωση για την προαγωγή των δημοκρατικών αρχών, και αυτές θα πρέπει να θέσουν σε προτεραιότητα οι εθνικές αρχές.

1. Συμμετοχή των απόδημων Ελλήνων στις εθνικές εκλογές

2. Ευρωπαϊκό Δικαστήριο: Η Ελλάδα δεν παραβιάζει το δικαίωμα ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού

Tagged under:

Φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.Έχει εργαστεί ως δόκιμη ερευνήτρια στο Κέντρο Ρωσίας, Ευρασίας και Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης στον τομέα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας και είναι νυν δόκιμη ερευνήτρια στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων του Ι.ΔΙ.Σ.

snikitara@powerpolitics.eu

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest