Το δύσβατο μονοπάτι της ενεργειακής ανάπτυξης στην αφρικανική ήπειρο

Στον παγκόσμιο χάρτη η αφρικανική ήπειρος κατέχει εξέχουσα θέση στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεων, καθώς αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη σε έκταση ήπειρο της γης, καθώς και τη δεύτερη πιο κατοικημένη, αριθμώντας σχεδόν 1,3 δισεκατομμύρια κατοίκους. Ωστόσο, πολλές φορές η παρουσία της Αφρικής σε διεθνείς συζητήσεις που αφορούν σε θέματα παγκοσμίου ενδιαφέροντος συνοδεύεται από αρνητικές λεπτομέρειες και καταστάσεις οι οποίες μόνο κολακευτικές δεν μπορούν να θεωρηθούν.

Το ενεργειακό πρόβλημα της Αφρικής

Ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η αφρικανική ήπειρος, και το οποίο είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί στο σύνολό του, είναι αυτό της ενεργειακής πρόσβασης και, κατ’ επέκταση, της δημιουργίας και της ανάπτυξης ενός πλάνου προκειμένου αυτό να αντιμετωπιστεί επιτυχώς.

Χαρακτηριστικό είναι πως, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, μέχρι και τα μέσα του 2017 περισσότεροι από 500 εκατομμύρια κάτοικοι ζούσαν χωρίς ηλεκτρισμό. Το φαινόμενο οξύνεται ακόμα περισσότερο στις υποσαχάριες περιοχές, εκεί όπου ένα ποσοστό του πληθυσμού της τάξης του 62,5% δεν έχει πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια. Ενδιαφέρον παρουσιάζει, δε, το γεγονός πως μέχρι και τα τέλη του 2012 λιγότεροι από 1 στους 5 κατοίκους είχαν πρόσβαση στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Μέτρα προς την επίλυση του προβλήματος λαμβάνονται διαρκώς όλα αυτά τα χρόνια, με τα περισσότερα εξ αυτών, βέβαια, να μην έχουν παρουσιάσει κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ωστόσο, τα ενεργειακά προβλήματα δεν περιορίζονται εξ ολοκλήρου στο πλαίσιο της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά επεκτείνονται, έχοντας αρνητικό αντίκτυπο τόσο στο περιβάλλον όσο και στους ίδιους τους κατοίκους. Το παρών μοτίβο ενεργειακής εκμετάλλευσης -που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ορυκτά καύσιμα- δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση βιώσιμη λύση, οδηγώντας σε χειροτέρευση των περιβαλλοντικών υποδομών και στην όξυνση του φαινομένου της αποψίλωσης δασών. Επιπροσθέτως, λόγω της αναιμικής ανάπτυξης βιώσιμων πηγών ενέργειας στη “μαύρη” ήπειρο, η βιομάζα -που αποτελεί το 60% της ενέργειας που καταναλώνεται στις περιοχές νότια της Σαχάρας- καίγεται ανεπιτυχώς και κατασπαταλάται.

Όλα τα παραπάνω συντελούν στη μόλυνση του αέρα και στην υποβάθμιση της ποιότητας του εδάφους, τα οποία με τη σειρά τους καθιστούν το πόσιμο νερό δύσκολο να χρησιμοποιηθεί. Αυτός είναι και ένας από τους κύριους λόγους της παιδικής θνησιμότητας που μαστίζει την Αφρική, και για τον οποίο ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών κρούει συνεχώς τον κώδωνα του κινδύνου, θέλοντας να ευαισθητοποιήσει τη διεθνή κοινή γνώμη.

Ποσοστό πληθυσμού χωρίς πρόσβαση στον ηλεκτρισμό

Εμπόδια και ευκαιρίες

Είναι κατανοητό, σύμφωνα και με τα παραπάνω στοιχεία, πως το πρόβλημα της Αφρικής έχει διαχρονικό χαρακτήρα, και δεν αποτελεί θέμα προβληματισμού της διεθνούς κοινότητας μόνο κατά την τελευταία δεκαετία. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικά εμπόδια τα οποία πρέπει να παρακαμφθούν προκειμένου να δοθεί μια ουσιαστική λύση στην περαιτέρω ανάπτυξη και διάδοση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Πιο αναλυτικά, τα συνολικά κόστη του τομέα της ενέργειας στις χώρες κάτω από τη Σαχάρα ανέρχονται σε 41 δισεκατομμύρια το χρόνο, εκ των οποίων τα 14 προορίζονται μόνο για τη λειτουργία και τη διατήρηση του εν λόγω δικτύου – γεγονός που, εκ πρώτης όψεως, φαντάζει αποτρεπτικό για την υλοποίησή του. Επιπλέον, το εμπόριο ενέργειας μεταξύ γειτονικών περιοχών για την αύξηση της εν λόγω παραγωγής είναι αρκετά δαπανηρό, και αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα σε μία ήπειρο όπου ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.

Βλέποντας, όμως, την άλλη όψη του νομίσματος, δίνεται μια ευκαιρία προκειμένου να αυξηθεί η χρησιμοποίηση υδροηλεκτρικής ενέργειας σε ποσοστό από 36% σε 48%, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση 70 εκατομμυρίων τόνων αερίων άνθρακα που εκπέμπονται σε ετήσια βάση. Ακόμα, προκειμένου να επιτευχθεί ένα τέτοιο εγχείρημα κρίνεται απαραίτητη και η συμβολή των ιδιωτικών θεσμών, η οποία θέτει έτσι τις βάσεις για σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Πρωτοβουλίες αντιμετώπισης του προβλήματος από την εγχώρια και διεθνή κοινότητα

Θέλοντας να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της ενεργειακής ανάπτυξης, τόσο η εγχώρια όσο και η διεθνής κοινότητα αποφάσισαν να ακολουθήσουν το δύσβατο μονοπάτι της επίλυσης των παραπάνω ζητημάτων ανακοινώνοντας ή θέτοντας ήδη σε εφαρμογή εδώ και αρκετό καιρό μια σειρά από μέτρα και πρωτοβουλίες. Με αυτόν τον τρόπο θέλουν να οδηγήσουν την αφρικανική ήπειρο σε μια νέα πραγματικότητα που θα στηρίζεται εξ ολοκλήρου στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Πιο αναλυτικά, οι πολιτικοί ηγέτες των αφρικανικών κρατών έχουν λάβει μια πρωτοβουλία θέτοντας ως στόχο μέχρι το 2030 να αυξήσουν τα κοιτάσματα ανανεώσιμης ενέργειας. Η “Πρωτοβουλία Αφρικανικής Ανανεώσιμης Ενέργειας”, όπως ονομάζεται, στοχεύει στην αύξηση της χωρητικότητας της εν λόγω ενέργειας, καθιστώντας την Αφρική την πιο καθαρή ήπειρο παγκοσμίως. Επιπλέον, υπάρχει η εκπόνηση ενός σχεδίου προκειμένου να αξιοποιηθούν σε μεγάλο βαθμό ο ήλιος, το νερό, ο άνεμος και η γεωθερμική ενέργεια στα πλαίσια μιας ενεργειακής “εξυγίανσης” σε βάθος χρόνου. Το συνολικό κόστος θα ανέλθει στα 500 δισεκατομμύρια δολάρια σε βάθος εικοσαετίας, μειώνοντας έτσι τη χρησιμοποίηση κάρβουνου και την ατμοσφαιρική ρύπανση των μεγάλων πόλεων.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ήδη από το 2002 η Σύνοδος που πραγματοποιήθηκε στο Johannesburg για τη βιώσιμη ανάπτυξη απεφάνθη πως η πρόσβαση στην ενέργεια αποτελεί το κλειδί για την εξάλειψη της φτώχειας. Στο πλαίσιο αυτό, λίγα χρόνια αργότερα, εγκαινιάστηκε στη Λισαβόνα το 2007 η ενεργειακή συνεργασία Ευρώπης-Αφρικής. Σκοπός της συνεργασίας αυτής είναι να προωθήσει τον διάλογο σχετικά με την πρόσβαση στην ανανεώσιμη ενέργεια, αλλά και σχετικά με τις αυξημένες επενδύσεις και την ενεργειακή ασφάλεια. Προτεραιότητα δόθηκε σε τρεις βασικούς άξονες με πολιτικό στόχο έως το 2020:

  • Πρόσβαση στην ενέργεια
  • Ενεργειακή ασφάλεια
  • Αποδοτικότητα ανανεώσιμης ενέργειας

Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός πως οι πολιτικοί αυτοί στόχοι εγκρίθηκαν σε μια συνάντηση διεθνούς επιπέδου στη Βιέννη της Αυστρίας τον Σεπτέμβριο του 2010.

Αντικρίζοντας τη συνολική εικόνα, καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα πως, αν και οι διαδικασίες για την ενεργειακή ανάπτυξη στην αφρικανική ήπειρο δεν έχουν τελεσφορήσει, βρίσκονται ωστόσο στον σωστό δρόμο. Η δημιουργία υποδομών για εύκολη πρόσβαση στην ενέργεια αποτελεί δύσκολο εγχείρημα – ειδικά για μια ήπειρο που σε μεγάλο μέρος της έκτασής της οι πηγές δημιουργίας ανανεώσιμου και βιώσιμου πλάνου διαχείρισης συναντούν κάποιες φορές ανυπέρβλητα εμπόδια. Το άμεσο μέλλον κάθε άλλο παρά λαμπρό προβλέπεται, ωστόσο οι προσπάθειες για ενεργειακή πρόσβαση και ανάπτυξη αναμένεται να ενταθούν “από την Αφρική, για την Αφρική”.

Πηγές:

  1. World Economic Forum. (n.d). Energy Access Africa https://www.weforum.org/projects/energy-access-africa
  2. The Guardian. (2015). Africa plans renewable energy drive that could make continent world’s cleanest https://www.theguardian.com/global-development/2015/dec/07/africa-plans-renewable-energy-initiative-solar-hydro-cut-emissions
  3. Europa.eu (n.d.). Energy for Africa: EU-Africa initiatives https://ec.europa.eu/clima/sites/clima/files/docs/0043/presentation_jean_paul_joulia_en.pdf
  4. National Georgaphic. (2015). Strategies for Sustainable Energy Development in Africa https://blog.nationalgeographic.org/2015/10/07/strategies-for-sustainable-energy-development-in-africa/
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (1 έτος) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Ο Αναστάσιος είναι πτυχιούχος του τμήματος Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής του ΠΑ.ΠΕΙ. Η αγάπη του για την αρθρογραφία, καθώς και το ενδιαφέρον του για τον τομέα του περιβάλλοντος και της οικονομίας, τον οδήγησαν στην ομάδα του Power Politics. Στον ελεύθερό του χρόνο ασχολείται με τον αθλητισμό, τα ταξίδια και τον κινηματογράφο. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest