Το μέλλον του Συμβουλίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων χωρίς τις ΗΠΑ

Έντονες συζητήσεις έχουν δημιουργηθεί αυτή την εβδομάδα, σχετικά με την αναμενόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ από το Συμβούλιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών (ΣΑΔ) στη Γενεύη. Η Αμερικανίδα πρέσβης στον ΟΗΕ, Nikki Haley, δήλωσε σε ομιλία της στο Συμβούλιο στις 6 Ιουνίου (United States Mission to the United Nations) ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν προσεκτικά τη συμμέτοχη τους σε αυτό. Συγκεκριμένα, η Haley κατέκρινε τη χρόνια προκατάληψη του Συμβουλίου απέναντι στο Ισραήλ, δηλώνοντας ότι της «είναι δύσκολο να αποδεχτεί το γεγονός ότι δεν έχει εξεταστεί η πιθανότητα υιοθέτησης ψηφίσματος για τη Βενεζουέλα, εντούτοις έχουν εγκριθεί πέντε επικριτικά ψηφίσματα -τον μήνα Μάρτιο- εναντίον μόνον μιας χώρας, του Ισραήλ»*. Γενικά, θεωρείται απίθανο η Haley να ανακοινώσει την αποχώρηση των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της σύντομης επίσκεψής της στη Γενεύη, εντούτοις είναι φανερό ότι στις ΗΠΑ βρίσκεται σε εξέλιξη μια διαδικασία αξιολόγησης της συμμετοχής στο Συμβούλιο, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυτό το αποτέλεσμα.

Τον Οκτώβριο του 2016, Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη (UN General Assembly, 2016) εξέλεξε τις ΗΠΑ σε τριετή θητεία στο ΣΑΔ. Καμία χώρα, μέχρι στιγμής, δεν έχει αποσυρθεί από το Συμβούλιο (Human Right Watch, 2017, US: Trump StrongArms Rights Body), δεδομένου ότι, για να εξασφαλίσει μια θέση σε αυτό, πρέπει να περάσει από εκλογική διαδικασία.

Δυο θεωρούνται οι βασικοί λόγοι που οι ΗΠΑ θέλουν να αποχωρήσουν. Ο πρώτος αφορά τη δυσανάλογη και μεροληπτική -συμφώνα με τα λεγόμενα της Ηaley (United States Mission to the United Nations)- στάση που έχει το Συμβούλιο απέναντι στο Ισραήλ (BBC,2017). Όπως ήδη αναφέρθηκε, η Haley χρησιμοποίησε την ανυπαρξία ψηφισμάτων για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Βενεζουέλα, ως παράδειγμα αυτής της προκατάληψης. Εκτός από τη Βενεζουέλα, αναφέρθηκε επίσης και σε άλλα κράτη όπως τη Συρία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, την Ερυθραία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία. Παρέλειψε, βέβαια, να κάνει αναφορά στην Σαουδική Αραβία – σύμμαχο των ΗΠΑ αλλά και μέλος του ΣΑΔ. Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που το Συμβούλιο κατακρίνεται για τη στάση του απέναντι στο Ισραήλ. Και το Ηνωμένο Βασίλειο έχει κατηγορήσει το ΣΑΔ στο παρελθόν για την παρατεταμένη προσοχή που δείχνει σε θέματα που αφορούν το Ισραήλ, διαπιστώνοντας (Gov.UK) ότι αποτελούν μόνιμο θέμα της ημερήσιας διάταξής του.

Ο δεύτερος λόγος αποχώρησης αφορά τη σύσταση του Συμβουλίου, στο οποίο συγκαταλέγονται μερικά κράτη από τους μεγαλύτερους παραβάτες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Human Rights Watch, 2017, Nikki Haley Should Help Fix the UN Human Rights Council, Not Abandon it). Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε η Haley, «το να είσαι μέλος του Συμβουλίου αποτελεί προνόμιο, και καμία χώρα που συγκαταλέγεται στους παραβάτες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν έχει θέση σε αυτό».

Ο Ρόλος του Συμβουλίου

Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ ιδρύθηκε το 2006, σε αντικατάσταση της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ύστερα από κριτική που δέχτηκε ο προκάτοχός του για υπερβολική πολιτικοποίηση και επιλεκτική άσκηση κριτικής (Nowak). Το Συμβούλιο έχει 47 μέλη, τα οποία εκλέγονται για 3 χρόνια, με δυνατότητα αναστολής της θητείας τους σε περίπτωση κατάφωρης παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων – όπως και συνέβη στην περίπτωση της Λιβύης το 2011 (United Nations, 2011). Επίσης, διατηρεί ανεξάρτητους πραγματογνώμονες που ερευνούν ισχυρισμούς παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και παραδίδουν γραπτές αναφορές σχετικά με συγκεκριμένες θεματικές ή χώρες (Nowak). Το ίδιο το Συμβούλιο είναι μόνο σε θέση να αναλαμβάνει έρευνες, ή να εκφράζει την έντονη κριτική του απέναντι σε κράτη που θεωρεί ότι έχουν παραβιάσει τα ανθρώπινα δικαιώματα. Παρ’όλα αυτά λειτουργεί ως ένα καίριο διπλωματικό εργαλείο, ασκώντας πίεση στις χώρες για συμμόρφωση.

Βέβαια, όπως συμβαίνει και με κάθε άλλο πολιτικό όργανο, τα κράτη-μέλη του επιτρέπουν συχνά στην πολιτική να επηρεάσει τις ψηφοφορίες τους, με αποτέλεσμα οι δράσεις του Συμβουλίου να είναι μερικές φορές μεροληπτικές. Στην πράξη, όμως, το Συμβούλιο παρέχει στη διεθνή κοινότητα ένα αναγκαίο φόρουμ για τη διαπραγμάτευση και προαγωγή παγκόσμιων κανόνων και αξιών. Τα τελευταία χρόνια έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στη διερεύνηση, έκθεση και καταδίκη φρικαλεοτήτων σε χώρες όπως η Βόρειος Κορέα, η Συρία –καταδικάζοντας τον βομβαρδισμό αμάχων και τη χρήση χημικών όπλων-, το Νότιο Σουδάν, η Βιρμανία και η Σρι Λάνκα (Human Rights Watch, 2017, Wrong Time for US to Leave UN Human Rights Council). Συχνά, μάλιστα, είναι σε θέση να ενεργεί όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αδυνατεί να πάρει αποφάσεις, καθώς στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν ασκείται το δικαίωμα του βέτο (Nowak).

Πως γίνεται, λοιπόν, να είναι μέλη του ΣΑΔ κράτη όπως η Κίνα, η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία, τα οποία συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους παραβάτες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Μέλη του ΣΑΔ είναι τα τα κράτη-μέλη των Ηνωμένων Εθνών, και στατιστικά αναμένεται ότι σε αυτά θα συγκαταλέγονται κάποια που έχουν επικριθεί στο παρελθόν, περισσότερο ή λιγότερο, για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, ορισμένες καταχρηστικές κυβερνήσεις προσπαθούν να ενταχθούν στο Συμβούλιο με την ελπίδα να προστατευθούν οι ίδιες από πιθανή κριτική. Ο τρόπος επιλογής των μελών του Συμβουλίου έχει πολλές φορές αμαυρώσει τη φήμη του. Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του Συμβουλίου, το σύστημα εκλογής -αν και ατελές- έφερε αποτελέσματα. Κάθε χρόνο, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στόχευαν τα πιο ακατάλληλα υποψήφια κράτη, με αποτέλεσμα την αποτυχία ένταξης τους είτε μέσω της ψηφοφορίας (Αζερμπαϊτζάν, Σρι Λάνκα), είτε αναγκάζοντάς τα να αποσύρουν την υποψηφιότητά τους λόγω της κατακραυγής (Συρία, Ιρακ) (Human Rights Watch, 2017, Nikki Haley Should Help Fix the UN Human Rights Council, Not Abandon it). Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι κυβερνήσεις έχουν βρει ένα τρόπο να παρακάμψουν το σύστημα. Μετά από μυστικές διαβουλεύσεις παρουσιάζεται μόνο ο ακριβής αριθμός υποψηφίων κρατών, υπονομεύοντας έτσι μια ανοιχτή διαδικασία εκλογής (Human Rights Watch, 2017, Nikki Haley Should Help Fix the UN Human Rights Council, Not Abandon it). Υπήρξαν, βέβαια, και εξαιρέσεις, όπως η ανταγωνιστική εκλογή του περασμένου έτους για έδρα της Ανατολικής Ευρώπης, όταν ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων αμφισβήτησαν την υποψηφιότητα της Ρωσίας. Συχνότερες, παρ’όλα αυτά, εξακολουθούν να είναι οι μη-ανταγωνιστικές υποψηφιότητες, οι οποίες και εξασφάλισαν μια θέση στο Συμβούλιο στο Μπουρούντι, τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο.

Γιατί η αποχώρηση των ΗΠΑ θεωρείται απερίσκεπτη και αντιπαραγωγική?

Όπως ήδη αναλύθηκε, μέρος της κριτικής που ασκούν οι ΗΠΑ βασίζεται στην πραγματικότητα. Ωστόσο, η 34η σύνοδος του Συμβουλίου, η οποία ολοκληρώθηκε στις 24 Μαρτίου, θεωρείται από τις πιο εποικοδομητικές για το ΣΑΔ αλλά και τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με δήλωση του ίδιου του Αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών (US Department of State),  η ηγεσία των ΗΠΑ αποδείχθηκε κρίσιμη για τη διαμόρφωση της διεθνούς πολιτικής σε επείγουσες καταστάσεις και ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην πραγματικότητα, αυτή η σύνοδος κατέληξε σε ισχυρά ψηφίσματα -τα οποία υιοθετήθηκαν ομόφωνα- για ζητήματα που οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν ως προτεραιότητες (Mission of the United States): την ενίσχυση της συλλογής στοιχείων ώστε να καθιστούν υπόλογοι όσοι παραβιάζουν ανθρώπινα δικαιώματα στη Βόρειο Κορέα, την καθιέρωση μιας ανεξάρτητης διερευνητικής αποστολής στη Βιρμανία, και την ανανέωση της επιτροπής ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Νότιο Σουδάν. Πάρα τις αδυναμίες του Συμβουλίου, οι ΗΠΑ, με την παρουσία τους, όχι μόνο συνεισέφεραν στην διαμόρφωση μερικών από των σημαντικότερων αποφάσεων, αλλά και προώθησαν θέματα που θεωρούν προτεραιότητες στην πολιτική τους ατζέντα. Επιπλέον, ως μέλος του Συμβουλίου, η κυβέρνηση των ΗΠΑ μπορεί να προωθήσει τα συμφέροντά της, απομακρύνοντας την προσοχή από θέματα που αφορούν το Ισραήλ. Ωστόσο, η αποχώρηση από το Συμβούλιο αποτελεί τον πιο σίγουρο τρόπο για να συνεχιστεί η υπερβολική εστίαση σε θέματα που αφορούν το Ισραήλ, ή ακόμα και να εντατικοποιηθεί.

Σαφώς η ανάγκη μεταρρύθμισης του Συμβουλίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα είναι επιτακτική -παραδείγματος χάριν, με τη διασφάλιση ανταγωνιστικών εκλογών των μελών του-, ωστόσο η κατευθυντήρια πολιτική των ΗΠΑ θα πρέπει να είναι η βελτιστοποίηση του υπάρχοντος θεσμού, και όχι η απόσυρση από αυτόν. Οι ΗΠΑ κατάφεραν να κρούσουν τον κώδωνα του κινδύνου για ένα θεσμικό όργανο που χάνει την αποτελεσματικότητά του λόγω της χειραγώγησής του από κράτη-μέλη με σημαντικές παραβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχοντας υπόψη τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παγκοσμίως, δεν είναι ούτε η στιγμή, και το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν είναι το μέρος για την ενθάρρυνση καταχρηστικών κυβερνήσεων, και την υπονόμευση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ατζέντα του ΟΗΕ.

Πηγές:

  1. BBC. (2017). US warning over its UN Human Rights Council role. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-us-canada-40173472 [Accessed 6 June 2017]
  2. UK Goverment. (2017). Human Rights Council 34: UK Explanation of Voting on the resolution regarding Israel and the Occupied Palestinian Territories. [online] Available at: https://www.gov.uk/government/world-location-news/human-rights-council-34-uk-explanation-of-voting-on-the-resolution-regarding-israel-and-the-occupied-palestinian-territories [Accessed 7 June 2017]
  3. Human Right Watch. (2017). US: Trump Strong-Arms Rights Body. [online] Available at: https://www.hrw.org/news/2017/03/15/us-trump-strong-arms-rights-body [Accessed 6 June 2017]
  4. Human Rights Watch. (2017). Nikki Haley Should Help Fix the UN Human Rights Council, Not Abandon It. [online] Available at: https://www.hrw.org/news/2017/06/05/nikki-haley-should-help-fix-un-human-rights-council-not-abandon-it [Accessed 6 June 2017]
  5. Human Rights Watch. (2017). Wrong Time for US to Leave UN Human Rights Council. [online] Available at: https://www.hrw.org/news/2017/03/29/wrong-time-us-leave-un-human-rights-council [Accessed 6 June 2017]
  6. Mission of the United States. (2017). Statement by Deputy Assistant Secretary of State Barclay at the Human Rights Council. [online] Available at: https://geneva.usmission.gov/2017/03/01/statement-by-deputy-assistant-secretary-of-state-barclay-at-the-human-rights-council/ [Accessed 7 June 2017]
  7. Nowak, M. (2012). An introduction to the UN Human Rights System. Vienna: Intersentia. p. 65-92
  8. UN General Assembly. (2016). General Assembly, by Secret Ballot, Elects 14 Member States to Serve Three-year Terms on Human Rights Council. [online] Available at: http://www.un.org/press/en/2016/ga11848.doc.htm [Accessed 7 June 2017]
  9. United Nations. (2011). General Assembly Suspends Libya from Human Rights Council. [online] Available at: http://www.un.org/press/en/2011/ga11050.doc.htm [Accessed 7 June 2017]
  10. United Nations Human Rights Council. About the HRC. [online] Available at: http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/AboutCouncil.aspx [Accessed 7 June 2017]
  11. United States Mission to the United Nations. (2017). Ambassador Nikki Haley Addresses the U.N. Human Rights Council in Geneva. [online] Available at: https://usun.state.gov/highlights/7827 [Accessed 6 June 2017]
  12. US Department of State. (2017). Key Outcomes of U.S. Priorities at the UN Human Rights Council’s 34th Session. [online] Available at: https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2017/03/269155.htm [Accessed 7 June 2017]

Η Ιφιγένεια Πιλάτου είναι φοιτήτρια στο Μεταπτυχιακό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Βιέννης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ασχολείται με τις ξένες γλώσσες, τον εθελοντισμό και κατέχει εμπειρία εργασίας σε ΜΚΟ. Ως άτομο παρουσιάζει έντονη κοινωνική ανησυχία και θεωρεί τα ανθρώπινα δικαιώματα ως πηγή έμπνευσης και προσωπικής εξέλιξης.

Website: https://powerpolitics.eu/

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest