Το μέτωπο των δημοσιογράφων στον Μεξικανικό Πόλεμο κατά των Ναρκωτικών

Σε όλες τις συρράξεις υφίσταται η διάκριση μεταξύ δύο μετώπων: συνηθέστερα, σε επιτεθέντες και επιτιθέμενους. Επιπρόσθετα, αναγνωρίζεται ένα -αμέτοχο στη σύρραξη- τμήμα του λαού, ως άμαχος πληθυσμός. Σπανιότερη, όμως, είναι η αναγνώριση μίας πολύ μικρής ομάδας ανθρώπων οι οποίοι, αν και δεν οπλοφορούν συμβατικά, συμμετέχουν στη σύγκρουση, και βρίσκονται συχνά σε θέση να κοιτάζουν την κάννη του όπλου. Οι δημοσιογράφοι, επαγγελματίες ή μη, που καλύπτουν τις διάφορες συγκρούσεις, θυσιάζουν καθετί στο βωμό της αναζήτησης της αλήθειας. Με προηγούμενη ανάλυση να έχει καλύψει το πρωτόκολλο προστασίας των δημοσιογράφων στις ένοπλες συρράξεις, στο παρόν κείμενο θα παρουσιαστεί η μελέτη της περίπτωσης του Μεξικού – χώρα στην οποία πραγματοποιείται μία διαφορετική σύγκρουση, και η οποία αποτελεί, εδώ και αρκετά χρόνια, ένα από τα φονικότερα κράτη για τους δημοσιογράφους.

Η θέση του Μεξικό στον κόσμο

Πώς καθορίζεται ποιό κράτος επιφυλάσσει κινδύνους για το επάγγελμα του δημοσιογράφου, και ποιό όχι; Σε αυτήν τη διαδικασία, αρωγός είναι η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων (Committee to Protect Journalists), ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 1981, και έχει ως αποστολή την προστασία του δικαιώματος των δημοσιογράφων να καταγράφουν τα γεγονότα χωρίς φόβο για αντίποινα (Committee to Protect Journalists, 2017). Ο εν λόγω οργανισμός καταγράφει τις φυλακίσεις, τις εξαφανίσεις και τις δολοφονίες δημοσιογράφων σε όλον τον κόσμο, και μία από τις δράσεις του είναι το Global Impunity Index. Η κλίμακα αυτή υπολογίζει τις εγκληματικές πράξεις κατά δημοσιογράφων που διαπράχθηκαν ατιμωρητί ανά κράτος. Για το 2016, το Μεξικό κατατάσσεται έκτο στην κλίμακα (Witchel, 2016) – πράγμα που δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη, εάν ληφθεί υπόψη η γενική έρευνα του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (International Institute for Strategic Studies), η οποία κατέταξε το Μεξικό δεύτερο, πίσω από τη Συρία, στη λίστα με τα φονικότερα πεδία μάχης, μετρώντας 23.000 θύματα (Sampaio, 2017).

Δυνάμεις ασφαλείας στην Xalapa, την πρωτεύουσα της πολιτείας Veracruz. Η πολιτεία της Veracruz είναι το πιο επικίνδυνο σημείο στο Δυτικό Ημισφαίριο για έναν δημοσιογράφο. (Πηγή: The New York Times/Daniel Berehulak)

Ο Πόλεμος κατά των Ναρκωτικών στο Μεξικό

Η αιτία για την υψηλή θέση της χώρας σε αυτές τις δύο κατατάξεις είναι ο Πόλεμος κατά των Ναρκωτικών, ο οποίος κηρύχθηκε από την κυβέρνηση του Μεξικό πριν έντεκα χρόνια, και μαίνεται ακόμη. Η κακή οικονομική κατάσταση της χώρας οδήγησε αρκετούς στην αναζήτηση εύκολων εναλλακτικών για την απόκτηση χρήματος – κυρίως σε διάφορες εγκληματικές οργανώσεις που δραστηριοποιούντο στην παραγωγή και διανομή ναρκωτικών. Επιπρόσθετος παράγοντας είναι το γεγονός πως το επίπεδο της παιδείας, καθώς και του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας, παρά τις αυξημένες κυβερνητικές επενδύσεις, παρέμεινε χαμηλό. Ως αποτέλεσμα, τα καρτέλ ναρκωτικών παρουσίασαν μεγάλη αύξηση στο ποσοστό των πολιτών που επεδίωκε να εργαστεί για αυτά, με κάποια -όπως το μεγαλύτερο, Sinaloa Federation, του οποίου αρχηγός υπήρξε ο γνωστός El Chapo- να μετρούν ως και 100.000 άτομα υπό την καθοδήγησή τους (Beith, 2013).

Το αυξημένο ανθρώπινο δυναμικό έχει οδηγήσει τα καρτέλ ναρκωτικών σε μεγάλα κέρδη, τα οποία χρησιμοποιούν προκειμένου να εξαγοράζουν προστασία από παραστρατιωτικές ομάδες, να εισάγουν παράνομα όπλα στη χώρα για την προσωπική τους προστασία, καθώς και για την εξαγορά κρατικών υπαλλήλων, ώστε να δρουν ελεύθερα. Παράδειγμα του τελευταίου αποτελεί ο αντικαταστάτης του El Chapo στην αρχηγία του Sinaloa Federation, El Azul, οποίος στο παρελθόν ήταν μέλος της Ομοσπονδιακής Διεύθυνσης Ασφαλείας (Dirección Federal de Seguridad).

Όλα τα παραπάνω οδήγησαν την κυβέρνηση Calderón στην έναρξη του Πολέμου κατά των Ναρκωτικών το 2006 – ενός πολέμου που συνεχίζεται ακόμη, με την κυβέρνηση του Enrique Peña Nieto. Κι αν οι δύο κυβερνήσεις ισχυρίστηκαν πως ήταν αποτελεσματικές με τους στόχους τους, αυτό είναι διότι πράγματι, αθροιστικά, 126 εκ των 159 μεγαλύτερων στόχων των δύο κυβερνήσεων συνελήφθησαν, απελάθηκαν ή έπεσαν νεκροί, ενώ περισσότεροι από 100.000 τόνοι κοκαΐνης έχουν αποτραπεί από την κυκλοφορία. Ωστόσο, τα καρτέλ δεν έχουν ηττηθεί. Το αντίθετο μάλιστα, καθώς δεν έχουν χάσει τόση δύναμη στους δρόμους του Μεξικού, όση ισχυρίζεται η κυβέρνηση.

Η απειλή των καρτέλ ναρκωτικών προς τους δημοσιογράφους

Τα καρτέλ έχουν ακόμη την ικανότητα να εκφοβίζουν τους πολίτες, και να εξουδετερώνουν με κάθε τρόπο όποιον αντιστέκεται σε αυτά. Συχνά, στην πρώτη γραμμή της αντίστασης είναι εκείνοι οι οποίοι καταγράφουν την κατάσταση, και προσπαθούν να βοηθήσουν να έρθει ένα τέλος σε αυτήν την “κόλαση” – όπως την χαρακτήρισε ο Javier Valdez, όταν έγραψε έναν αποχαιρετισμό σε ένα συνάδελφό του που έπεσε νεκρός το Μάρτιο. Στο ίδιο κείμενο έγραψε πως, εάν είναι ο θάνατος η ποινή για όσους γράφουν την αλήθεια για την κόλαση, ας είναι, καθώς ούτε αυτό θα τους κάνει να σωπάσουν. Δύο μήνες αργότερα, ένα μεσημέρι σε ένα συνωστισμένο δρόμο, ο Valdez έγινε ο έβδομος δημοσιογράφος που δολοφονήθηκε στο Μεξικό φέτος, και ένας από τους 100+ δημοσιογράφους που έχουν δολοφονηθεί από το 2000 στη χώρα (MacQueen, 2017).

Η είδηση του θανάτου του Javier Valdez στο εξώφυλλο της μεξικανικής εφημερίδας La Jornada. (Πηγή: AFP/Yuri Cortez)

Η βία απέναντι στην αναζήτηση της αλήθειας δεν περιορίζεται στους επαγγελματίες δημοσιογράφους. Το 2011, δύο νέοι βρέθηκαν κρεμασμένοι και απεντερωμένοι από μία γέφυρα πεζών. Το φρικτό θέαμα συνόδευαν δύο πινακίδες που άφησαν πίσω οι δράστες, οι οποίες έγραφαν πως αυτό θα συμβεί σε όποιον καταγράφει τις δράσεις των καρτέλ στο διαδίκτυο, καλώντας όσους το κάνουν να προσέχουν τα νώτα τους, ενώ έκαναν επίσης άμεση αναφορά σε δύο γνωστά blogs, το Al Rojo Vivo και το Blog del Narco (Castillo, 2011).

Η αναποτελεσματικότητα των κρατικών μηχανισμών στην προστασία των δημοσιογράφων

O Πρόεδρος του Μεξικό, Enrique Peña Nieto, με ένα tweet που έκανε από τον επίσημο λογαριασμό του στο Twitter, δήλωσε πως η κυβέρνηση δεσμεύεται να προστατεύει την ελευθερία του Τύπου, ενώ δήλωσε δυσάρεστα έκπληκτος μετά την δολοφονία του Valdez – ένα tweet που επαναλαμβάνεται συχνά, με διαφορετική επιλογή λέξεων, κάθε φορά που δολοφονείται ένας γνωστός δημοσιογράφος. Ποιά ακριβώς είναι η έκπληξη του Προέδρου, λοιπόν; Σύμφωνα με τον Βρετανικό μη κερδοσκοπικό οργανισμό Article 19, ο οποίος προστατεύει το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και πληροφόρησης, 33 δημοσιογράφοι έχουν δολοφονηθεί από την ημέρα που πήρε την προεδρία ο Enrique Peña Nieto, με 11 από αυτούς να πέφτουν νεκροί πέρυσι, και με το πρώτο μισό του 2017 να μετράει ήδη 6. Το Μάρτιο του τρέχοντος έτους υπήρξαν επτά πυροβολισμοί δημοσιογράφων, με τους τρεις από αυτούς να είναι θανάσιμοι, ενώ υπάρχουν πάνω από 800 καταγεγραμμένες σοβαρές υποθέσεις παρενόχλησης, κακοποίησης, τραυματισμού και θανάτου δημοσιογράφων την πενταετία που κυβερνά ο Nieto (Ahmed, 2017).

Δεν αποτελεί, λοιπόν, έκπληξη -κι ας επιχειρείται η απόδειξη του αντιθέτου-, ιδιαίτερα μετά από τις λύσεις που (δεν) προσέφερε στο πρόβλημα η κυβέρνηση. Η τοποθέτηση ειδικού εισαγγελέα για το φαινόμενο είναι το λιγότερο αναποτελεσματική, με τις ευθύνες που είχε αναλάβει η Laura Borbolla Moreno και -πλέον- ο Ricardo Sánchez Pérez del Pozo να μην προσφέρουν ουσιαστικές ελευθερίες, που θα έκαναν το ρόλο τους σημαντικότερο στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Ο μηχανισμός προστασίας για τους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τους δημοσιογράφους (Ley de Protección a Personas Defensoras de Derechos Humanos y Periodistas), ενεργοποιημένος από το 2012, έχει σοβαρά προβλήματα που τον καθιστούν ανώφελο, ενώ αμφισβητήσιμη είναι ακόμη και η θέληση του κράτους για την επίλυση των υποθέσεων δολοφονίας, βασανισμού και κακοποίησης δημοσιογράφων (Guevara-Rosas, 2017). Από τις 117 δολοφονίες δημοσιογράφων που έχουν συμβεί από το 2000 στη χώρα, μόλις οκτώ χαρακτηρίστηκαν ως επίθεση απέναντι στην ελευθερία της έκφρασης και την ελευθεροτυπία -χαρακτηρισμός που είναι απαραίτητος για να δράσει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση-, ενώ μόνο μία επιλύθηκε. Μετά από κάθε δολοφονία, η κυβέρνηση σπεύδει να δηλώσει πως το έγκλημα δεν σχετίζεται με το έργο του νεκρού (Ahmed, 2017).

Πολιτική διαφθορά & δημοσιογραφική ελευθερία

Είναι, λοιπόν, άξιο απορίας πώς σε αυτόν τον πόλεμο το μέτωπο των δημοσιογράφων έχει να αντιμετωπίσει και τη βιαιότητα των καρτέλ ναρκωτικών, αλλά και την απροθυμία του κράτους για βοήθεια στην αποκάλυψη της αλήθειας. Η φίμωση των δημοσιογράφων που καταγράφουν τον πόλεμο ίσως εξυπηρετεί κάποιες μονάδες της πολιτικής εξουσίας, καθώς υπάρχουν αρκετά συχνά διάφοροι κρατικοί υπάλληλοι όπως ο El Azul- που αποστατούν και διαφθείρονται από τα καρτέλ, εκούσια. Για παράδειγμα, στις 28 Απριλίου 2012, μόλις μία μέρα μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ της για τη σύλληψη εννέα κρατικών υπαλλήλων που συνεργάζονταν με εμπόρους ναρκωτικών, και το θάνατο ενός εξ αυτών, η Regina Martínez βρέθηκε στραγγαλισμένη και ξυλοκοπημένη μέχρι θανάτου στο σπίτι της (Ahmed, 2017). Μόλις αυτήν την εβδομάδα, οι κυβερνοεπιθέσεις απέναντι σε δημοσιογράφους και πολιτικούς ακτιβιστές άνοιξαν συζήτηση για πιθανή κυβερνητική παρακολούθηση – ισχυρισμό που διέψευσε η κυβέρνηση, όμως επαλήθευσε το λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε για τις επιθέσεις, το οποίο πωλείται μόνο σε κυβερνήσεις κρατών (Semple, 2017).

Λουλούδια και κεριά που τοποθέτησαν συνάδελφοι της Regina Martinez στη μνήμη της, στη πόλη της Xalapa. (Πηγή: Associated Press/Felix Marquez)

Η ουσιαστική αδράνεια της χώρας -η οποία είναι γνωστή για τα υψηλά ποσοστά διαφθοράς της- και η άρνησή της να συνεργαστεί με μη κυβερνητικούς και διεθνείς οργανισμούς -όπως η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων, οι Reporters Without Borders και το Article 19- για την αντιμετώπιση του φαινομένου, μαζί με τις ατιμωρητί δολοφονίες που αυξάνονται μονίμως σε αριθμό, αντικατοπτρίζουν πλήρως την κρίση που έχει προκαλέσει ο Πόλεμος κατά των Ναρκωτικών στους περισσότερους κλάδους της χώρας. Η πρακτική της βίας απέναντι στη βία έχει παραλύσει, εδώ και έντεκα χρόνια, την ανάπτυξη της χώρας, και τα αποτελέσματα που έχει φέρει, αν και αρκετά, δεν είναι ουσιαστικά, καθώς τα καρτέλ ναρκωτικών δεν έχουν εκλείψει με τη σύλληψη συγκεκριμένων υψηλόβαθμων προσώπων.

Συμπέρασμα

Στο Μεξικό, ο ρόλος του δημοσιογράφου συνοδεύεται από ένα συμβόλαιο ζωής και θανάτου. Τα καλογραμμένα tweets του Προέδρου δεν θα σταματήσουν την ανησυχία όλων των δημοσιογράφων της χώρας για τη δική τους τύχη, ούτε τις δολοφονίες, και σίγουρα δεν αποτελούν δράσεις βελτίωσης της κατάστασης. Όπως τα καρτέλ ναρκωτικών συνεχίζουν να δρουν παρά τις συλλήψεις, έτσι και η αναζήτηση της αλήθειας θα συνεχίσει από τους δημοσιογράφους παρά τις δολοφονίες, και η αλήθεια αποκαλύπτεται πάντα, κάποια στιγμή. Είναι πλέον επιλογή του κράτους να δει ως σύμμαχο το μέτωπο των δημοσιογράφων, και να πάψει να καλύπτει τα νώτα των “μαύρων προβάτων” του.

Πηγές:

  1. Ahmed, A. (2017). In Mexico, ‘It’s Easy to Kill a Journalist’. [online] The New York Times. Available at: https://www.nytimes.com/2017/04/29/world/americas/veracruz-mexico-reporters-killed.html [Accessed 21 Jun. 2017].
  2. Beith M. (2013). The Current State of Mexico’s Many Drug Cartels. [online] insightcrime.org. Available at: http://www.insightcrime.org/news-analysis/the-current-state-of-mexicos-many-drug-cartels [Accessed 19 Jun. 2017].
  3. Castillo, M. (2011). Bodies hanging from bridge in Mexico are warning to social media users. [online] CNN. Available at: https://web.archive.org/web/20120510001812/http://articles.cnn.com/2011-09-14/world/mexico.violence_1_zetas-cartel-social-media-users-nuevo-laredo?_s=PM%3AWORLD [Accessed 21 Jun. 2017].
  4. Committee to Protect Journalists (2017). What We Do – Committee to Protect Journalists. [online] Available at: https://cpj.org/about/ [Accessed 22 Jun. 2017].
  5. Guevara-Rosas, E. (2017). Journalists are left to be killed in Mexico. [online] Newsweek. Available at: http://www.newsweek.com/murdered-mexican-journalists-were-left-unprotected-erika-guevara-rosas-612558 [Accessed 21 Jun. 2017].
  6. MacQueen, A. (2017). Javier Valdez: brave, brilliant casualty of Mexico’s dirty war [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/may/20/javier-valdez-murdered-journalist-mexico-dirty-war [Accessed 20 Jun. 2017].
  7. Sampaio, A. (2017). Mexico’s Spiralling Murder Rate. [online] iiss.org. Available at: http://www.iiss.org/en/Topics/mexico/mexico-murder-rate-9f41 [Accessed 17 Jun. 2017].
  8. Semple, K. (2017). Government Spying Allegations in Mexico Spur Calls for Inquiry. [online] The New York Times Available at: https://www.nytimes.com/2017/06/20/world/americas/mexico-spyware-surveillance-journalists-activists-investigation.html [Accessed 20 Jun. 2017].
  9. Witchel, E. (2016). Getting Away With Murder – Committee to Protect Journalists. [online] cpj.org. Available at: https://cpj.org/reports/2016/10/impunity-index-getting-away-with-murder-killed-justice.php#6 [Accessed 17 Jun. 2017].

Tagged under:

Ο Γρηγόρης Ασπρίδης είναι προπτυχιακός φοιτητής του τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων & Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών & Πολιτικών Επιστημών, και βρίσκεται στο τρίτο έτος των σπουδών του. Το τρέχον εξάμηνο φοιτά σε πανεπιστήμιο της Ισπανίας, μέσω του προγράμματος Erasmus της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα ενδιαφέροντά του περιλαμβάνονται οι διεθνείς σχέσεις, ιδιαίτερα οι πολεμικές συγκρούσεις, και ο αντίκτυπος αυτών στις κοινωνίες όλων των πλευρών, θέμα πάνω στο οποίο επιθυμεί να εξειδικεύσει τις σπουδές του. Έχει συμμετάσχει και διακριθεί σε αρκετές προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών, ενώ στο παρελθόν, έχει ασχοληθεί και με την αθλητική δημοσιογραφία, έχοντας μάλιστα διατελέσει και συντάκτης στο γραφείο Τύπου μεγάλου αθλητικού συλλόγου της πρωτεύουσας.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest