Το νομικό πλαίσιο της παραχώρησης δύο νησιών από την Αίγυπτο στη Σαουδική Αραβία

Με βάση την απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου της Αιγύπτου αναφορικά με την παραχώρηση δύο νησιών στη Σαουδική Αραβία

Ιστορικό – Πραγματικά περιστατικά

Μεγάλες αντιδράσεις έχουν προκληθεί στην Αίγυπτο μετά τη συμφωνία που υπέγραψε ο πρόεδρος της χώρας, Abdel Fattah el-Sisi, με το βασιλιά Salman της Σαουδικής Αραβίας, για την “παραχώρηση” δύο νησιών στην Ερυθρά Θάλασσα, των οποίων τον έλεγχο είχε για περισσότερα από 60 χρόνια το Κάιρο.

Οι διαπραγματεύσεις για τα νησιά Tiran και Sanafir ξεκίνησαν πριν από έξι χρόνια, και κατέληξαν επιτυχώς στη συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Στην Αίγυπτο, πάντως, οι αντιδράσεις τόσο των απλών πολιτών, όσο και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, αλλά και των πολιτικών αντιπάλων του Sisi είναι έντονες, καθώς τα δύο αυτά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις δύο χώρες κατέχουν στρατηγική θέση στη σύνδεση με τις χώρες της Μέσης Ανατολής, αλλά και την ίδια τη Σαουδική Αραβία.

Tο αιγυπτιακό ανώτατο διοικητικό δικαστήριο αποφάνθηκε πως τα νησιά Tiran και Sanafir είναι κυρίαρχα αιγυπτιακά εδάφη, αντίθετα απ’ ό,τι δηλώνει η κυβέρνηση, που κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στο Κάιρο του βασιλιά Salman τον Απρίλιο είχε ανακοινώσει την “παραχώρησή” τους στη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα με την ανακοίνωση της παραχώρησης, η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι είναι ένας από τους κύριους υποστηρικτές του Κάιρο, διοχετεύοντας δισεκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια και επενδύσεις για την ανόρθωση της χειμαζόμενης αιγυπτιακής οικονομίας.

Ωστόσο, η παραχώρηση των νησιών προκάλεσε αμέσως σφοδρή αντιπαράθεση και διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης του προέδρου Abdel Fattah el-Sisi. Δύο επιφανείς δικηγόροι προσέφυγαν στο δευτεροβάθμιο διοικητικό δικαστήριο, αμφισβητώντας τη νομιμότητα της παραχώρησης. Μόλις τον Ιούνιο του 2017, το δικαστήριο την ακύρωσε, υποστηρίζοντας ότι η αιγυπτιακή κυριαρχία επί των νησιών δεν μπορεί να αρθεί. Όπως υποστηρίχθηκε στα πλαίσια της δίκης, η κυβέρνηση δικαιολόγησε την παραχώρηση των νησιών, λέγοντας πως τα δύο νησιά ανήκαν στη Σαουδική Αραβία, αλλά το Ριάντ είχε ζητήσει το 1950 από το Κάιρο να αναλάβει την προστασία τους. Το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο διευκρίνισε, με τη σειρά του, πως η απόφασή του αναφορικά με το ότι τα νησιά ανήκουν στην Αίγυπτο ήταν “ομόφωνη”. Η παραπάνω, λοιπόν, δικαστική απόφαση έγινε δεκτή με επιφωνήματα χαράς στην αίθουσα του δικαστηρίου, με το πλήθος να φωνάζει “Αυτά τα νησιά είναι αιγυπτιακά!“. Κατά συνέπεια, η εν λόγω απόφαση φαίνεται πως εγκυμονεί μεγαλύτερη ένταση στις σχέσεις ανάμεσα στο Κάιρο και στο Ριάντ, οι οποίες εξαιτίας των συγκρούσεων στη Συρία και της σχετικής κρίσης έχουν ψυχρανθεί τους τελευταίους μήνες.

Νομικό πλαίσιο – Δίκαιο της θάλασσας

Τα ζητήματα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών -όπως αυτά αποτυπώθηκαν μέσα από την πρακτική των κρατών, με πρωταρχικούς στόχους την επέκταση της κρατικής κυριαρχίας τους στη θάλασσα, και την εξασφάλιση του δικαιώματος της ναυσιπλοΐας-, έχοντας διέλθει μέσα από περιόδους κρίσης και αμφισβητήσεων, καθώς και μέσα από τρεις Διεθνείς Συνδιασκέψεις (1958, 1960, 1973-1982) για το δίκαιο της θάλασσας, επετεύχθη να επιλυθούν, μέσω σταθερών και αντικειμενικών διαδικασιών. Οι κανόνες ius cogens (αναγκαστικού δικαίου) που αφορούν τη συνορεύουσα ζώνη, την υφαλοκρηπίδα, την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) 200 ν.μ. και την αιγιαλίτιδα ζώνη 12 ν.μ. αποκρυστάλλωσαν εθιμικό δίκαιο.

Κάθε παράκτιο κράτος καθορίζει με την εσωτερική νομοθεσία του τα όρια των θαλάσσιων ζωνών που το περιβάλλουν, μέχρι το ανώτατο -κατά το διεθνές δίκαιο- επιτρεπτό όριο. Όταν η γεωγραφική θέση συγκεκριμένου παράκτιου κράτους επιτρέπει την εξάντληση των παραδεκτών ανωτάτων ορίων πλάτους κάθε θαλάσσιας ή υποθαλάσσιας ζώνης, χωρίς ενδεχόμενο επικάλυψης κάποιας ζώνης έτερου κράτους, η οριοθέτηση -μονομερής σε αυτή την περίπτωση- δεν δημιουργεί προβλήματα. Στις περισσότερες περιοχές, ωστόσο, τα κράτη είναι υποχρεωμένα να μοιρασθούν τις θαλάσσιες εκτάσεις, τις οποίες δικαιούται το κάθε ένα από αυτά. Έτσι, είναι απαραίτητη η χάραξη νοητών θαλάσσιων ή υποθαλάσσιων μεθοριακών γραμμών, που θα ορίζουν τις αντίστοιχες θαλάσσιες ζώνες των παράκτιων κρατών που γειτονεύουν.

Όσον αφορά το ζήτημα της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών εθνικής κυριαρχίας ή δικαιοδοσίας, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο αφενός ο νομοθέτης (τα κράτη που θέτουν σχετικούς κανόνες δικαίου) και, αφετέρου, τα διεθνή δικαιοδοτικά όργανα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δύο εξουσίες συμπλέκονται σε τέτοιο σημείο, ώστε ο δικαστής Jennings έκανε λόγο για “judge-made law” – δίκαιο, δηλαδή, που διαμορφώνεται μέσα από τη δικαστηριακή πρακτική (Kriangsak Kittichaisaree, The Law of the Sea and Maritime Boundary Delimitation in South-East Asia, Oxford University Press, 1987).

Στην προκειμένη υπόθεση, το δικαστήριο της Αιγύπτου επανέλαβε στο αιτιολογικό όσα είχαν υποστηριχθεί στην Υπόθεση διαιτησίας μεταξύ Υεμένης/Ερυθραίας (1999), η οποία αποτελείτο από δύο στάδια. Στο πρώτο, το διαιτητικό όργανο είχε αφοσιωθεί στην εδαφική κυριαρχία και τη φύση της διαφοράς, ενώ με τη θαλάσσια οριοθέτηση ασχολήθηκε στη δεύτερη και τελική φάση. Το άρθρο 2 της συμφωνίας διαιτησίας είχε προβλέψει την εφαρμογή της Σύμβασης ΔΘ 1982, και κάθε άλλου αρμόζοντος παράγοντα. Έτσι, το διαιτητικό όργανο μπορούσε να την εφαρμόσει, χωρίς να προβληματίζεται εάν συγκεκριμένες ρυθμίσεις της είχαν καταστεί τμήμα του εθιμικού δικαίου, παρότι η Ερυθραία δεν ήταν μέλος της Σύμβασης. Ασχέτως με τις προθέσεις των μερών, το διαιτητικό όργανο είχε ερμηνεύσει τον αρμόζοντα παράγοντα του άρθρου 2 της συμφωνίας διαιτησίας ως αναφερόμενο στους ποικίλους παράγοντες που είναι γενικά αναγνωρισμένοι ως σχετιζόμενοι με τη διαδικασία της οριοθέτησης.

Οι όροι “οριοθέτηση”, “διανομή”, “διαχωρισμός” και “κατανομή των θαλάσσιων περιοχών” έχουν διαφορετικό εννοιολογικό περιεχόμενο. Ο σκοπός της οριοθέτησης -ως διαδικασίας ενεργής θεσμοθέτησης ενός θαλάσσιου τίτλου σε μία θαλάσσια περιοχή- διαφέρει από αυτόν της απονομής μιας ισομερούς διανομής μιας προηγουμένως μη οριοθετημένης ζώνης – διαδικασία που ορίζεται ως “διανομή” (North Sea Continental Shelf Case (1969), ICJ Rep. 1969, 3). Ο διαχωρισμός είναι διαδικασία περισσότερο ευδιάκριτη, καθώς περιλαμβάνει τη χάραξη ενός συνόρου ή την αναγνώριση συνοριακών γραμμών με διάφορα μέσα – διαδικασία που έπεται του θέματος της οριοθέτησης. Αυτή η διάκριση μεταξύ διανομής και οριοθέτησης απασχόλησε το Διεθνές Δικαστήριο και στην Υπόθεση Υφαλοκρηπίδας Βόρειας Θάλασσας (1969), και διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο στην εξελικτική διατύπωση του δικαίου, σχετικά με την υφαλοκρηπίδα από το Δικαστήριο.

Συμπεράσματα

Η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών συνδέεται στενά με ζητήματα κυριαρχίας και οικονομικών συμφερόντων. Από τις εφαρμοστέες συμβατικές ρυθμίσεις και τη σχετική νομολογία καθίσταται φανερό ότι -παρά τους ειδικούς συμβατικούς όρους και το μεγάλο αριθμό υποθέσεων- είναι δύσκολο να τύχουν αποδοχής όλοι οι εθιμικοί κανόνες οριοθέτησης, εφόσον το ΔΔΧ στις αποφάσεις του αρνήθηκε να αποδώσει καθολική δεσμευτική ισχύ στον κανόνα της “ίσης απόστασης-ειδικών περιστάσεων” του άρθρου 6 της Σύμβασης της Γενεύης 1958. Το Δικαστήριο δύναται να αξιοποιήσει –στα πλαίσια της διακριτικής του ευχέρειας- κάθε σχετικό κι ειδικό πραγματικό γεγονός ως νόμιμο μέσο για τη μετέπειτα συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, ώστε να μπορέσουν να εφαρμοστούν εν τοις πράγμασι οι γενικές εθιμικές αρχές.

Απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή των παραπάνω αρχών είναι ο ρόλος τους, ο οποίος στη συγκεκριμένη διαφορά θεωρείται καταλυτικός, να προσφέρει τα εχέγγυα ότι το αποτέλεσμα που θα προκύψει θα είναι δίκαιο. Το διεθνές δίκαιο, άλλωστε, δεν απαιτεί τα θαλάσσια σύνορα να οριοθετηθούν σύμφωνα με μία συγκεκριμένη μέθοδο. Παρότι οι πραγματικές και πολιτικές περιστάσεις ποικίλλουν, υπάρχουν κοινά στοιχεία εντός των θαλάσσιων συμφωνιών οριοθέτησης, τα οποία δύνανται να αξιοποιηθούν από διπλωμάτες, δικαστές και διαιτητές που καλούνται να επιλύσουν ανάλογες διαφορές.

Συνεπώς, το Δικαστήριο αναγνώρισε και απέδωσε στις αρχές επιείκειας κυρίαρχο και πρωτεύοντα ρόλο στη διαδικασία της οριοθέτησης – ρόλος, όμως, που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να οδηγήσει σε αυθαίρετη εφαρμογή τους, παρά σε χρήση τέτοια, που δεν θα υπερβαίνει τα όρια του διεθνούς δικαίου. Τα διεθνή δικαιοδοτικά όργανα -με σημαντικότερο το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης-, στα πλαίσια της συνέπειας και της δίκαιης κρίσης, εξακολουθώντας να αντιμετωπίζουν με σχολαστικότητα τις ξεχωριστές περιστάσεις κάθε υπόθεσης, θα έπρεπε να αναζητούν πίσω από αυτές και αρχές γενικότερης εφαρμογής – αρχές που θα δύνανται να συμβάλλουν στη θεμελίωση του δικαίου της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών σε πιο στέρεες βάσεις.

Πηγές:

  1. Hanna, M. (2016). Τα προβληματικά νησιά της Αιγύπτου. [online] Foreignaffairs.gr. Available at: http://www.foreignaffairs.gr/articles/70783/michael-wahid-hanna/ta-problimatika-nisia-tis-aigyptoy [Accessed 10 Jul. 2017].
  2. Βλασσοπούλου, Ρ. (2016). Το Κάιρο χάρισε δύο νησιά στον βασιλιά της Σ. Αραβίας -Ξεσηκώθηκαν οι Αιγύπτιοι. [online] iefimerida.gr. Available at: http://www.iefimerida.gr/news/261489/kairo-harise-dyo-nisia-ston-vasilia-tis-s-aravias-xesikothikan-oi-aigyptioi#ixzz4mAkOc7cC [Accessed 10 Jul. 2017].
  3. UNHCR. (2006). Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. [online] Available at: https://www.unhcr.gr/fileadmin/Greece/Extras/RESCUEATSEACOLLECTIONOFTEXTS.pdf [Accessed 10 Jul. 2017].
  4. Μυλωνόπουλος, Δ. (2012). Δίκαιο της Θάλασσας. Νομική βιβλιοθήκη, pp.47-60.
  5. Ιωάννου, Κ. and Στρατή, Α. (2013). Το Δίκαιο της ΘάλασσαςΝομική βιβλιοθήκη, pp.11 – 17.
  6. Γιαννάκης, Ν. (2009). Το Δίκαιο της Θάλασσας. ΑΘΗΝΑ, pp.46-52.
  7. Protothema.gr. (2016). Η Αίγυπτος πούλησε στη Σαουδική Αραβία δύο νησιά στην Ερυθρά Θάλασσα. [online] Available at: http://www.protothema.gr/world/article/569328/i-aiguptos-poulise-sti-saoudiki-aravia-duo-nisia-stin-eruthra-thalassa/ [Accessed 10 Jul. 2017].
  8. TVXS – TV Χωρίς Σύνορα. (2017). Η Αίγυπτος δίνει δύο νησιά στην Σαουδική Αραβία. [online] Available at: http://tvxs.gr/news/kosmos/i-aigyptos-dinei-dyo-nisia-stin-saoydiki-arabia [Accessed 10 Jul. 2017].
  9. Καρβουνόπουλος, Π. (2016). Η Αίγυπτος επέστρεψε δυο νησιά στη Σαουδική Αραβία. [online] Militaire.gr. Available at: http://www.militaire.gr/%CE%B7-%CE%B1%CE%AF%CE%B3%CF%85%CF%80%CF%84%CE%BF%CF%82-%CE%[Accessed 10 Jul. 2017].
  10. naftemporiki.gr. (2016). Η αιγυπτιακή κυβέρνηση ενέκρινε την επιστροφή δύο νησιών στη Σαουδική Αραβία. [online] Available at: http://www.naftemporiki.gr/story/1188558/i-aiguptiaki-kubernisi-enekrine-tin-epistrofi-duo-nision-sti-saoudiki-arabia [Accessed 10 Jul. 2017].
  11. kontranews.gr. (2017). Η Αίγυπτος παραδίδει δύο νησιά στη Σ. Αραβία. [online] Available at: http://www.kontranews.gr/KOSMOS/288489-E-Aigyptos-paradidei-dyo-nesia-ste-S-Arabia [Accessed 10 Jul. 2017].
  12. Knecht, E. and Alsharif, A. (2017). Egypt court overturns block on islands transfer to Saudi Arabia. [online] Reuters. Available at: http://www.reuters.com/article/us-egypt-saudi-islands-idUSKBN1740CJ [Accessed 10 Jul. 2017].
  13. Markey, P. (2017). Egypt’s top court temporarily halts decisions on Red Sea islands. [online] Reuters. Available at: https://www.reuters.com/article/us-egypt-saudi-islands-idUSKBN19C184 [Accessed 10 Jul. 2017].
  14. Youssef, N. (2017). Egyptian Court Blocks Plan to Transfer Two Islands to Saudi Arabia. [online] Nytimes.com. Available at: https://www.nytimes.com/2017/01/16/world/middleeast/egypt-saudi-arabia-tiran-et-sanafir-.html?mcubz=2 [Accessed 10 Jul. 2017].
  15. Fanack Chronicle. (2017). Egypt’s Parliament Defies Supreme Court, Approves Island Transfer Deal. [online] Available at: https://chronicle.fanack.com/egypt/history-past-to-present/disputed-islands-still-hot-topic/island-transfer-deal/ [Accessed 10 Jul. 2017].
  16. Egypt Independent. (2017). Egypt’s supreme court suspends verdicts on Red Sea islands deal. [online] Available at: http://www.egyptindependent.com/egypts-supreme-court-suspends-verdicts-red-sea-islands/ [Accessed 10 Jul. 2017].
  17. Masr, M. (2017). Final court ruling declares Egyptian sovereignty over Tiran and Sanafir islands. [online] مدى مصر. Available at: https://www.madamasr.com/en/2017/01/16/news/u/final-court-ruling-declares-egyptian-sovereignty-over-tiran-and-sanafir-islands/ [Accessed 10 Jul. 2017].
  18. Masr, M. (2017). A timeline of the Tiran and Sanafir islands legal contest. [online] مدى مصر. Available at: https://www.madamasr.com/en/2017/01/15/feature/politics/a-timeline-of-the-tiran-and-sanafir-islands-legal-contest/ [Accessed 10 Jul. 2017].
  19. ethnos.gr. (2017). Άκυρη η αντεπιστροφή δύο νησιών στη Σαουδική Αραβία. [online] Available at: http://www.ethnos.gr/diethni/arthro/aigyptos_akyri_h_antepistrofi_dyo_nision_sti_saoudiki_arabia-64395576/ [Accessed 10 Jul. 2017].

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια της Νομικής Σχολής Αθηνών, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους τομείς των Διεθνών Σχέσεων και της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης.
Συμμετέχουσα σε προσομοιώσεις Ηνωμένων Εθνών κι Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα και το Εξωτερικό, έχοντας ως στόχο την ενδελεχή ενασχόληση με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και την Εξωτερική Πολιτική.
Μέλος της ομάδας της Νομικής Σχολής Αθηνών στο Διαγωνισμό του ΕΔΔΑ (Elsa Human Rights Moot Court Competition- in cooperation with the Council of Europe), στο Στρασβούργο (2015-2016), καθώς και στον Εθνικό Διαγωνισμό Εικονικής Δίκης, στη Θεσσαλονίκη (2017).
Ασκούμενη στο Υπουργείο Εξωτερικών στη Διεύθυνση Διεθνών Ενεργειακών Θεμάτων (Greek Ministry of Foreign Affairs, Directorate of International Energy Issues).
Concept and Partnership Officer for Bringing Europeans Together Association (BETA e.V.).

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest