Το Ποδόσφαιρο στα Βαλκάνια

Το 1990 έλαβαν χώρα, στο μεγαλύτερο μέρος της Γιουγκοσλαβίας, οι πρώτες πολυ-κομματικές εκλογές, στις οποίες και αποτυπώθηκε η πτώση του κουμμουνιστικής ιδεολογίας με την εκλογή κομμάτων εθνικού χαρακτήρα, γεγονός που απέδιδε τις όλο και αυξανόμενες εθνοτικές εντάσεις στο εσωτερικό της Ομοσπονδίας. Στις πρώτες ελεύθερες κοινοβουλευτικές εκλογές της Κροατίας (6 Μαϊου 1990), νικητής αναδείχθηκε ο Franjo Tudjman και το κόμμα του, Κροατική Δημοκρατική Ένωση (HDZ), δεξιάς ιδεολογίας, που επιθυμούσε την ανεξαρτησία της χώρας. Μία εβδομάδα μετά, στις 13 Μαϊου 1990, θα λάμβανε χώρα ένας, όπως αποδείχθηκε, από τους πιο ιστορικούς αγώνες ποδοσφαίρου, μεταξύ της Dinamo Zagreb και Red Star Belgrade, στο γήπεδο Maksimir (Zagreb).

Με την άφιξη περισσότερων από 2.000 Σέρβων οπαδών στην πόλη, ήδη πριν τον αγώνα, σημειώθηκαν επεισόδια στους δρόμους του Ζάγκρεμπ μεταξύ των οπαδών της Dinamo (Bad Blue Boys) και της Red Star (Delije). Στο γήπεδο αφορμή για την εμπλοκή στάθηκε η ρίψη πετρών από τους Bad Blue Boys (BBB) στους Delije. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την άμεση αντίδραση των Delije, οι οποίοι έφυγαν από τον προβλεπόμενο χώρο για τους οπαδούς της φιλοξενούμενης ομάδας, και επιτεθήκαν τους οπαδούς της Dinamo κρατώντας μαχαίρια και ξεριζωμένα καθίσματα του γηπέδου, και φωνάζοντας συνθήματα κατά της Κροατίας και του Tudjman. Η ένταση κλιμακώθηκε όταν τα επεισόδια μεταφέρθηκαν και στον αγωνιστικό χώρο, αφού οι αστυνομικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να περιορίσουν τα πλήθη. Χαρακτηριστική στιγμή αποτελεί η κλοτσιά σε αστυνομικό που είχε επιτεθεί σε οπαδό, από τον παίκτη της Dinamo Zagreb, Zvonimir Boban.

Το περιστατικό αυτό του Μαϊου του 1990, από πολλούς θεωρείται το προμήνυμα των Γιουγκοσλαβικών πολέμων, ενώ για τους Κροάτες αποτελλεί το γεγονός που τους πυροδότησε. Αυτήν την αντίληψη συντηρούν -κυρίως- τα μέλη των Bad Blue Boys, οι οποίοι κάθε χρόνο στις 13 Μαϊου αποδίδουν φόρο τιμής σε μνημείο έξω από το γήπεδο Maksimir, το οποίο αναγράφει: ” [Αφιερωμένο] Σε όλους τους οπαδούς της Dinamo για τους οποίους ο πόλεμος ξεκίνησε στις 13 Μαϊου, 1990 και τέλειωσε με αυτούς να έχουν αφιερώσει τις ζωές τους στο βωμό της Κροατικής πατρίδας”. Ο Dario Brentin, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Graz στην Αυστρία και ειδικός στον αθλητισμό και τον εθνικισμό στην Κροατία, αναφέρει πώς ο συγκεκριμένος αγώνας αναδείχθηκε ως ένας από τους “ιδρυτικούς μύθους του Κροατικού έθνους” και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι στην μνήμη της κοινωνίας – και αυτό φανερώνεται και από την ανάδειξη του ποδοσφαιριστή Boban σε εθνικό ήρωα της χώρας για τον αγώνα για ανεξαρτησία.

Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις από την πλευρά της Σερβίας, αλλά και της Κροατίας, σχετικά με το πώς η κατάσταση βρέθηκε εκτός ελέγχου. Ωστόσο σε όλες τις θεωρίες φανερώνεται η πολιτική σκοπιμότητα η οποία μεταφέρθηκε εντός του αγωνιστικού χώρου. Στην Σερβία υποστηρίζεται η άποψη ότι το περιστατικό ήταν προσχεδιασμένο από τις κροατικές αρχές και από την νεο-εκλεχθείσα κροατική κυβέρνηση, καθώς στην κοινή γνώμη επικρατεί η άποψη ότι είχαν ρίξει οξύ από το προηγούμενο βράδυ στον σιδερένιο φράχτη μπροστά στο σημείο που θα ήταν συγκεντρωμένοι οι πιο σκληροπυρηνικοί οπαδοί της Dinamo, έτσι ώστε να είναι πιο εύκολο να παραβιασθεί και σκοπίμως να δημιουργηθούν βίαια επεισόδια ώστε να προωθηθεί η πολιτική της ατζέντα. Στην Σερβία, ακόμα, επικρατεί σαν φήμη ότι το περιστατικό ήταν οργανωμένο από τις Γιουγκοσλαβικές Μυστικές Υπηρεσίες, οι οποίες σκόπευαν να χρησιμοποιήσουν το συγκεκριμένο γεγονός εθνοτικής σύγκρουσης στο στάδιο ως προειδοποίηση κατά του εθνικισμού. Στην Κροατία, ωστόσο, επικρατεί η άποψη ότι το περιστατικό ήταν οργανωμένο από την σέρβικη-γιουγκοσλαβική κυβέρνηση, καθώς πιστεύεται ότι η αστυνομία λειτουργούσε υπό τις διαταγές ενός Σέρβου ανώτατου αξιωματικού, και καθώς οι περισσότεροι αστυνομικοί ήταν Σέρβοι, επιτίθονταν μόνο στους Κροάτες οπαδούς.

Η χρονική συγκυρία της εκδήλωσης των βίαιων περιστατικών και ο τρόπος που έχει αφομοιωθεί από την ευρύτερη κοινή γνώμη ανά τα χρόνια δίνουν μια πολιτική χροιά στο συμβάν, συνδέοντας τον αθλητικό χώρο ως μέσω προπαγάνδας για την προώθηση πολιτικών σκοπιμοτήτων. Με την έκρηξη του πολέμου το 1991, η πλειοψηφία των μελών των Bad Blue Boys αλλά και των Delije πολέμησε υπερασπίζοντας τα συμφέροντα των κρατών τους. Μεγάλος αριθμός των οπαδών Delije συμμετείχαν και στην γνωστή παραστρατιωτική μονάδα Tigers υπό τον Zeljko Raznjatovic, ο οποίος πριν από την σύγκρουση ηγούνταν μιας ομάδας υποστηρικτών του Ερυθρού Αστέρα. Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του Brentin που, αναφορικά με τα επεισόδια στο Maksimir, προσδιορίζει την βαρύνουσα σημασία του περιστατικού για τους Bad Blue Boys, οι οποίοι διατηρούν την μνήμη του, καθώς τους απομακρύνει από το πρότυπο του χουλιγκανισμού και τους προσδίδει τον χαρακτήρα πολιτών που υπερασπίζονται τα εθνικά συμφέροντα της χώρας τους. Επιπλέον, συμπληρώνει πώς έτσι η βία “νομιμοποίηθηκε ως τρόπος επίλυσης προβλημάτων και συγκρούσεων” στην κροατική κοινή γνώμη.

Παρόμοιο περιστατικό έλαβε χώρα μήνες μετά τα επεισόδια στο Maksimir, στα πλαίσια της διοργάνωσης World Basketball Championships του 1990 (19 Αυγούστου). Στον τελικό του FIBA World Championship του 1990, που έλαβε χώρα στην Αργεντινή, αγωνίστηκαν η ομάδα της Γιουγκοσλαβίας εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, με νικήτρια την Γιουγκοσλαβική αποστολή. Στα πλαίσια των πανηγυρισμών, ένας οπαδός πλησίασε τον αγωνιστικό χώρο και τους παίκτες κρατώντας μία σημαία της ανεξάρτητης Κροατίας, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση του Σέρβου παίκτη Vlade Divac, ο οποίος άρπαξε την σημαία από τα χέρια του οπαδού και ύψωσε για πανηγυρισμό την Γιουγκοσλαβική σημαία. Αυτό το περιστατικό δημιούργησε σειρά αντιδράσεων στην Κροατία με πορείες υπέρ της ανεξαρτησίας της, ενώ σήμανε το τέλος στην αδελφική φιλία του Divac με τον Κροάτη συμπαίκτη του Petrovic. Έτσι, φανερώνεται το πώς τα εθνικιστικά φρονήματα που προκάλεσαν τους Γιουγκοσλαβικούς Πολέμους πόλωσαν τον πληθυσμό της πρώην Ομοσπονδίας, υπογραμμίζοντας την πολιτική επιρροή στον αθλητισμό. Στην κοινή γνώμη το παραπάνω περιστατικό θεωρείται πως, με την σειρά του, πυροδότησε τον πόλεμο στο εσωτερικό της Γιουγκοσλαβίας.

Ένα μήνα πριν το τέλος του πολέμου της Κροατίας κατά της Γιουγκοσλαβίας για την ανεξαρτησία της (Αύγουστος 1995) έλαβε χώρα η διοργάνωση του Eurobasket του 1995. Νικήτρια της οργάνωσης ήταν η Γιουγκοσλαβική αποστολή, με την κροατική να κερδίζει στον μικρό τελικό. Κατά την διάρκεια της απονομής των μεταλλίων, η κροατική ομάδα αποχώρησε από το βάθρο προκειμένου να μην συγχαρούν την χρυσή γιουγκοσλαβική αποστολή.

Στην πιο πρόσφατη ιστορία, στα πλαίσια των προκριματικών αγώνων για το Euro 2016, στις 14 Οκτωβρίου του 2014 στο στάδιο “Stadion Partizana”, μεταξύ των εθνικών ομάδων της Σερβίας και της Αλβανίας ξέσπασαν επεισόδια εθνικιστικού χαρακτήρα. Λόγω του ευαίσθητου πολιτικού κλίματος μεταξύ των δύο κρατών με την κήρυξη της ανεξαρτησίας του Κόσοβο το 2008 (πρώην αυτόνομη Σέρβικη επαρχία στην πλειοψηφία της με αλβανικό πληθυσμό), και λόγω τον βουλευτικών εκλογών του Κοσσυφοπεδίου τον Ιούνιο του 2014, δεν επιτράπηκε στους οπαδούς της Αλβανίας να παρευρεθούν στο γήπεδο προς αποφυγή βίαιων περιστατικών. Ωστόσο, κατά την διάρκεια της προθέρμανσης των δύο ομάδων, οι Σέρβοι οπαδοί άρχισαν να φωνάζουν συνθήματα κατά των Αλβανών και του Κοσόβου, σηκώνοντας πανό υπέρ Σέρβων προσωπικοτήτων με αξιώματα στο Κόσοβο. Ακολούθησε ρίψη φωτοβολίδων και αντικειμένων εντός του αγωνιστικού χώρου, ενώ έγιναν και προσπάθειες να εισέλθουν σε αυτόν από τις εξέδρες Σέρβοι οπαδοί, οι οποίοι συγκρατούνταν από αστυνομικές δυνάμεις.

Χαρακτηριστικό του αγώνα αυτού αποτελεί το γεγονός πως, κατά την διάρκεια της ροής του αγώνα, προσγειώθηκε στον αγωνιστικό χώρο ένα drone το οποίο έφερε μία σημαία της “Μεγάλης Αλβανίας”, τη λέξη Autochthonous με παραπομπή την διακήρυξη της ανεξαρτησίας της Αλβανίας, και φωτογραφίες των ιδρυτών της, Ismail Qemali  και Isa Boletini. Τα επεισόδια μεταφέρονται εντός του αγωνιστικού χώρου μεταξύ των παικτών, ενώ και οπαδοί καταφέρνουν να εισέλθουν σε αυτόν. Αξιοσημείωτο είναι ότι αρχικά υπεύθυνος θεωρούταν ο Olsi Rama, αδελφός του Αλβανού Πρωθυπουργού Edi Rama, ο οποίος βρισκόταν στις εξέδρες των επισήμων. Ωστόσο, τελικά πίσω από το περιστατικό ήταν ένας Αλβανός υπήκοος, ο Ismail Morina, ο οποίος βρισκόταν εκτός γηπέδου, και κατάφερε να προσγειώσει το drone από το καμπαναριό μίας εκκλησίας που του εξασφάλιζε οπτική επαφή με τον αγωνιστικό χώρο.

Παραδοσιακά, επικρατεί η αντίληψη ότι ο αθλητισμός δεν πρέπει να συνδέεται με την πολιτκή, καθώς αυτοί που εκπροσωπούν τον αθλητισμό οφείλουν να πρεσβεύουν υψηλά ιδανικά, και όχι να αναλώνονται παρασκηνιακά στον χώρο της πολιτικής. Ωστόσο ο αθλητισμός, και δη το ποδόσφαιρο, έχει συνδεθεί και έχει χρησιμοποιηθεί από κυβερνήσεις ως μέσο προπαγάνδας και στο εσωτερικό των κρατών, αλλά και σε παγκόσμιες ή και περιφερειακές διοργανώσεις. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες, αλλά και οι Βαλκανικοί Αγώνες αποτυπώνουν την προσέγγιση του αθλητισμού στις διεθνείς σχέσεις των κρατών, αλλά αποτελούν και δείγμα καλής γειτονίας και συνεργασίας σε περιφερειακό επίπεδο. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί ο τελικός Eurobasket του 2017 μεταξύ Σλοβενίας και Σερβίας (17 Σεπτεμβρίου), όπου πρώτη φορά έγινε διεκδίκηση τίτλου σε εθνικό επίπεδο μεταξύ δύο χωρών της πρώην Ομοσπονδίας. Η πρόσφατη ιστορία αποτυπώνει, ωστόσο, την τάση εκμετάλλευσης τέτοιων διοργανώσεων για την προώθηση εθνικών φρονημάτων εντός του αθλητικού χώρου. Οι διαστάσεις του προβλήματος διαφαίνονται και στις διαφορετικές προσεγγίσεις που προσπαθούν να βρεθούν ώστε να αποφεύγονται οι αναμετρήσεις ομάδων με προηγούμενο σε ευρωπαϊκές αθλητικές οργανώσεις, στα πλαίσια των οποίων έχουν σημειωθεί επεισόδια με έντονα ρατσιστικά και εθνικιστικά συνθήματα. Ο αθλητικός ανταγωνισμός εθνικών ομάδων, πολλές φορές, έχει πυροδοτήσει έντονα επεισόδια μεταξύ των οπαδών ομάδων που τους διακατέχει ιστορικά παρελθόν συγκρούσεων, ιδιαιτέρως στον βαλκανικό χώρο που οι Γιουγκοσλαβικοί Πόλεμοι αποτελούν σύγχρονη ιστορία.

Πηγές:

  1. Milekic, S. (2016). 1990 Football Riot Becomes National Myth in Croatia. http://www.balkaninsight.com/en/article/1990-football-riot-remains-croatia-s-national-myth-05-12-2016
  2. Walker, S. (2013). Croatia v Serbia the rematch: memories of riots, battles and war crimes. http://www.independent.co.uk/sport/football/international/croatia-v-serbia-the-rematch-memories-of-riots-battles-and-war-crimes-8544821.html
  3. The International Journal of the History of Sport. (2008). Sport, Politics and International Relations in the Twentieth Century. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09523360802367281?scroll=top&needAccess=true
  4. Spehr, T. (2016). The Mozart of Basketball: The Remarkable Life and Legacy of Drazen Petrovic. Εκδόσεις Sports Publishing
  5. Τεμπέλης, Β. ( 2017). Σερβία – Αλβανία: Το drone, η σημαία, η διακοπή και τα Βαλκάνια που “βράζουν”. http://www.sport24.gr/Files/servia-alvania-to-drone-h-shmaia-h-diakoph-kai-ta-valkania-poy-vrazoyn.4890530.html
  6. Μακρής, Σ. (2017). Σλοβενία-Σερβία: Ραντεβού με το πεπρωμένο. http://www.sport24.gr/Basket/Eurobasket/slovenia-servia-rantevou-me-to-peprwmeno.4848986.html

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, με κύρια κατεύθυνση Διεθνές Δίκαιο και δευτερεύουσα Διεθνείς Σχέσεις. Μιλάει αγγλικά και γαλλικά.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest