“Το Πολιτικό Marketing ως παράγοντας αποσταθεροποίησης της εσωτερικής ή διακρατικής Ασφάλειας”

Εάν παρατηρήσουμε στιγμιότυπα από τις εκλογικές νίκες των εκάστοτε πολιτικών υποψηφίων, είναι εμφανές στα μάτια τους το αίσθημα χαράς και δικαίωσης που επέρχεται με τη νίκη. Μία νίκη στην οποία συνετέλεσαν όλες αυτές οι διαδικασίες που σχετίζονται με διανομές φυλλαδίων, ανοιχτές ομιλίες, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές συζητήσεις, tweets, εμφανή παρουσία στα social media – αλλά, κυρίως, πολλά λόγια, υποσχέσεις και πολιτικά προγράμματα. Είναι, άραγε, οι διαδικασίες αυτές ικανές να προκαλέσουν -ή και να οξύνουν- εσωτερικά ζητήματα και συγκρούσεις, ακόμη και διακρατικά;

Όλα τα παραπάνω απαρτίζουν αυτό που αποκαλούμε «πολιτικό marketing». Εστιάζοντας στο τελευταίο κομμάτι περί υποσχέσεων και πολιτικών προγραμμάτων, είναι γνωστό πως όλοι οι πολιτικοί λόγοι -ή τουλάχιστον οι περισσότεροι- είναι σχεδιασμένοι από ειδικούς επικοινωνιολόγους, οι οποίοι επιδιώκουν να διεγείρουν το ενδιαφέρον του ακροατή, και να προκαλέσουν έξαρση συναισθημάτων – για πάραδειγμα πατριωτισμού, συμπαράστασης προς το συνάνθρωπο, οργής κλπ. Τί μπορεί να συμβεί, όμως, στην περίπτωση που δημιουργηθούν αισθήματα και στην θιγόμενη πλευρά;

Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιων δηλώσεων -πολλάκις αποκαλούμενων καυστικών ή προκλητικών- αποτελούν αυτές του D. Trump. Το 2016, κατά τη διάρκεια του προεκλογικού του αγώνα ενάντια στην H. Clinton, ο D. Trump έκανε ανοιχτές δηλώσεις για το «Ισλαμικό Κράτος», τα ζητήματα με τη Συρία, τις σχέσεις Αμερικής και Β. Κορέας, αλλά και το Μεξικό. Συγκεκριμένα, αναφορικά με το «Ισλαμικό Κράτος», δήλωσε: «θα κόψω γρήγορα την κεφαλή του Ισλαμικού Κράτους, και οι ΗΠΑ θα αποτελέσουν μία πετρελαιοχώρα». Η δήλωση αυτή, πέραν από εθνικιστική, αναμφίβολα δημιουργεί άλλη μία πολιτική, οικονομική, αλλά και κοινωνική ρήξη στις διακρατικές σχέσεις των Η.Π.Α..  Από τη μία, μπορεί να δικαιολογηθεί λόγω των πολλαπλών τρομοκρατικών χτυπημάτων του ΙSIS, από την άλλη, όμως, δεν παύει να θεωρείται μία απειλή ― ιδίως, εφόσον θίγει το θέμα της υφαρπαγής του πετρελαίου και, συνεπώς, του εγχώριου πλούτου του «Ισλαμικού Κράτους». Παρόμοιο παράδειγμα αποτελεί και η δήλωση του ιδίου σχετικά με τη Β. Κορέα, στην οποία χρησιμοποίησε τον εξής χαρακτηρισμό: «Η Κορέα θα βιώσει τη φωτιά και την οργή (fire and fury) των ΗΠΑ». 

Ένταση στις διακρατικές σχέσεις των Η.Π.Α. μπορεί να προκαλέσει ακόμη μία δήλωση του προέδρου, αυτήν τη φορά σχετικά με τους μετανάστες από το Μεξικό. Πιο συγκεκριμένα, η διέλευση μεταναστών από το Μεξικό προς τις Η.Π.Α. πραγματοποιείται σε σημαντικά μεγάλο βαθμό ― πράγμα που επιβεβαιώνεται και από το μεγάλο ποσοστό ισπανόφωνων πολιτών στις εκλογές. Αυτή η κατάσταση είναι ένα γεγονός που συνειδητά ο Trump αναφέρει. Μάλιστα, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τη δήλωσή του για την ανοικοδόμηση ενός τείχους που θα χωρίζει τις δύο χώρες, τα έξοδα του οποίου θα επωμιστεί το Μεξικό.

Παρατηρούμε λοιπόν πως, στις συγκεκριμένες δηλώσεις, οι επιθέσεις είναι προς πολλές κατευθύνσεις, και σε χώρες που οι σχέσεις τους με τις Η.Π.Α. ταλανίζονται χρόνια από κρίσεις. Σε μία περίοδο κρίσεως, τόσο μεταξύ των Η.Π.Α. και της Β. Κορέας, όσο και με το «Ισλαμικό κράτος», ο πρόεδρος της Αμερικής δεν διστάζει να συνεχίσει την επιθετική στάση, και να ταράξει ακόμη περισσότερο την ήδη τεταμένη κατάσταση. Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι μόνο διακρατικό αλλά και εσωτερικό, μιας και στη σχετική αναφορά για το Μεξικό πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας το μεγάλο εκλογικό ποσοστό των Ισπανόφωνων στην χώρα, και τα ζητήματα που προκαλεί μία τέτοια δήλωση στην ίδια την χώρα.

Βέβαια, η τόσο επιθετική αυτή στάση του Αμερικανού προέδρου δεν ήταν παρά μία στρατηγική marketing που βασίζεται στις προσωπικές επιθέσεις, καθώς αυτές είναι που προκαλούν έντονα αισθήματα οργής, φόβου και άγχους, καλώντας ακόμη πιο ενεργά τους πολίτες να μεταβούν στην κάλπη. Πέραν, όμως, από μία τακτική marketing της προεκλογικής καμπάνιας ενός υποψηφίου, οι προσωπικές και στοχευμένες επιθέσεις σε πρόσωπα και χώρες λαμβάνουν και τις ανάλογες απαντήσεις από την θιγόμενη πλευρά. Η απάντηση από το Μεξικό, αναφορικά με το ζήτημα της ανοικοδόμησης τείχους, ήταν προφανώς αρνητική, η Β. Κορέα ανέκαθεν είχε προβλήματα ασφαλείας με τις Η.Π.Α. και, φυσικά, η απειλή προς το «Ισλαμικό κράτος» είχε ως αποτέλεσμα το τελευταίο να στοχοποιήσει ακόμη περισσότερο τις Η.Π.Α..

Ακόμη ένα παράδειγμα πολιτικού λόγου με αλλοιωμένο νόημα και περιεχόμενο αποτελεί εκείνος του Γ. Παπανδρέου, ο οποίος, τόσα χρόνια μετά, απασχολεί ακόμα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αλλά και τη δικαστική εξουσία, αφού κρίνεται επανειλημμένως για τη δήλωσή του «Λεφτά υπάρχουν». Χρήματα στον ευρύτερο κόσμο -και σε ένα γενικό πλαίσιο- σαφώς και υπάρχουν, ωστόσο υπάρχουν στη χώρα μας; Η πρόταση αυτή έγινε η αφετηρία μεγάλων και πολυετών συζητήσεων, αλλά και η απαρχή μιας υπέρογκης οικονομική κρίσης, η οποία ταλανίζει τη χώρα μας ακόμη και σήμερα.

Τέλος, το πολιτικό marketing που απέσπασε πληθώρα αρνητικών σχολίων, όχι τόσο από τους πολίτες ή τους πολιτικούς αντιπάλους, αλλά από τις σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης -και, κυρίως, Ελλάδας και Γερμανίας-, είναι η δήλωση του Α. Τσίπρα «θα βαράμε τα νταούλια και οι Ευρωπαίοι θα χορεύουν». Μία, επίσης, πολυσυζητημένη φράση, η οποία ενόχλησε τις υπόλοιπες συνεργαζόμενες χώρες της Ε.Ε., καθώς δεν έκρυψαν τη στάση τους αυτή. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια τη σκληρότητα που έδειξαν οι θεσμοί της Ε.Ε. -ήταν μία συνέπεια του πολιτικού λόγου του Πρωθυπουργού-, αλλά σίγουρα μία τέτοια στάση δεν θα μπορούσε να είναι ευοίωνη και ευνοϊκή σε ό,τι αφορά το μέλλον της χώρας.

Βέβαια, εξίσου σημαντικό ρόλο έχει το πολιτικό marketing των σημερινών υποψηφίων της αντιπολίτευσης, και συγκεκριμένα εκείνο της M. Le Pen στη Γαλλία και του Ν. Farage στην Αγγλία. Και οι δύο έχουν εκρηκτικούς και -όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση- δεικτικούς πολιτικούς λόγους. Δεν ξεχνάμε, εξάλλου, και την πρόταση της Le Pen σχετικά με την αποκατάσταση της θανατικής ποινής, ως μέσον παραδειγματισμού. Εστιάζοντας στην τελευταία, μία έντονη απορία που προκαλείται είναι το πώς θα ασκεί την εξουσία, εάν στους πολιτικούς της λόγους είναι τόσο ακραία. Εάν η ίδια θέσει όλα αυτά που υποστηρίζει σε εφαρμογή, οι πολίτες είναι πιθανό να εναντιωθούν και να ξεσπάσει μία κρίση. Μέσα σε όλο αυτό το πιθανό σενάριο, άξιο είναι να αναρωτηθεί κανείς και για τις αντιδράσεις των υπολοίπων χωρών, ιδίως των γειτονικών.

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, πως τα λόγια των πολιτικών προσώπων έχουν μεγάλη βαρύτητα, γιατί τα λόγια και οι πράξεις τους είναι αυτά που τους χαρακτηρίζουν και τους διακρίνουν σε νικητές και χαμένους. Μεγάλη βαρύτητα, όμως, δεν έχουν μόνο για το δικό τους προσωπικό επίπεδο, αλλά και για μία ολόκληρη χώρα και τους πολίτες της. Η οικονομία μίας χώρας καθώς και η εσωτερική και εξωτερική της πολιτική είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τα λόγια και τις πράξεις των ανωτέρω, γι’ αυτό και οφείλουν να χαρακτηρίζονται από έναν ενιαίο ορθολογισμό προς το συμφέρον των πολιτών. Συμφέρον δεν θα έχει η χώρα εάν, παραδείγματος χάριν, υφαρπάξει τον πλούτο μίας άλλης, γιατί αυτό θα σήμαινε και την έναρξη ενός πιθανού πολέμου.

Συνοψίζοντας, αναμφίβολα το πολιτικό marketing των ανωτέρω προσώπων υπήρξε απόλυτα ενδιαφέρον για όσους ασχολούνται με την πολιτική εκ των έσω. Επίσης, εάν λάβουμε υπόψιν πως και τα τρία παραδείγματα αποτελούν προεκλογικές καμπάνιες, σίγουρα πέτυχαν τον σκοπό τους. Η απορία, όμως, που εγείρεται, και το ζήτημα προς επεξεργασία είναι πώς τα λόγια και οι πράξεις που έχουν απασχολήσει και συγκεντρώσει σχόλια και από την θιγόμενη πλευρά μπορούν να ξεχαστούν.

Στο βωμό μίας ψηφοθηρίας και μίας προσωπικής κατάκτησης και επίτευξης στόχων, είναι αποτελεσματικό να εξαπολύεται επίθεση σε πρόσωπα και χώρες; Πέραν από το ηθικό περιεχόμενο όλου αυτού, η δημιουργία μίας πλάνης ή μιας απειλής επηρεάζει σε ένα μεγάλο βαθμό το μέλλον μιας χώρας, αλλά και τις διακρατικές της σχέσεις με άλλες, και θέτει ζητήματα ασφαλείας στα οποία συμπεριλαμβάνονται κάθε πολιτική οικονομική και κοινωνική κρίση, θερμά επεισόδια ανάμεσα σε χώρες, και πλήθος αλληλοκατηγοριών – ακόμη και το ενδεχόμενο ενός αέναου πολέμου. Ας μην ξεχνάμε και την περίπτωση του Α. Παπανδρέου, όπου το κεντρικό ζήτημα τότε ήταν οι πολιτικές του δηλώσεις κατά του ΝΑΤΟ και, φυσικά, της Αμερικής. Ο Α. Παπανδρέου ήταν κατά του Ιμπερεαλισμού. Με σύνθημα «έξω οι βάσεις, έξω η ΕΟΚ», ο Παπανδρέου κατάφερε να συγκεντρώσει το ποσοστό του 48,07% το 1981, καταγράφοντας μία ιστορική νίκη, η οποία μετέπειτα χαρακτηρίστηκε ως μία απάτη από πολλούς, αλλά και και λαϊκιστική, εφόσον το 1983 η συνθήκη Ελλάδας και ΝΑΤΟ ανανεώθηκε, ενώ ουδέποτε βγήκε η Ελλάδα εκτός ΝΑΤΟ, λόγω των σημαντικών κονδυλίων που εισέπραττε. Απορίας άξιο είναι πώς πραγματικά ένας άνθρωπος και ένα κόμμα αλλάζει παντελώς τη στάση του, ειδικά όταν έχει ψηφιστεί ακριβώς για αυτά που πρέσβευε.

Συνεπώς, αρχικά δεν μπορούμε να βασιζόμαστε σε ό,τι λέγεται, μιας και μπορούν απλά να στοχεύουν στην ψηφοθηρία. Δεν μπορούμε, όμως, να παραβλέψουμε, επίσης, πως οι επιθέσεις πολιτικών προσώπων προς άλλες χώρες και λαούς βρίσκουν αντίκρισμα και από την αντίθετη πλευρά του δέκτη. Σίγουρα, το πολιτικό marketing αυτό καθ’ αυτό δεν αποτελεί το μοναδικό λόγο έναρξης μιας πολιτικής διένεξης -εσωτερικής και εξωτερικής-, ωστόσο είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας. Και ο λόγος είναι ακριβώς, επειδή δεν υπάρχουν όρια. Στην ελευθερία του λόγου, γενικότερα, και του πολιτικού λόγου, ειδικότερα, δεν υπάρχουν όρια και κανόνες, δεν υπάρχει συγκεκριμένη ροή και βήματα προς ακολούθηση και αποφυγή. Δεν υπάρχει κανένας άλλος κριτής, παρά μόνο η κάλπη.

Πηγές:

  1. Engelken, Guell and Morena del Rio, (2011). Politics and emotions, the Obama phenomenon, Germany: Dorothee Koch, Priska Schorlemmer.
  2. Farrell. D, Schmitt, R. (2002). Do political Campaigns Matter?. USA: Routledge.
  3. Howard, P. (2006). New Media Campaigns and the Manged Ciizen. USA: cambridge university press.
  4. Gkomplia K. (1981). Political Advertising, Athens: Outline.
  5. Kaitatzi S. (2010). Formats and Communication policy instruments. Thessaloniki: University Studio Press.
  6. Katsampekis C. (2009). Populism and meta-democracy: the political discourse of SYRIZA 2004-2009.
  7. ΤΟ ΒΗΜΑ. (2014).Αλ. Τσίπρας: «Θα παίζουμε λύρα και οι αγορές θα χορεύουν πεντοζάλη». http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=659249
  8. Smith, D. and Borger, J. (2016). President Trump fills world leaders with fear: ‘It’s gone from funny to really scary’ https://www.theguardian.com/us-news/2016/apr/28/donald-trump-president-world-leaders-foreign-relations
  9. BBC. (2017). Donald Trump’s Mexico wall: Who is going to pay for it? http://www.bbc.com/news/world-us-canada-37243269
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (10 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest