Το φαινόμενο «Rally ’round the Flag» στη μακιαβελική θεώρηση ενός ηγέτη

Η ευφυΐα, η πανουργία και η στρατηγική-ορθολογική σκέψη αποτελούσαν πάντα το «εισιτήριο» για την επιτυχία του Προέδρου Frank Underwood, ως ενός από τους κυρίους εκφραστές της realpolitik. Στο τέλος της 4ης σεζόν της δημοφιλούς σειράς «House of Cards», ο Πρόεδρος Underwood, σε μια αιφνιδιαστική κίνηση, κηρύττει πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία. Η κίνησή του είναι -για ακόμη μια φορά- προμελετημένη και απόλυτα ορθολογική, σύμφωνα με τα ακόλουθα στοιχεία: τα ποσοστά δημοτικότητάς του είναι απογοητευτικά, και τα χρονικά περιθώρια για τις εκλογές στενεύουν. Έτσι, η κατασκευή ενός νέου αφηγήματος, ο εντοπισμός ενός νέου αποδιοπομπαίου τράγου, και η διεξαγωγή ενός πολέμου μπορούν να αποτελέσουν κινήσεις-κλειδιά για τον Πρόεδρο, ο οποίος φαίνεται να εναποθέτει όλες τις ελπίδες του στο φαινόμενο «Rally ’round the Flag». Έχοντας ως εφαλτήριο, λοιπόν, τη χρήση του εργαλείου αυτού από τον παραπάνω φανταστικό ηρώα, σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η ενδελεχής ανάλυση του εν λόγω φαινομένου με εμπειρικά και ιστορικά στοιχεία, στοχεύοντας στην ολιστική κατανόησή του.

 

Το φαινόμενο «Rally ’round the Flag» αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο των πολιτικών επιστημών και των διεθνών σχέσεων. Περιγραφεί την απότομη -ως αντανακλαστική αντίδραση- και σημαντική αύξηση της δημοτικότητας και λαϊκής στήριξης στο πρόσωπο του αρχηγού ενός κράτους, κατά τις περιόδους διεθνών κρίσεων ή πολέμου. Στην ουσία, παρατηρείται πλήρης ευθυγράμμιση των στόχων της πολιτικής élite και της κοινωνίας, προκειμένου να ξεπεραστεί η εκάστοτε κρίση. Η πατρότητα της θεωρίας ανήκει στον πολιτικό αναλυτή John Mueller, με το έργο-ορόσημο «Presidential Popularity from Truman to Johnson». Από το έργο αυτό προέκυψαν δυο σχολές/ρεύματα σκέψης, που επεξηγούν το φαινόμενο αυτό. Η πρώτη σχολή σκέψης, «The Patriotism School of Thought»,  υποστηρίζει πως, σε περιόδους κρίσης, το κοινό βλέπει τον ηγέτη μιας χωράς ως την προσωποποίηση της εθνικής ενότητας, και συνασπίζεται γύρω του. Το δεύτερο ρεύμα σκέψης, «The Opinion Leadership School», πιστεύει πως το φαινόμενο λαμβάνει χωρά λόγω της απουσίας κριτικής από τα αντιπολιτευόμενα μέλη. Πιο συγκεκριμένα, αν τα κόμματα της αντιπολίτευσης εμφανίζονται να υποστηρίζουν τον Πρόεδρο, τα Μ.Μ.Ε. δεν έχουν κάποια πολιτική σύγκρουση να αναφέρουν, επομένως το κοινό εκλαμβάνει την παρουσία και τη δράση του Προέδρου ως θετική. Κάθε σχολή σκέψης επικεντρώνεται σε διαφορετικά επιχειρήματα, αν και διαπιστώνεται εν τέλει ότι οι δυο σχολές αλληλοσυμπληρώνονται. Επιπρόσθετα, είναι πρόδηλο ότι όσο πιο χαμηλά είναι τα ποσοστά του εκάστοτε Προέδρου, τόσο μεγαλύτερη είναι και η αύξηση της δημοτικότητάς του όταν εκδηλωθεί το υπό εξέταση φαινόμενο. Για παράδειγμα, ο Franklin Roosevelt είχε παρουσιάσει μόνο 12% αύξηση στη δημοτικότητά του -από 72% σε 84%- μετά την επίθεση στο Pearl Harbour, ενώ ο George W. Bush σημείωσε αύξηση 39% -από 51% σε 90%- μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Φυσικά, δεσπόζοντα ρολό στην επιτυχία του φαινομένου παίζει η θέση του ηγέτη στην ψυχοσύνθεση και στο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι του εκάστοτε λαού – στην προκειμένη περίπτωση, του αμερικανικού. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι τα παιδιά, πριν ακόμη ενημερωθούν για τον ρολό του Προέδρου, έχουν ήδη αναπτύξει θετικά αισθήματα για το πρόσωπό του, ανάλογα με τη θέση που διατηρεί αυτός. Παράλληλα, ο θάνατος ενός Προέδρου προκαλεί στους ενήλικες έντονη συναισθηματική φόρτιση. Για παράδειγμα, αμέσως μετά τη δολοφονία του John F. Kennedy, έρευνες έδειξαν ότι οι ερωτώμενοι ανέπτυξαν ποσοστά θλίψης εξίσου υψηλά με αυτά που εκδηλώνονται λόγω απώλειας ενός συγγενικού προσώπου. Εξάλλου, η λαϊκή στήριξη στο πρόσωπο ενός Προέδρου, ως αρχηγού του κράτους, φαίνεται και από τα υψηλά ποσοστά που απολαμβάνει ως νεοεκλεγείς, κατά τους πρώτους μήνες της θητείας του.

Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, εξάγονται δύο σημαντικά συμπεράσματα. Το πρώτο είναι ο εντυπωσιακός αμερικάνικος πατριωτισμός, που αντιτίθεται σθεναρά στην απαξίωση των θεσμών και στον πολιτικό κυνισμό που μαστίζει ορισμένες ευρωπαϊκές κοινωνίες. Το δεύτερο έχει να κάνει με την υψηλή εκτίμηση που απολαμβάνουν οι αμερικανικοί θεσμοί ως αυθύπαρκτες ολότητες, αλλά και με το κατά πόσο οι θεσμοί αυτοί επιτυγχάνουν να νοηματοδοτήσουν και να επηρεάσουν το έργο του εκάστοτε Προέδρου, και όχι το αντίθετο.

Βέβαια, το φαινόμενο «Rally ’round the Flag», αν και αποτελεί επινόηση των Αμερικανών, δεν είναι ταυτόχρονα και αποκλειστικό τους προνόμιο. Όταν, λοιπόν, επιδιώκεται ο αποπροσανατολισμός της κοινής γνώμης, η διαμόρφωση της ημερήσιας θεματολογίας στα Μ.Μ.Ε. και η μικρή ώθηση των ποσοστών του κυβερνώντος κόμματος, το φαινόμενο «Rally ’round the Flag» αποτελεί ένα εξαιρετικό δημαγωγικό «πυροτέχνημα» και, συνάμα, ένα κομβικό εργαλείο στο οπλοστάσιο του κάθε ηγέτη. Ενδεικτικά, οι περιπτώσεις της Κίνας και της Σαουδικής Αραβίας καταδεικνύουν την εγκυρότητα του παραπάνω επιχειρήματος. Η πρώτη, κατά τη γνωστή διαμάχη της με την Ιαπωνία για τα νησιά Senkaku, δεν διστάζει να αναζωπυρώσει την κατάσταση μέσω της διαρκούς αμφισβήτησης της Ιαπωνικής διοίκησης επί των εν λόγω νησιών. Μια διαφορετική ανάγνωση της προαναφερθείσας τακτικής -πέρα από τη στρατηγική σημασία των νησιών- είναι πως η αντίταξη στις επιταγές των Ιαπώνων -και, κατ’ επέκταση, των Αμερικάνων- αφυπνίζει τα κινεζικά εθνικιστικά αισθήματα, και δρα ως αντιπερισπασμός από τα εσωτερικά προβλήματα που η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας αντιμετωπίζει – όπως, τα υψηλά ποσοστά φτώχειας και περιβαλλοντικής μόλυνσης. Στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας, από την άλλη, που ηγείται της εισβολής στην Υεμένη και της συνέχισης του εμφυλίου σπαραγμού, παρατηρείται ότι -κατά γενική ομολογία- δεν υπήρξε ποτέ η διάθεση να παύσουν οι εχθροπραξίες, καθώς δεν εμφανίστηκαν ποτέ ίχνη λαϊκής δυσαρέσκειας. Τουναντίον, σε συνέργεια με τα ελεγχόμενα εγχώρια Μ.Μ.Ε., οι εφημερίδες εξήραν καθημερινώς τις επιτυχίες των αεροπορικών επιθέσεων, γράφτηκαν ύμνοι που εκπέμπονταν αστάθμητα από τα ραδιόφωνα και, ταυτόχρονα, το Facebook και το Twitter γέμισαν με ηρωικές εικόνες του μονάρχη, ανεβάζοντας τη δημοτικότητα της ηγεσίας.

Πέρα από την περίπτωση της διεξαγωγής ενός πολέμου, το φαινόμενο «Rally ’round the Flag» μπορεί να εντοπιστεί και σε περιπτώσεις ασύμμετρων απειλών, και δη τρομοκρατίας, με πρόσφατη την περίπτωση της Γαλλίας μετά την τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι, το 2015. Ο François Hollande είδε μια σημαντική αύξηση στα χαμηλά ποσοστά του την επόμενη των επιθέσεων, με τα πατριωτικά αντανακλαστικά των Γάλλων να βρίσκονται σε ιδιαίτερη εγρήγορση. Τη διεθνική φύση του δυστυχούς γεγονότος προσπάθησε να καρπωθεί και ο Ισπανός πολιτικός -επικεφαλής του δεξιού Λαϊκού Κόμματος- Mariano Rajoy, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως έναν έμπειρο πολιτικό, ικανό να διαχειριστεί οποιαδήποτε κρίση, και αξιόπιστο εγγυητή της ασφάλειας, λίγο πριν τις ισπανικές εκλογές. Εξάλλου, η διεθνής αρένα πολλάκις προσομοιάζεται με ναρκοπέδιο: οι χώρες -η μια συνταγμένη πίσω από την άλλη- ακολουθούν διαρκώς τα σωστά βήματα και τις ορθές πρακτικές του εκάστοτε ιχνηλάτη τους, προκειμένου να διασφαλίσουν την επιβίωσή τους. Έτσι, στην περίπτωση του «ναρκαλιευτή» Ισπανού υποψήφιου, η συγκεκριμένη τακτική φαίνεται να απέδωσε, αν λάβει κανείς υπόψη τη θέση που έλαβε το κόμμα του στις εκλογές του 2015.

Βέβαια, ως βασικό αντεπιχείρημα στον παραπάνω συλλογισμό μπορεί να τεθεί η πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση στο Manchester, οπού οι κυβερνώντες Συντηρητικοί είδαν την ψαλίδα ανάμεσα σε αυτούς και στους Εργατικούς να κλείνει, αντί να συμβεί το -αναμενόμενο- αντίθετο αποτέλεσμα. Τρεις είναι οι πιθανές εξηγήσεις. Η πρώτη, όσο κυνική και αν φαντάζει, έχει να κάνει με τον αριθμό των θυμάτων. Η κύρια τάση που επικρατεί στα Μ.Μ.Ε. είναι να υπολογίζεται το μέγεθος της πράξης με βάση τον αριθμό των θυμάτων – δηλαδή, όσο μεγαλύτερη η θηριωδία τόσο μεγαλύτερη και η απήχηση αυτής, διότι ακόμα και οι αντιπολιτευόμενες δυνάμεις τείνουν να ασκούν μικρότερη δημοσιά κριτική, σεβόμενες τον ιδιαίτερα υψηλό αριθμό των θυμάτων. Η δεύτερη πιθανή εξήγηση φαντάζει εξίσου κυνική, και έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι επαναλαμβανόμενες τρομοκρατικές ενέργειες παρόμοιας φύσης τείνουν να γίνονται «κομμάτι της καθημερινότητας» των πολιτών, και να μην τους κινητοποιούν όπως παλαιότερα. Η τρίτη και τελευταία πιθανή εξήγηση αφορά τις διαφορές που εντοπίζονται στην πολιτική κουλτούρα, στο πολιτικό κεφάλαιο και στο πολιτικό σύστημα της εκάστοτε χωράς. Είναι, λοιπόν, πιο πιθανό να υπάρξει ενεργοποίηση του φαινομένου στην περίπτωση της Γαλλίας, καθώς το ημι-προεδρικό της σύστημα και ο θεσμικός ρόλος του Προέδρου καθιστούν το πρόσωπό του ως αδιαμφισβήτητη ενσάρκωση της εθνικής ενότητας. Σίγουρα, οι παραπάνω πιθανές αιτιολογήσεις δρουν συμπληρωματικά, και όχι αντιφατικά μεταξύ τους.

Εν κατακλείδι, συμπεραίνεται πως το φαινόμενο «Rally ’round the Flag», με τα πλεονεκτήματα και τις ιδιαιτερότητές του, αποτελεί ένα μοναδικό εργαλείο για τους κυβερνώντες προκειμένου να αυξήσουν την κοινωνική υποστήριξη υπέρ των πολιτικών που ακολουθούν, αλλά και, πολύ συχνά, να «σπρώξουν κάτω από το χαλάκι» τα πραγματικά εσωτερικά προβλήματα του κράτους τους. Οι ρεαλιστικές θεωρίες των διεθνών σχέσεων, και οι μακιαβελικές θεωρήσεις επιτάσσουν ως αυτοσκοπό την επιβίωση του κράτους και του ηγέτη αντίστοιχα, ανεξαρτήτως κόστους. Ειδικότερα, στο σύγχρονο, άναρχο και ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα, όπου η πάλη των κρατικών οντοτήτων είναι συνεχής, και ο ανταγωνισμός μεταξύ των προσώπων παραμένει διαρκής, διαπιστώνεται ότι όλα επιτρέπονται, ακόμα και η κήρυξη ενός πολέμου, ρισκάροντας τις ζωές αμάχων. Εξάλλου, δεν πρέπει κανείς να ξεχνά τις διδαχές του μεγάλου Πρώσου διανοητή της υψηλής τέχνης του πολέμου, Carl von Clausewitz, ο οποίος είχε πολύ εύστοχα αναφέρει πως «Ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής, με άλλα μέσα».

Πηγές:

  1. Chapman, T. and Reiter, D. (2004). The United Nations Security Council and the Rally ‘Round the Flag Effect. [online] JStor. Available at: http://www.jstor.org/stable/pdfplus/4149799.pdf [Accessed 4 Jun. 2017].
  2. Chowanietz, C. (2007). Rallying Around the Flag? Political Parties’ Reactions to Terrorist Acts. [online] Available at: https://www.cpsa-acsp.ca/papers-2007/Chowanietz.pdf [Accessed 4 Jun. 2017].
  3. Dickinson, E. (2015). Rally Round the Flag in Riyadh. [online] Foreign Policy. Available at: http://foreignpolicy.com/2015/05/13/rally-round-the-flag-in-riyadh/ [Accessed 4 Jun. 2017].
  4. Estimo, R. (2015). Song written by Saudi gives hope to Yemenis. [online] Arab News. Available at: http://www.arabnews.com/featured/news/745711 [Accessed 4 Jun. 2017].
  5. Hetherington, M. and Nelson, M. (2003). Anatomy of a Rally Effect: George W. Bush and the War on Terrorism. [online] JStor. Available at: http://www.jstor.org/stable/pdfplus/3649343.pdf [Accessed 4 Jun. 2017].
  6. Torres, D. (2015). Mariano Rajoy hopes for a rally-round-the-flag effect. [online] POLITICO. Available at: http://www.politico.eu/article/mariano-rajoy-elections-paris-attacks-hopes-for-a-rally-round-the-flag-effect/ [Accessed 4 Jun. 2017].
  7. Ukpollingreport.co.uk. (n.d.). UK Polling Report. [online] Available at: http://ukpollingreport.co.uk/ [Accessed 4 Jun. 2017].
  8. White, T. (2014). China’s Rally ‘Round the Flag Effect. [online] HuffPost. Available at: http://www.huffingtonpost.com/thomas-white/chinas-rally-round-the-fl_b_4384409.html [Accessed 4 Jun. 2017].
  9. Willsher, K. (2015). Unpopular Hollande gets modest poll boost after Paris attacks. [online] The Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2015/nov/22/unpopular-francois-hollande-modest-poll-boost-paris-attacks [Accessed 4 Jun. 2017].
  10. Λίτσας, Σ. (2014). ΙΛΙΑΔΑ και διεθνής πολιτική. 1st ed. Αθήνα: Εκδόσεις Ποιότητα, p.225.

Tagged under:

Ο Παναγιώτης Μουμτσάκης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Καβάλα. Είναι φοιτητής του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστήμιου Μακεδονίας, με κατεύθυνση τις Πολιτικές Σπουδές και την Διπλωματία και για το έτος 2016-2017 συμμετέχει ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Πανελλήνιας Ένωσης Φοιτητών Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών (GRAPESS) στη θέση του ταμία της οργάνωσης. Επιπρόσθετα για το έτος 2016-2017 είναι ασκούμενος στο Κέντρο Αριστείας Jean Monnet του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Έχει συμμετάσχει και διακριθεί σε πολυάριθμες φοιτητικές προσομοιώσεις οργάνων του ΟΗΕ, της UNESCO και περιφερειακών οργανισμών στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Διαθέτει γνώσεις αγγλικών και γαλλικών, ενώ τα ακαδημαϊκά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην πολιτική συμπεριφορά, την πολιτική φιλοσοφία και την συγκριτική πολιτική. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest