Το Ψήφισμα της «Λύτρωσης»

Περίπου δύο εβδομάδες πριν καλωσορίσουμε το νέο έτος, σχεδόν όλα τα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης είχαν ως κύριο θέμα το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας (ΣΑ) του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), που υιοθετήθηκε με αφορμή τον συνεχιζόμενο πόλεμο στη Συρία και τα επακόλουθά του. Για πρώτη φορά, ζήτημα του ψηφίσματος αυτού ήταν η πολιτική λύση, που τέθηκε ως μέσο αντιμετώπισης ποικίλων διεθνών προβλημάτων και πρωτίστως του πολέμου, ως κύριο αίτιο αυτών. Νωρίτερα το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε ποικίλα ψηφίσματα για την κυρίως πληγείσα περιοχή.

Ανατρέχοντας στην επίσημη ιστοσελίδα του ΣΑ[1] εντοπίζει κανείς ότι, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, οι αποφάσεις που υιοθετήθηκαν για τη Συρία ήταν σχετικές με την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης, τον περιορισμό και την απαγόρευση των χημικών και πυρηνικών όπλων αντίστοιχα, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και των μέσων εξάπλωσής της – κυρίως δια της παράνομης χρηματοδότησης των τρομοκρατικών οργανώσεων του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία (ISIS) και του “Υποστηρικτικού Μετώπου για το λαό του Αλ Σαμ” (Al-Nusra) – , καθώς και των λοιπών τρομοκρατικών οργανώσεων της μητέρας Αλ Κάιντα (Al-Qaida).

Τα ερωτήματα που προκύπτουν από το πρόσφατο ψήφισμα, αλλά και από προηγούμενα ψηφίσματα, καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της διεθνούς πολιτικής και της πολιτικής ηθικής. Γιατί να υιοθετηθεί τώρα μία τέτοια απόφαση, έπειτα από τόσο αίμα, τόσες αθώες ψυχές, που χάθηκαν μέσα στις φλόγες του πολέμου; Ποια θα ήταν η εξήγηση των μελών του ΣΑ στις οικογένειες που άφησαν τις περιουσίες τους, που έχασαν δικά τους αγαπημένα πρόσωπα, ακόμα και μέσα στα παγωμένα νερά της Μεσογείου; Γιατί το ΣΑ δεν κατάφερε να αποτρέψει νωρίτερα τον πόλεμο αυτό; Και κυρίως, γιατί επέτρεψε να εξαπλωθούν αυτές οι τρομοκρατικές οργανώσεις; Μήπως είναι τελικά αναποτελεσματικός ο ρόλος του;

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ – ΣΥΝΘΕΣΗ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ

Προκειμένου, όμως, να κατανοήσουμε καλύτερα τη σημασία του ψηφίσματος αυτού, αξίζει να αναλύσουμε το ρόλο και τη σύνθεση αυτού του θεσμικού οργάνου. Το ΣΑ αποτελεί το ανώτερο σώμα του Οργανισμού, ενώ παράλληλα χρήζεται με την ιδιότητα του εκτελεστικού οργάνου. Κύρια αποστολή του είναι η καθιέρωση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, όπως ορίζεται στο άρθρο 24 παρ. 1 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών (ΧΗΕ). Ως κύριο όργανο, επομένως, έχει το κυριαρχικό πλεονέκτημα να αποφασίζει για καίρια διεθνή ζητήματα, και να επεμβαίνει σε καταστάσεις κρίσεων, όπου αυτό θεωρείται απαραίτητο. Χαρακτηριστικό του στοιχείο είναι το γεγονός ότι οι αποφάσεις του είναι δεσμευτικές για όλα τα κράτη μέλη του Οργανισμού[2], και συνεπώς είναι αναγκαία η εκτέλεση της εκάστοτε ληφθείσας απόφασης.

Όσον αφορά στη σύνθεση του Συμβουλίου, και σύμφωνα με το άρθρο 23 παρ. 1 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, αυτό θα αποτελείται από δεκαπέντε μέλη των ΗΕ. Τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου είναι η Δημοκρατία της Κίνας, η Γαλλία, η Ρωσία (τότε: Ένωση Σοβιετικών και Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών), το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας και οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Ωστόσο, δόθηκε η αρμοδιότητα στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών να αποφασίζει για τα υπόλοιπα δέκα μη μόνιμα μέλη που θα απαρτίζουν το ΣΑ[3], λαμβάνοντας υπόψη κυρίως τη συμβολή των μελών αυτών στη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, καθώς και στους σκοπούς του Οργανισμού. Η εκλογή των μη μόνιμων μελών του ΣΑ καλύπτει το διάστημα των δύο ετών, δίχως τη δυνατότητα της σύντομης επανεκλογής τους.

http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=47204#.VqaagPmLTIU.

http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=47204#.VqaagPmLTIU.

Όπως γίνεται επομένως αντιληπτό, η υιοθέτηση ενός τέτοιου ψηφίσματος δεν αποτελεί μια εύκολη υπόθεση. Αυτό γίνεται περισσότερο σαφές αν παρατηρήσουμε βαθύτερα τη σύνθεση αυτού του οργάνου. Λαμβάνοντας υπόψη μόνο την συνύπαρξη των πέντε μόνιμων μελών, τον πυρήνα δηλαδή του Διεθνούς αυτού Οργανισμού, αντιλαμβάνεται κανείς την πολυπλοκότητα και τη δυσκολία εξεύρεσης μίας κοινής πολιτικής λύσης. Η αδυναμία αυτή μπορεί, ωστόσο, να εξηγηθεί. Τα κράτη αυτά επέζησαν από τις στάχτες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βγαίνοντας ακόμα πιο δυνατά και, ίσως, περισσότερο συνειδητοποιημένα από πριν.

Πιο συγκεκριμένα, σε κάθε μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας αντιστοιχεί μία ψήφος. Αναφορικά με τις αποφάσεις του Συμβουλίου για τα διαδικαστικά ζητήματα, το άρθρο 27 παρ. 2 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ορίζει ότι λαμβάνονται με τη θετική ψήφο εννέα μελών. Ωστόσο, όσον αφορά στα ουσιαστικά ζητήματα που εξετάζει το ΣΑ, τα πέντε μόνιμα μέλη του οφείλουν να λαμβάνουν ομόφωνη απόφαση προκειμένου να αντιμετωπίζουν και να προλαμβάνουν κρίσιμες καταστάσεις. Όταν αυτό επιτυγχάνεται, πρόκειται για τον κανόνα της Ομοφωνίας των Μεγάλων Δυνάμεων.

Εντούτοις, η ισχύς και τα συμφέροντα των πέντε μόνιμων μελών κατοχυρώνονται με την καθιέρωση του δικαιώματος της αρνησικυρίας (veto). Με την επίκληση αυτού του μέσου άσκησης πολιτικής, προστατεύουν ζητήματα που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τις εθνικές τους βλέψεις. Η διαφορά που προκύπτει μεταξύ των πέντε μελών, συνήθως, αποβαίνει μοιραία. Η επίκληση του δικαιώματος αυτού, επομένως, είναι προνομιακή για αυτές, αφού καταφέρνουν επιτυχώς να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους. Δεν ισχύει, όμως, το ίδιο για τα υπόλοιπα κράτη μέλη, που ενδεχομένως να επηρεάζονται άμεσα από το αποτέλεσμα αυτό.

 

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

Με φόντο τα παραπάνω δεδομένα, στις 18 Δεκεμβρίου 2015, το Συμβούλιο Ασφαλείας αποφάσισε ομόφωνα την ψήφιση του πρωτότυπου ειρηνευτικού σχεδίου για την περιοχή της Συρίας[4]. Αυτή η σπάνια ένδειξη ενότητας των μελών του ΣΑ – και ιδιαίτερα των μόνιμων μελών – αποτελεί, κατά γενική ομοφωνία, ένα αποδεικτικό στοιχείο της κρισιμότητας στην οποία έχει επέλθει η χώρα, αλλά και η διεθνής κοινότητα εν γένει. Όπως ήδη αναφέρθηκε παραπάνω, από τον Απρίλιο του 2012 (έπειτα δηλαδή από το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στη Συρία) το Συμβούλιο Ασφαλείας κλήθηκε να υιοθετήσει ψηφίσματα, προκειμένου να ελέγξει, εν μέρει, τη φλεγόμενη αυτή εμφύλια εξέγερση και τις επικείμενες συνέπειές της.

Timothy A. Clary/Agence France-Presse — Getty Images

http://www.nytimes.com/2015/12/19/world/middleeast/syria-talks-isis.html. Timothy A. Clary/Agence France-Presse — Getty Images

Αξίζει να σημειωθεί ότι καθώς η εμφύλια διαμάχη στην περιοχή άρχισε να κλιμακώνεται, παρατηρήθηκε μια τροπή ως προς τον χαρακτήρα του πολέμου, ο οποίος έλαβε πλέον θρησκευτική και διεθνή διάσταση. Υπό την πίεση του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και του Λεβάντε (ISIL) – γνωστό και ως Da’esh και ANF – , και άλλων όμοιων τρομοκρατικών οργανώσεων που ακολουθούν τη σκληρή ιδεολογική γραμμή της Al-Qaida, το ΣΑ έδωσε εντολή ένα μήνα νωρίτερα, τον Νοέμβριο του 2015, στα κράτη μέλη του οργανισμού να επέμβουν στις περιοχές όπου δρούσαν οι επιχειρήσεις αυτές.

Τα κράτη μέλη του ΣΑ κατάφεραν τελικά, έπειτα από πληθώρα τρομοκρατικών χτυπημάτων ανά τον κόσμο – καθώς η τρομοκρατική οργάνωση του ISIS συνέχισε να απειλεί αδιακρίτως τους «απίστους» σε κάθε γωνιά της γης – να συνειδητοποιήσουν την έκταση, την οποία έχει πάρει το ζήτημα της τρομοκρατίας που γέννησε ο πόλεμος. Έτσι, με την υιοθέτηση του ψηφίσματος της 18ης Δεκεμβρίου, και σύμφωνα με τον John Kerry, Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, «το Συμβούλιο στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς όλους τους ενδιαφερόμενους, ότι ήρθε η στιγμή να σταματήσουν οι σκοτωμοί στη Συρία και να τεθούν οι βάσεις για μια κυβέρνηση», η οποία θα επιφέρει ειρήνη στη χώρα αυτή. Συμπληρωματικά, σημείωσε ότι είναι φανερή η πολυπλοκότητα του ζητήματος που σκιάζει τη Συρία, μία κατάσταση που θεωρεί ότι δεν θα μεταβληθεί σύντομα, και συνεπώς κρίνεται επιτακτική η ανάγκη των μερών να φτάσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Επιπλέον αξίζει να σημειωθεί ότι δεν γίνεται καμία αναφορά στο ψήφισμα αυτό σχετικά με τον Πρόεδρο της Συρίας Bashar al-Assad και τις επικείμενες εκλογές. Το μόνο στοιχείο που ορίζεται ρητά στο ψήφισμα είναι ότι οι εκλογές πρέπει να πραγματοποιηθούν εντός δεκαοχτώ μηνών από την έναρξη των πολιτικών συνομιλιών, υπό την επίβλεψη των Ηνωμένων Εθνών. Η διαδικασία αυτή είχε προγραμματιστεί για το μήνα αυτό, σύμφωνα με τις δηλώσεις τόσο του John Kerry όσο και του Ρώσου ομολόγου του, Sergey V. Lavrov. Παρά το πολιτικό χάσμα που διακρίνει τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, το ψήφισμα αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς το ζέσταμα των μεταξύ τους σχέσεων.

Κατά κανόνα οι Δυτικές δυνάμεις, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και αρκετά Αραβικά κράτη εμμένουν στην πολιτική αλλαγής του Προέδρου της Συρίας. Ωστόσο, σύμμαχοι του Bashar al-Assad για την επικράτησή του στην εξουσία φαίνεται να είναι, από την αρχή του πολέμου, το Ιράν και η Ρωσία. Στην ουσία λοιπόν, αν και το ψήφισμα για την κατάπαυση του πυρός στη Συρία πέρασε ομόφωνα από τις δεκαπέντε δυνάμεις του ΣΑ, η εικόνα – όσον αφορά στην αποτελεσματικότητά του – παραμένει θολή.

ΚΑΤΑΛΗΚΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ

Μήπως τελικά ο απομονωτισμός της Συρίας, μέσω των κυρώσεων που επέβαλε ο ΟΗΕ, οδήγησε στα σημερινά τραγικά γεγονότα; Μήπως η εμμονή των δυτικών χωρών να επιβάλουν τις δημοκρατικές αξίες, κυρίως σε χώρες της Μέσης Ανατολής, πρόκειται να γυρίσει «μπούμερανγκ» για τις ίδιες τις χώρες της Δύσης; Ισχύει πράγματι αυτό το γεγονός, ή μήπως τελικά δεν είναι αυτός ο στόχος τους, αλλά κάτι βαθύτερο που αγγίζει τα όρια των οικονομικών συμφερόντων τους; Η θεωρία άραγε του Samuel Huntington, στο περίφημο έργο του «Η σύγκρουση των πολιτισμών», έχει εφαρμοστεί δίχως να είμαστε σε θέση να το αντιληφθούμε; Ή μήπως εμείς, ως ανθρώπινα όντα, οδηγούμαστε σε αυτή την αυτοεκπληρούμενη προφητεία του μεγάλου αυτού θεωρητικού; Κι αν πράγματι εμείς ασυλλόγιστα οδηγούμαστε εκεί, ποιο θα είναι το status quo του πλανήτη σε μερικά χρόνια από τώρα;

Η διεθνής σκηνή είναι τόσο περίπλοκη όσο κι οι ανθρώπινες σχέσεις. Το ζήτημα όμως είναι ότι, προκειμένου να συνυπάρξουμε σε αυτόν τον τόσο ταλαιπωρημένο πλανήτη, οφείλουμε να μετατρέπουμε έλλογα την πολυπλοκότητα αυτή κάθε φορά που ενδέχεται να οδηγήσει σε σύγκρουση. Σίγουρα κάτι τέτοιο είναι ανέφικτο σε ατομικό επίπεδο. Ωστόσο, με τη συνεργασία και την καλή θέληση όλων, οι κυβερνήσεις ενδεχομένως να αλλάξουν την πολιτική τους προσέγγιση, ακόμα και σε τόσο περίπλοκες καταστάσεις όπως αυτή της Συρίας.

Δυστυχώς η ιστορία έχει αποδείξει ότι η σύγκρουση ανθρώπων, και κρατών εν γένει, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της πραγματικότητας. Κι η πραγματικότητα είναι εκείνη που ορίζει το αύριο. Επομένως το ΣΑ, ως τμήμα εκείνου του πυρήνα διαμόρφωσης του διεθνούς γίγνεσθαι, οφείλει να αποτελέσει – κυρίως σε εσωτερικό επίπεδο – το πρότυπο εκείνο, σύμφωνα με το οποίο τα κράτη και τα επιμέρους άτομα του πλανήτη αυτού θα μπορέσουν τελικά να συνυπάρξουν ειρηνικά στο παρόν και το μέλλον. Ας ελπίσουμε ότι ο χρόνος θα γιατρέψει τις πληγές της διεθνούς κοινότητας, και οι δυνάμεις που διαμορφώνουν τα εκάστοτε παγκόσμια δεδομένα θα αλλάξουν τη θεωρία των συγκρούσεων, με οποιοδήποτε χαρακτήρα πρόκειται αυτές να εμφανιστούν ξανά στο μέλλον.

[1] http://www.securitycouncilreport.org/un-documents/syria/

[2] Βλ. άρθρο 25 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

[3] Σύμφωνα με το άρθρο 23 παρ. 2 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, η εκλογή των δέκα μη μόνιμων μελών από τη Γενική Συνέλευση των ΗΕ, πραγματοποιείται σε δύο φάσεις, δηλαδή ανά πέντε μέλη κάθε χρόνο.

[4] Βλ. http://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/s_res_2254.pdf

ΠΗΓΕΣ

 

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This